فرهنگی

 راز غیبت: هفت حکمت پنهان غیبت امام زمان (عج) از نگاه روایات

مقدمه

با آغاز غیبت کبری و پنهان شدن آخرین حجت الهی از دیدگان مردم، این پرسش همواره در اذهان به ویژه شیعیان مطرح بوده که حکمت و دلایل این غیبت طولانی چیست؟ در این مقاله بر آنیم تا با استناد به روایات اهل بیت (علیهم السلام)، به تبیین حکمت‌های این امر الهی بپردازیم.

دسته‌بندی حکمت‌های غیبت

بر اساس روایات، حکمت‌های غیبت حضرت حجت (عج) در هفت محور اصلی قابل دسته‌بندی است:

۱. رازی الهی که پس از ظهور آشکار می‌شود

امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به پرسش درباره علت غیبت فرمودند: «به سبب امری که اجازه آشکار کردن آن را به ما نداده‌اند…حكمت غيبت او، جز پس از ظهورش آشكار نمى‌شود، همان گونه كه حكمت كارهای خضر (علیه السلام) برای موسی (علیه السلام) تا زمان جدايى‌شان آشكار نشد.» (کمال الدین، ج۲، ص۴۸۱)

۲. آزمون و غربال شدن 

یکی از مهم‌ترین حکمت‌های غیبت، امتحان و آزمایش مردم است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «به خدا سوگند،ظهور واقع نمی‌شود تا آنكه [مردم] غربال شوید، غربال و غربال شوید تا خداوند ناخالصی‌ها را ببرد و خالص‌ها را باقی نهد.» (الکافی، ج۱، ص۳۷۰)

۳. آزادی از بیعت با طاغوت‌ها

امام زمان (عج) هنگامی قیام می‌کنند که هیچ بیعت طاغوتی بر گردن ایشان نباشد. در توقیع شریف خطاب به اسحاق بن یعقوب آمده است: «هیچ یک از پدرانم نبود،جز آن كه بیعتی با طاغوت زمانش بر گردنش بود؛ ولی من هنگامی که قیام کنم، بیعت هیچ طاغوتی بر گردنم نیست.» (کمال الدین، ج۲، ص۴۸۳)

۴. ترس از قتل

بر اساس روایات، یکی از دلایل عینی غیبت، محافظت از جان امام در برابر دشمنان است. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) فرمودند: «جوان[امام زمان] ناگزیر غیبتی دارد… از کشته شدن بیم دارد.» (علل الشرایع، ج۱، ص۲۴۳)

۵. جاری شدن سنت‌های پیامبران

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «خداوند اراده كرده است كه سنّت‌هاى مربوط به غیبت پیامبران،در باره قائم (علیه السلام) بی‌استثنا جارى شود.» (کمال الدین، ج۲، ص۴۸۰)

۶. خروج “امانت‌های الهی”

مقصود از امانت‌های الهی، مؤمنانی هستند که در میان دشمنان زندگی می‌کنند. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «قائم ظهور نمی‌کند تا امانت‌های خداوند[= مؤمنان واقعی] از صلب کافران خارج شوند.» (کمال الدین، ج۲، ص۶۴۱)

۷. ناامیدی از همه مدعیان

امامان (علیهم السلام) تأکید کرده‌اند که پیش از ظهور، همه حکومت‌ها تجربه خواهند شد تا مردم به این باور برسند که تنها راه نجات، حکومت امام معصوم است. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «این امر محقق نمی‌شود تا پس از یأس و ناامیدی.»(الکافی، ج۱، ص۳۷۰)

جمع‌بندی نهایی

با تأمل در این روایات می‌توان دریافت که حکمت نهایی غیبت، آماده‌سازی بشریت برای پذیرش حکومت جهانی عدل است. غیبت امام عصر (عج) فرصتی است برای خودشناسی، انتخاب آگاهانه و رسیدن به این باور که نجات واقعی تنها در سایه حکومت آخرین ذخیره الهی ممکن خواهد بود.

همان‌گونه که امام صادق (علیه السلام) فرمودند، درک کامل حکمت غیبت، پس از ظهور ممکن خواهد بود؛ همچون درک حکمت کارهای خضر (علیه السلام) که پس از جدا شدن از موسی (علیه السلام) آشکار شد.

منابع: کمال الدین و تمام النعمة،الغیبة للنعمانی، الکافی، علل الشرایع، تفسیر القمی

۴ آسیب بزرگ و هشدارهای ائمه برای دوران انتظار

یکی از مأموریت‌های کلیدی امامان معصوم (علیهم السلام)، آماده‌سازی جامعه شیعه برای دوران سخت و پرچالش غیبت امام عصر (عج) بود؛ دورانی که دسترسی ظاهری به امام خود نداریم. بخش عظیمی از پیشگویی‌ها و توصیه‌های ائمه، برای این بود که مبادا شیعیان در این برهه حساس، گمراه شوند و امامت را فراموش کنند.

ائمه می‌دانستند که فتنه‌ها و آشوب‌های زمان غیبت، برخی را به حیرت می‌اندازد، عده‌ای را به انکار وجود امام می‌کشاند و تنها گروهی استوار و راسخ را در مسیر ایمان نگه می‌دارد. بیان این سختی‌ها از سوی معصومین، خود نوعی لطف بود؛ زیرا آگاهی از مشکلات پیش‌رو، از بار سنگین آن می‌کاهد و توانایی مقابله با آثارش را افزایش می‌دهد.

در ادامه، به ۴ ویژگی و آسیب اصلی دوران غیبت که در روایات به آن‌ها اشاره شده است، می‌پردازیم:

۱. حیرت و گمراهی

مهم‌ترین آسیب غیبت طولانی، ایجاد شک در اصل وجود امام و احساس بی‌نیازی از حضور اوست. ائمه بارها به این موضوع اشاره کرده‌اند.

· پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «برای مهدی از فرزندانم، غیبتی خواهد بود که مردم در حیرت فرو می‌روند و از دین خود گمراه می‌شوند».

· امام صادق (ع) هشدار دادند: «به خدا سوگند، مهدی شما غایب می‌شود تا جایی که فرد نادان می‌گوید: خدا را به آل محمد نیازی نیست!».

· امیرالمؤمنین علی (ع) به اصبغ بن نباته فرمودند: «برای او حیرت و غیبتی است که گروهی در آن گمراه و گروهی دیگر هدایت می‌یابند».

· امام حسین (ع) و امام کاظم (ع) نیز به «ارتداد» برخی از مردم در این دوران اشاره کرده و آن را امتحان الهی خواندند.

· امام حسن عسکری (ع) پیش‌بینی کردند: «او غیبتی دارد که نادانان در آن حیران می‌مانند و اهل باطل هلاک می‌شوند».

۲. فتنه و یأس

دوران غیبت، عصر فتنه‌ها و ناامیدی است. فتنه، فضایی شبهه‌آلود ایجاد می‌کند که مردم را از انتخاب راه درست بازمی‌دارد و یأس، روحیه انتظار را از جامعه می‌زداید.

· امام باقر (ع) به ابوجارود فرمودند: «وقتی مردم گفتند: قائم مرد یا هلاک شد، و طالبش پرسید: چگونه ممکن است در حالی که استخوان‌های پوسیده شده؟ در آن زمان به او امیدوار باشید!».

· امام صادق (ع) در روایتی دیگر، رسیدن به ظهور را منوط به گذر از مرحله یأس دانستند: «ای منصور! این امر (ظهور) نمی‌آید مگر پس از یأس و ناامیدی. به خدا قسم نمی‌آید تا اینکه شما تصفیه شوید».

۳. بلا و محنت

ائمه، دوره غیبت را زمان سختی‌ها و آزار و اذیت‌ها خوانده و شیعیان را برای تحمل آن آماده کرده‌اند.

· امام حسین (ع) به صراحت فرمودند: «در دوران غیبت، گروهی از دین برمی‌گردند و گروهی دیگر ثابت‌قدم می‌مانند و مورد آزار قرار می‌گیرند و به آنان گفته می‌شود: اگر راست می‌گویید، پس این وعده (ظهور) کی خواهد رسید؟».

 نکته را آن حضرت بیان کردند: «بدانید که صبرکننده بر آزار و تکذیب در دوران غیبت، همانند مجاهدی است که با شمشیر در حضور پیامبر خدا (ص) می‌جنگد». این جمله پاداش بی‌نظیر صبر در این دوران را نشان می‌دهد.

۴. اختلاف و درگیری

از دیگر پیشامدهای زمان غیبت، اختلاف و درگیری میان خود شیعیان است که امامان نسبت به آن هشدار داده‌اند.

· امام حسن مجتبی (ع) فرمودند: «این امر (ظهور) که انتظارش را می‌کشید، رخ نمی‌دهد تا زمانی که از یکدیگر بیزاری بجویید، همدیگر را لعن کنید و به صورت هم آب دهان بیندازید».

· امام صادق (ع) در توصیفی هشداردهنده پرسیدند: «چگونه هستی زمانی که [اهل] دو مسجد به جان هم می‌افتند؟ زمانی که علم جمع می‌شود همانند ماری که در سوراخش پنهان می‌شود و شیعیان اختلاف کنند و یکدیگر را تکذیب کنند و به صورت هم آب دهان بیندازند؟». سپس سه بار فرمودند: «همه خیر در آن زمان پدیدار می‌شود» (اشاره به ظهور پس از این آشفتگی‌ها).

جمع‌بندی

این روایات، تصویری روشن از چالش‌های دوران غیبت ترسیم می‌کنند. ائمه با بیان این آسیب‌ها—حیرت، فتنه، بلا و اختلاف—قصد داشتند ما را برای این مسیر سخت آماده کنند، تا با آگاهی و استواری، ایمان خود را حفظ کرده و در زمره آن گروه ثابت‌قدمی باشیم که پس از گذر از این همه آزمایش سخت، شاهد طلوع خورشید عدالت باشند.

منابع

الغیبة شیخ طوسی، ص437، ح429.

الکافی، ج1،کمال الدین،

ولایت فقیه: تداوم راهنمایی الهی در عصر غیبت

ولایت و رهبری در مکتب اسلام، جایگاهی الهی دارد و از سوی پروردگار به افراد شایسته اعطا می‌شود. اطاعت از اولیای الهی در حقیقت، پیروی از فرمان خداوند است و نافرمانی از آنان، نافرمانی از خداوند محسوب می‌شود. این مسیر هدایت، در زمان پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) به صورت مستقیم جاری بود و در عصر غیبت امام زمان (عج)، بر اساس سفارش خود آن حضرت، این مسئولیت بر عهدۀ فقهای عادل و عالم قرار داده شده است.

امام زمان (عج) در توقیع شریف می‌فرمایند:«أَمَا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ»(وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۱۰۱)؛ در رخدادهای زمان، به راویان احادیث ما (فقها) مراجعه کنید؛ زیرا آنان حجت من بر شمایند و من حجت خدا هستم.

همچنین امام صادق (ع) می‌فرمایند:

«مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَنْ قَدْ رَوَى حَدِيثَنَا… فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا»(اصول کافی، ج ۱، ص ۶۷)؛ کسی از شما که راوی حدیث ماست… باید او را به عنوان حاکم بپذیرید؛ چرا که من او را حاکم بر شما قرار دادم.

دستورات ولایت فقیه و سطوح مختلف آن

دستورات و نظرات ولی فقیه در سه دسته کلی قرار می‌گیرد:

۱. فتوا

احکام شرعی که ولی فقیه به عنوان مجتهد صادر می‌کند. این احکام تنها برای مقلدان وی لازم‌الاجراست.

۲. توصیه و بیانات ارشادی

بیاناتی که جنبۀ آگاهی‌بخشی، روشنگری و هدایت عمومی دارد. این دسته از توصیه‌ها الزام‌آور نیستند و بحث و تحقیق دربارۀ آنها جایز است. حتی در مواردی که فرد نظری مخالف دارد، می‌تواند با رعایت ادب و احترام، نظر خود را به رهبری منتقل کند.

۳. احکام حکومتی

احکامی که ولی فقیه به عنوان حاکم اسلامی صادر می‌کند یا از طریق مجاری قانونی (مانند مجلس شورای اسلامی) به تصویب می‌رسد. این احکام برای همۀ افراد جامعه —حتی غیرمقلدان— لازم‌الاجراست و تخلّف از آنها جایز نیست. این امر برای حفظ نظم جامعه و اجرای قوانین اسلامی ضروری است.

نتیجه‌گیری

ولایت فقیه، ضامن تداوم حاکمیت احکام الهی و جلوگیری از هرج و مرج در دوران غیبت است. پیروی از ولی فقیه —به ویژه در احکام حکومتی— نه تنها یک وظیفۀ شرعی، بلکه ضرورتی اجتماعی برای حفظ نظام اسلامی است.

پیوندهای برادری؛ سنگ بنای جامعه اسلامی از نگاه امام صادق (ع)

امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی گران‌بها، چهار وظیفه اساسی و مکمل را برای ساختن جامعه‌ای مبتنی بر ایمان و اخوت برمی‌شمارند. این توصیه‌ها تنها یک نصیحت اخلاقی نیست، بلکه دستورالعملی عملی برای تحقق یک آرمان‌شهر اسلامی است:

1. اِجتهاد در تواصُل (کوشش برای پیوند و ارتباط): امام (ع) بر «کوشش» تأکید می‌فرمایند. این یعنی حفظ پیوندهای برادری امری طبیعی و ساده نیست؛ نیازمند تلاش آگاهانه، پیگیر و خالصانه است. این کوشش می‌تواند به سادگی یک احوال‌پرسی صمیمانه یا یک تماس تلفنی باشد تا حضور در کنار برادر دینی در سخت‌ترین لحظات.

2. تَعاوُن بر تَعاطُف (همکاری بر پایه همدلی): همکاری زمانی ارزشمند و پایدار می‌شود که ریشه در «همدلی» داشته باشد. این جمله به ما می‌آموزد که کمک و همکاری ما باید از جنس دلسوزی و احساس مسئولیت واقعی باشد، نه یک عمل صوری و بدون روح.

3. مُواساه با نیازمندان (از خودگذشتگی برای رفع نیاز): «مواسات» فراتر از کمک کردن است؛ به معنای «همانندسازی خود با نیازمند» و احساس کردن درد اوست. در این سطح، فرد دارا، نیاز برادر نیازمندش را از نیاز خود جدا نمی‌داند و از دارایی خود برای رفع آن می‌گذرد.

4. تَعاطُف دوجانبه (مهرورزی متقابل): جامعه اسلامی یک رابطه یک‌طرفه نیست. این مهرورزی و دلسوزی باید «متقابل» و از سوی «همه» باشد. هر عضو جامعه هم باید آماده دریافت مهر باشد و هم آماده بخشش آن.

این فرامین در کنار هم، جامعه‌ای زنده و پویا می‌سازد که در آن، اعضا همچون اعضای یک پیکر واحد، برای حفظ و سلامت یکدیگر می‌کوشند.

پنج نشانه پنهان تروما که ممکن است با “شخصیت” اشتباه گرفته شوند

_نشانه هایی از #تروما که فکر می کنید بخشی از شخصیت است… 

●○برخی رفتارهایی که ممکن است به نظر بخشی از شخصیت فرد باشند، در واقع می‌توانند واکنش‌های مغزی به تجربیات آسیب‌زا باشند. این واکنش‌ها، که در نوروساینس به عنوان «واکنش‌های استرس» شناخته می‌شوند، می‌توانند در شرایط مختلف ظاهر شوند. در ادامه، پنج نشانه رایج و علمی از این واکنش‌ها بررسی می‌شود:

1‌☞ تشکر مکرر و تلاش برای راضی نگه‌داشتن دیگران

این رفتار می‌تواند ناشی از «واکنش فاونینگ» باشد، که در آن فرد برای جلوگیری از تعارض و آسیب، سعی می‌کند دیگران را راضی نگه دارد. این واکنش به‌ویژه در افرادی که تجربه‌های آسیب‌زا در دوران کودکی داشته‌اند، مشاهده می‌شود.

2☞ عذرخواهی بی‌دلیل

عذرخواهی مکرر حتی در مواقعی که فرد مقصر نیست، می‌تواند نتیجه تجربه‌های پیشین سرزنش یا طرد باشد. این رفتار می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای جلوگیری از تعارض و حفظ امنیت باشد.

3‌☞ سختی در پذیرش تعریف دیگران

افرادی که در مواجهه با تعریف‌های دیگران احساس ناراحتی می‌کنند، ممکن است باور داشته باشند که لیاقت محبت یا توجه ندارند. این احساس می‌تواند ناشی از تجربیات کمبود حمایت عاطفی در گذشته باشد.

4☞ مشکل در به یاد آوردن دوران کودکی

ناتوانی در یادآوری دوران کودکی می‌تواند نشانه‌ای از «فراموشی روان‌زادی» باشد، که در پاسخ به تجربیات آسیب‌زا ایجاد می‌شود و به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی برای محافظت از خود عمل می‌کند.

5☞ مشکل در اعتماد کردن به دیگران

سختی در ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد می‌تواند ناشی از تجربه خیانت یا طرد در گذشته باشد و بر توانایی فرد در شکل‌گیری روابط سالم تأثیر بگذارد.

●○شناخت این رفتارها و ریشه‌های آن‌ها می‌تواند اولین گام در جهت مدیریت واکنش‌های ناسالم و بهبود کیفیت تعاملات اجتماعی و فردی باشد.