فرهنگی

تفرقه افکنی انگلیسی 

در زمان قاجار ، در کنار سفارت حکومت عثمانی در تهران ، مسجد کوچکی وجود داشت.

امام جماعت آن مسجد می گوید: شخص روضه خوانی را دیدم که هر روز صبح به مسجد می آمد و روضه حضرت زهرا را میخواند و به خلیفه دوم و به اهل سنت ناسزا میگفت… 

و این درحالی بود که افراد سفارت و تبعه آن که اهل سنّت بودند ، برای نماز به آن مسجد می آمدند.

روزی به او گفتم: 

تو به چه دلیل هر روز همین روضه را می خوانی و همان ناسزا را تکرار میکنی؟ 

مگر روضه دیگری بلد نیستی؟! 

او در پاسخ گفت: 

بلدم؛ ولی من یک نفر بانی دارم که روزی پنج ریال به من می دهد و می گوید همین روضه را با این کیفیت بخوان. 

از او خواستم مشخصات و نشانی بانی را به من بدهد… 

فهمیدم که بانی یک کاسب مغازه دار است. 

به سراغش رفتم و جریان را از او پرسیدم. او گفت: نه من بانی نیستم

شخصی روزی دو تومان به من می دهد تا در آن مسجد چنین روضه ای خوانده شود. 

پنج ریال به آن روضه خوان می دهم و پانزده ریال را خودم برمی دارم.

باز جریان را پیگیری کردم، سرانجام با یازده واسطه!!!! معلوم شد که از طرف سفارت انگلستان روزی 25 تومان برای این روضه خوانی با این کیفیت مخصوص (برای ایجاد تفرقه بین ایران شیعی و حکومت عثمانی سنی) داده میشود که پس از طی مراحل و دست به دست گشتن، پنج ریال برای آن روضه خوان بیچاره می ماند.

منبع هزار و یک حکایت اخلاقی .

 این حکایت به‌خوبی نمونه‌ای از سیاست تفرقه‌افکنی استعماری را نشان می‌دهد که قدرت‌های خارجی (در اینجا انگلیس) برای تضعیف رقبا و ایجاد اختلاف میان ملت‌ها یا گروه‌های مذهبی به کار می‌بردند. در این داستان، چندین نکته اخلاقی و سیاسی مهم نهفته است:

مکانیسم تفرقه‌افکنی استعماری

- هدف: ایجاد اختلاف میان ایران شیعه و عثمانی سنی (به عنوان دو قدرت منطقه‌ای رقیب) تا هر دو تضعیف شوند و نتوانند در برابر نفوذ استعمار مقاومت کنند.  

- ابزار: استفاده از اختلافات مذهبی به عنوان اهرمی برای دامن زدن به کینه و بدبینی.  

- روش: تأمین مالی غیرمستقیمِ اقدامات تحریک‌آمیز (مانند روضه‌خوانی توهین‌آمیز) از طریق شبکه‌ای از واسطه‌های ناآگاه یا سودجو.

 نقش واسطه‌های ناآگاه

- روضه‌خوان: تنها ۵ ریال از ۲۵ تومان بودجه را دریافت می‌کرد و از نقشه پشت پرده بی‌خبر بود. او صرفاً برای درآمد ناچیز، به ابزار تفرقه تبدیل شده بود.  

- کاسب و واسطه: هر یک بخشی از پول را برداشت می‌کردند بدون آنکه بدانند منبع اصلی پول و اهداف آن چیست. این نشان می‌دهد سیستم‌های تفرقه‌افکنی اغلب از ساده‌لوحی یا طمع افراد سوءاستفاده می‌کنند.

- تفرقه، سلاح قدرتمندان: دشمنان بیرونی برای ضربه زدن، از اختلافات درونی جوامع استفاده می‌کنند. این داستان مصداق ضرب‌المثل معروف «تفرقه بینداز و حکومت کن» است.  

- ضرورت بصیرت: جامعه باید نسبت به تحریکات مذهبی، قومی یا سیاسی هوشیار باشد و ریشه‌های آن را جستجو کند.  

- مسئولیت فردی: حتی مشارکت ناخواسته در چنین طرح‌هایی (مثل دریافت پول ناچیز) می‌تواند به فاجعه‌ای بزرگ تبدیل شود.

واقعیت‌های تاریخی

- در دوره قاجار، رقابت انگلیس و روسیه برای نفوذ در ایران اوج داشت. ایجاد تفرقه میان ایران و عثمانی (به عنوان دو قدرت اسلامی) باعث می‌شد هیچ‌یک نتوانند جلوی توسعه‌طلبی استعمار را بگیرند.  

- نمونه‌های مشابه این سیاست را امروزه نیز می‌بینیم:  

  - دامن زدن به اختلافات شیعه و سنی در خاورمیانه.  

  - تحریک درگیری‌های قومی یا مذهبی در کشورهای مستقل.

پرسش‌های تأمل‌برانگیز

- آیا امروزه نیز گروه‌ها یا افراد ناآگاهانه ابزار دست بازیگران خارجی می‌شوند؟  

- چگونه می‌توان جامعه را در برابر چنین طرح‌هایی مقاوم کرد؟  

- آیا اختلافات داخلی ما (مذهبی، سیاسی، قومی) ممکن است دستمایه دشمنان خارجی شود؟ 

این حکایت یادآور می‌کند که وحدت و آگاهی بزرگ‌ترین سلاح در برابر توطئه‌های استعماری است. هرگونه سخن یا عملی که به تفرقه دامن می‌زند – حتی اگر به ظاهر ساده یا بی‌اهمیت باشد – می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای ویرانگر داشته باشد.  

گویند مردی وارد مسجدی شد تا کمی استراحت کند…

کفش‌هایش را گذاشت زیر سرش و خوابید. 

طولی نکشید که دو نفر وارد مسجد شدند. یکی از آن دو نفر گفت: طلاها را بگذاریم پشت منبر… آن یکی گفت: نه !

گویا آن مرد نخوابیده و وقتی ما برویم طلاها را بر میدارد.

گفتند: امتحانش میکنیم کفش‌هایش را از زیر سرش برمیداریم اگر بیدار باشد معلوم میشود.

مرد که حرفای آن‌ها را شنیده بود خودش را بخواب زد. 

آن دو، کفش‌هایش را برداشتند و مرد هیچ واکنشی نشان نداد.

گفتند پس حتما خواب است طلاها را بگذاریم پشت منبر…

بعد از رفتن آن دو فرد، مرد خوش باور بلند شد و رفت 

که جعبه طلای آن دو رو بردارد اما اثری از طلا نبود 

و متوجه شد که همه این حرفا برای این بوده 

که در عین بیداری کفش‌هایش را بدزدند…!

 نکات

دزد فرقی نمیکند که چه بدزدد گاهی به اسم سرگرمی وقت و جوانی و ایمان ما را می‌دزدد نکات داستان 

- طمع و غفلت: مرد با طمع یافتن “طلای دروغین"، حتی هوشیاری خود را نیز از دست می‌دهد.  

- آزمون انسان:گاهی آزمون‌های زندگی در قالب امور پیش‌پاافتاده پنهان است.  

- نقاب نیکوکاری: دزدان با طراحی نقشه‌ای هوشمندانه، خود را در قالب افرادی معتمد نشان می‌دهند.  

این روایت می‌تواند محملی برای بحث دربارهٔ “هوشیاری در برابر فریب"، “رابطهٔ طمع و غفلت"، و “مسئولیت‌پذیری در حفظ اموال شخصی” در جوامع دینی باشد.

پیامبر اکرم (ص)

“مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ، فلا يَأكُل عَلى مائِدَةٍ يُشرَبُ عَلَيهَا الخَمرُ"؛ كسى كه به خدا و روز واپسين ايمان دارد، از سفره‌اى كه بر سر آن شراب نوشيده مى‌شود، غذا نمى‌خورد(الكافي : ج٦ ص٢٦٨ ح٢).

حدیث فوق از پیامبر اکرم (ص) در کتاب الکافی (ج۶، ص۲۶۸) نقل شده و بر دوری از محیط‌های آلوده به گناه تأکید دارد. این روایت ایمان به خدا و روز قیامت را با عملگرایی دینی پیوند میزند و نشان میدهد تقوا تنها در اعتقاد قلبی نیست، بلکه در پرهیز از همراهی با گناهکاران نیز تجلی می‌یابد.

حضور بر سر سفرههایی که در آنها شراب نوشیده میشود، حتی اگر فرد مستقیماً در نوشیدن شراب مشارکت نداشته باشد، به عنوان عملی ناسازگار با ایمان معرفی شده است. این حدیث علاوه بر تأکید بر حرمت ذاتی شراب، بر مسئولیت اجتماعی مسلمانان در انتخاب محیط‌های اخلاق مدارانه نیز اشاره دارد.  

آخوند ملا علی همدانی فرمود: آیت اللَّه العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری قدس سره هیچ وقت از پارچه خارجی و گران قیمت استفاده نمی کرد، بعضی از آقایان به ایشان عرض کردند: اگر برای خودتان از پارچه های وطنی استفاده می کنید حداقل برای فرزندان و آقازاده ها که جوانند و لباس خوب را دوست دارند پارچه خارجی و نسبتاً گران قیمت بخرید، مرحوم حاج شیخ اول چیزی نفرمود تا اینکه این پیشنهاد تکرار شد آن وقت فرمود: گوش بدهید داستانی را برای شما نقل کنم:

یک وقتی من به عتبات مشرف شدم و در کربلا مدت اقامتم طول کشید چند نفر از آقایان طلاب از من خواستند که درسی بگویم من درس لمعه را برای آنها شروع کردم، در کنار آن مسجدی که من درس می گفتم پاره دوزی بود که هر روز در پای درس به موقع حاضر می شد و خوب گوش می داد یک روز من وقتی او را در پای درس دیدم پیش خود فکر می کردم که این پاره دوز چرا وقت خود را ضایع می کند او که چیزی از این درس نمی فهمد برای چه در درس شرکت می کند.

فردای آن روز که برای درس آمد و من شروع کردم به گفتن درس، دیدم این پاره دوز اشکال کرد من پاسخ دادم، دوباره اشکال کرد و ایرادهای درست می گرفت و من جواب می دادم، معلوم شد که پاره دوز عادی نیست بلکه عالمی برجسته و ملا است من از او خوشم آمد و خواهش کردم که یک روز نهار مهمان ما باشد، گفت: قبول می کنم ولی به این شرط که در این مهمانی چیزی بر غذای هر روز خود اضافه نکنید.

من نیز قبول کردم، قرار شد روز جمعه نهار تشریف بیاورند و ما معمولًا نان با پیاز می خوردیم، اتفاقاً روز جمعه فراموش کردم که ایشان تشریف می آورند، برای نهار همان نان و پیاز را داشتیم ناگهان ایشان تشریف آوردند و من خجالت کشیدم که نان و پیاز بیاورم، مقداری پول امانت پیشم بود که قرار بود به ایران آورده و به کسی رد کنم و صاحبش اجازه تصرف داده بود، از آن پول بردم و دو سیخ کباب خریده در میان سفره نهادم و هر چه تعارف کردم آن مرد دست به کباب نزد و تنها با نان و پیاز نهار خورد و گفت: مگر من با شما شرطی نکردم چیزی بر نهار هر روز اضافه نکنی چرا از پول امانت بردی کباب خریدی؟

 این را گفت و رفت و من تعجب کردم که این مرد از کجا فهمید که من با پول امانت کباب را خریده ام. فردا که برای درس آمدم خواستم اول به در دکان او رفته از او عذرخواهی کنم هرچه در اطراف مسجد نگاه کردم نه دکانی بود و نه پاره دوز، و هرچه پرسیدم چنین کسی در چنین دکانی اینجا بود گفتند: چنین کسی را ما نمی شناسیم و دیگر او را ندیدم، معلوم شد که ما مراقب داریم که کارها و مخارج ما را زیر نظر دارن.

منبع : پاک نیا، عبدالکریم؛ خاطرات ماندگار از خوبان روزگار، ص: 95

🔴 حضرت امام علی علیه السلام میفرمایند

‌

در شگفتم از كسى كه در وجود خداوند شك مى‌كند ، در حالى كه آفرینش خداوند را مى‌بيند. در شگفتم از بخيل به سوى فقرى مى شتابد كه از آن مى گريزد ، و سرمايه اى را از دست مى دهد كه براى آن تلاش مى كند. 

در دنيا چون تهيدستان زندگى مى كند، امّا در آخرت چون سرمايه داران محاكمه مى شود.

و در شگفتم از متكبّرى كه ديروز نطفه اى بى ارزش ، و فردا مردارى گنديده خواهد بود. و در شگفتم از آن كس كه آفرينش پديده ها را مي نگرد ، و در وجود خدا ترديد دارد. 

و در شگفتم از آن كس كه مردگان را مى بيند ، و مرگ را از ياد برده است. و در شگفتم از آن كس كه پيدايش دوباره را انكار مى كند ، در حالى كه پيدايش آغازين را مى نگرد.

 و در شگفتم از آن كس كه خانه نابود شدنى را آباد مى كند ، امّا جايگاه هميشگى را از ياد برده است .

‌

📚 نهج البلاغة ، حکمت ۱۲۶

امام علی(ع) از غرور آدمی تا انکار معاد شگفت‌زده می‌شود