دارندگانِ عیب، منتشر کردن عیب‌های مردم را دوست دارند تا برای عیب‌های خود بهانه‌ای بیابند.

غرر الحکم و درر الکلم، ج ۱، ص ۵۴۸

این کلام نورانی، ریشه «غیبت و عیب‌جویی» را نه صرفاً در زبان، که در اعماق «روانِ معیوب» انسان جستجو می‌کند. سه لایه روانشناختی-اخلاقی در این جمله نهفته است:

۱. مکانیسم دفاعی «فرافکنی» در ادبیات دینی

«ذوو العیوب» کسانی هستند که خود دچار نقصان‌های اخلاقی، اعتقادی یا عملی هستند. آن‌ها به جای توبه و جبران، از یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه به نام «فرافکنی» استفاده می‌کنند: «دیگران را متهم کردن برای فرار از بار گناه خویش». قرآن این رفتار را در منافقان به تصویر می‌کشد: «وَ إِذا قیلَ لَهُمْ لا تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ قالُوا إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ» (بقره: ۱۱).

۲. ایجاد «عذر» از طریق «عادی‌سازی» گناه

جمله «لِیَتَّسِعَ لَهُمُ الْعُذْرُ فِی مَعَایِبِهِمْ» نشان‌دهنده یک تاکتیک شیطانی است. فردِ معیوب، با بزرگ‌نمایی و انتشار عیوب دیگران، سعی در «عادی‌سازی» و «نرمالیزه کردن» آن عیب دارد. وقتی عیبش را در دیگران زیاد ببیند، به خود می‌گوید: «همه همین‌طورند، من که تنها نیستم!». این یعنی تبدیل گناه به یک «هنجار اجتماعی» دروغین تا وجدان خویش را ساکت کند.

۳. راه فرار از این دام: تزکیه نفس

امام علی علیه‌السلام با این تشخیص، درمان را نیز نشان می‌دهد. کسی که عیب خود را ببیند، فرصت عیب‌جویی از دیگران را ندارد. ایشان در حکمتی دیگر می‌فرمایند: «طُوبَى لِمَنْ شَغَلَهُ عَيْبُهُ عَنْ عُيُوبِ النَّاسِ» (خوشا به حال کسی که پرداختن به عیب خودش، او را از عیوب مردم باز دارد) [نهج البلاغه، خطبه ۱۷۶].

از میان شیعیان ما علمائی بپامی‌خیزند که ایستادگی افراد ضعیف از دوستان ما و آنها که ولایت ما را پذیرا شده‌اند به واسطه آنها است و از تاجی که بر سر دارند نور می‌درخشد.

مَحجةُ البَیضاء(ملا فیض کاشانی) ج ۱، ص ۳۳

امام حسن مجتبی علیه السلام در این کلام، فراتر از تعریف یک قشر اجتماعی، یک «معادله الهیاتی» از نسبت میان عالِم و جامعه ارائه می‌دهند:

۱. «تَأْتِی عُلَمَاءُ شِیعَتِنَا» (علمای شیعیان ما می‌آیند)

این عبارت، دو قید مهم دارد: «علمای ما» و «شیعتنا». منظور تنها دانستن چند اصطلاح فقهی نیست. «عالِم» در این روایت، کسی است که اولاً علمش را از مکتب اهل بیت علیهم السلام گرفته باشد و ثانیاً خود را متعهد به هدایت «شیعیان» بداند، نه جدا از آنان. این یعنی عالم ربّانی، از متن جامعه برمی‌خیزد و دردآشنای مردم است.

۲. «الْقَوَّامُونَ بِضُعَفَاءِ مُحِبِّینَا وَ أَهْلِ وِلَایَتِنَا»

واژه «قوّام» (صیغه مبالغه از «قیام») کلیدواژه اصلی این حدیث است. این واژه سه بار در قرآن کریم به کار رفته است:

· «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ» (نساء: ۳۴) که دلالت بر مسئولیت، سرپرستی و حفاظت دارد.

· «كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ» (نساء: ۱۳۵) که به معنای قیام‌کنندگان به عدالت است.

· «كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ» (مائده: ۸) یعنی قیام برای خدا.

از ترکیب این معانی، «قوّام بودن بر ضعفای محبین» یعنی عالم، «قیّم» جامعه است. او در برابر ضعف فکری، شبهات را دفع می‌کند. در برابر ضعف روحی، با موعظه می‌ایستد. در برابر ضعف اقتصادی و اجتماعی، به فریاد می‌رسد. این قیّمومیت، نه از سر تکبر، که از سر «مسئولیت الهی» است. امام صادق علیه السلام در روایتی فرمودند: «عالِمی که مردم از علمش بهره ببرند، از هفتاد هزار عابد برتر است» [کافی، ج ۱، ص ۳۳].

۳. «یَوْمَ الْقِیَامَةِ، وَالْأَنْوَارُ تَسْطَعُ مِنْ تِیجَانِهِمْ»

این فراز، پاداش اخروی این قیّمومیت را به تصویر می‌کشد:

· تاج: تاج، نماد «کرامت و سلطنت معنوی» است. عالم به خاطر علم و عملش، در قیامت بر سرش تاج کرامت نهاده می‌شود. این همان «تاج کرامت» است که در روایات متعدد به آن اشاره شده است.

· نورافشانی: نوری که از این تاج می‌تابد، همان «نور علم» است که در دنیا کسب کرده و به دیگران تابانده است. قرآن می‌فرماید: «یَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ یَسْعى‌ نُورُهُمْ بَیْنَ أَیْدیهِمْ» (حدید: ۱۲). عالم، نه تنها خودش نورانی است، بلکه تاج او منبع نورافشانی برای دیگران نیز هست؛ چرا که ثمره علمش (شاگردان، کتاب‌ها، هدایت‌شدگان) تا ابد ماندگار است و در قیامت به صورت نور، تجسم می‌یابد.

گفته‌اند:

هر انسان در طول زندگی، چهار نوع سرمایه دارد:

 ➖سرمایه مادی 

➖سرمایه اجتماعی

➖سرمایه انسانی

➖سرمایه روانی

سرمایه روانی از چهار مولفه تشکیل شده است:

۱.امید

۲.خوش بینی

۳. انگیزش و خودکارآمدی 

۴. صبر و تاب آوری

🔷 صبر و تاب‌آوری یکی از ویژگی‌های برجسته یک انسان معنوی و دیندار است.

🔸 تاب‌آوری به فرایند سازگاری مناسب با دشواری‌ها، تراژدی‌ها، تهدیدها، استرس و فشار روانی در برخورد با فجایع و وقایع طبیعی و غیرطبیعی گفته می‌شود.

تاب‌آوری ابزار قدرتمندی است برای خلق ، ایجاد و نگهداری یک زندگی معنادار برای خود و اطرافیان، در زمانی‌که با یک بحران غیرقابل تحمل مواجه می‌شویم.

مجموعه‌ای از ظرفیت‌های فردی و روانی است که فرد به کمک آن‌ها می‌تواند در شرایط دشوار، صبر و بردباری پیشه کند. چنانچه این ظرفیت‌ها در سایه ایمان و توکل به خداوند متعال شکل بگیرد، شخصیت شکوهمند یک انسان مومن جلوه می‌کند.

 گفت پیغمبر خداش ایمان نداد

                 هر که را نبود صبوری در نهاد

شعر: مولوی

یک انسان معنوی با پشتوانه ایمان خود در برابر سختی‌ها تاب می‌آورد و با پذیرش وضعیت و مشکلات است که رنج و مشقت برایش معنادار می‌شود و مسیر تعالی انسانی را طی می کند.

پیامبر مهربانی (صلی‌الله علیه و آله)فرمودند:

    کادَ الحَلیمُ أَن ….. نَبیّا؛

 انسان بردبار به پیامبرى نزدیک است.

    (بحارالأنوار(ط-بیروت) ج۴۳، ص۷۰، ح۶۱)

با سند معتبر از امام رضا (ع) نقل شده که فرمودند:

 امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: بهترین زنان شما (دارای) پنج (ویژگی) هستند.

پرسیدند: آن پنج (ویژگی) کدامند؟

فرمود: 

زنی که (زندگی را بر شوهرش) آسان بگیرد، نرمخو و همراه باشد و هنگامی که شوهرش به خشم آید تا وقتی او را خشنود نساخته، خواب به چشمش نیاید و در غیاب شوهرش ( به او خیانت نورزد و پاکدامنی خود و اسرار و مسائل) زندگی زناشویی با همسر را حفاظت کند؛ چنین زنی، کارمندی از کارمندانِ (شایسته ی) خداست و کارمند خدا، ناکام نخواهد شد ( بلکه به هدفش که بهشت و رضای الهی است خواهد رسید)

متن عربی حدیث:

عن أبي الحسن الرضا (عليه السلام) قال: قالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام):

خَیْرُ نِسَائِکُمُ الْخَمْسُ.

قِیلَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ وَ مَا الْخَمْسُ؟ 

 قَالَ:

الْهَیِّنَةُ اللَّیِّنَةُ الْمُؤَاتِیَةُ الَّتِی إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَکْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّی یَرْضَی وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِی غَیْبَتِهِ فَتِلْکَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا یَخِیب.

📚 کلینی، الکافی، جلد ۵، صفحه ۳۲۵

 ✓ - في قَولِهِ عَزَّ وجَلَّ : ﴿وَ ذَ لِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ﴾، قالَ - :

  «إنَّما هُوَ ذلِكَ دينُ القائِمِ عليه السلام».

  «امام صادق عليه السلام - در باره سخن خداى عز و جلَّ : ﴿و آن، دين استوار است﴾ - : فرمود: 

  «آن، تنها دين قائم عليه السلام است».

 📚 تأويل الآيات الظاهرة : ج۲ ص۸۳۱ ح۲

  #امام_جواد_علیه_السلام :

 ✓ «القَصدُ إلَى اللّهِ تعالى بِالقُلوبِ أبلَغُ مِن إتعابِ الجَوارِحِ بالأعمالِ».

  «توجه قلبى به خدا، رساننده تر به مقصود است تا با به رنج افكندن جوارح به وسيله عمل».

 📚 الدرّة الباهرة : ص٣٩

این حدیث شریف، نگاه رایجِ صرفاً عمل‌محور را به چالش میکشد و بر «توجهِ قلب» بهعنوان کلیدِ اصلیِ رسیدن به خدا تأکید دارد. البته این به معنای نفیِ عمل نیست، بلکه بیانگر آن است که اگر عمل با خالیبودنِ قلب از حضورِ الهی همراه باشد، بهرهٔ نهایی را نخواهد داشت. این نگاه، ما را به سمت «عبادتِ عاشقانه» و «حضورِ باطنی» در کنارِ ظاهرِ عبادت سوق میدهد؛ رویکردی که در سیرهٔ اهلبیت(ع) همواره مورد تأکید بوده است.

🔸 اما وفاق ملی درباره آن شکل نگرفت.

🔸مردم کف میدان را با دروغ ناامید کردند و گاهی فکر می‌کنم اسرائیل در چنین روندی نفوذ دارد!

✍پاسخ حجت الاسلام دکتر نبویان:

آقای عراقچی، سه بار با مذاکره، کشور را وارد جنگ کرده اید(جنگ 12روزه،جنگ رمضان و جنگ فعلی) .

در این جنگ ها مردم، دانشمندان، فرماندهان نظامی و رهبر جهان اسلام به شهادت رسیدند، بنظر شما اسرائیل در چه کسی و چه روندی نفوذ کرده است؟

 راستی، آیا ده ها میلیون مردم مبعوث شده ، با غیرت ، وفادار و با شرف هم تحت نفوذ اسرائیل هستند؟

 ⁜ ابزار اصلی دشمن!

 #امام_علی_علیه_السلام :

 ⁘ به خدا سوگند كه شك نمودار شده و يقين تباه گشته است، تا آن جا كه آنچه براى شما تضمين شده گويى [به دست آوردنش ]بر شما واجب آمده است و آنچه [از واجبات ]بر شما واجب گشته گويى از شما ساقط شده است.

 ✧ و اللّهِ لقدِ اعتَرَضَ الشكُّ و دَخِلَ اليَقينُ، حتّى كأنَّ الذي ضُمِنَ لَكُم قد فُرِضَ علَيكُم، و كَأنَّ الذي قد فُرِضَ علَيكُم قد وُضِعَ عَنكُم!

 ◌ نهج البلاغه: خ۱۱۴

ا–

  ‼️ «کاشت بذر تردید، یأس و اختلاف؛ ابزار اصلی دشمن در جنگ ترکیبی»

🔸گزیده‌ای از پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای #رهبر_معظم_انقلاب :

💭 دشمن خبیث، حال که در مصاف با فرزندان دلاور شما در نیروهای مسلح دچار شکست شده و بخصوص بخاطر مواجهه با ضربه‌ی قاطع، چه در نبرد نظامی و چه در میدان و خیابان، تحقیری پرمعنا و عمیق را تجربه میکند که در اثر آن واگرایی ملموس کشورها از او را سبب شده، کِیدِ خود را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه متمرکز ساخته است: یکی تاب‌آوری مردم؛ دیگری ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان کشور.

🗯 ابزار اصلی او در این هر دو، کاشت بذر تردید، یأس، ترس، بدگمانی، و اختلاف است. لذا در مقام مقابله با این بدخواهی‌ها باید همگان با ایستادگی و روشن‌بینی و حفظ وحدت و انسجام و اعتماد متقابل و همصدایی نکردن با دشمن، نقشه‌ی شوم او را خنثی نمایند. 

⪨ در این مقام، نقش مسئولان در پشتیبانی از این امور بسیار مهم است. هرگونه اقدامی که موجب بدبینی و سرخوردگی آحاد مردم شود، نوعی کمک به دشمن این کشور و مردمانش محسوب میگردد.