فرهنگی

نبرد عشقِ بالغ با سادیسم و مازوخیسم در وجود انسان

اشخاص مختلف هم به شیوه سادیستی و هم مازوخیستی واکنش نشان می دهد. هیتلر در درجه اول نسبت به مردم یک واکنش سادیستی داشت؛ اما واکنش او نسبت به سرنوشت مردم، تاریخ و (نیروی برتر )طبیعت، مازوخیستی بود.

سرنوشت نهایی او، یعنی خودکشی میان ویرانی هایی که به وجود آورده بود، درست به اندازه رؤیای کامیابی اش،یعنی تسلط کامل بر دنیا،خاص و منحصر به فرد بود. برخلاف اتحاد هم زیستی، عشق بالغ عبارت است از اتحادی که تمامیت و فردیت شخص را حفظ می کند.

عشق یک نیروی فعال در انسان هاست؛ نیرویی که دیوار میان انسان ها را می شکند و موانعی که او را از هم نوعانش جدا می کند از میان برمی دارد و او را با دیگران پیوند می دهد؛ عشق به انسان امکان می دهد بر حس انزوا و جدایی اش غلبه کند و خودش باشد و تمامیت شخصیتش را حفظ کند.

در عشق، یک تضاد جالب وجود دارد و آن اینکه دو انسان یکی می شوند و در عین حال دو شخصیت مجزا باقی می مانند.اگر بگوییم عشق یک فعالیت است،به واسطهٔ معنای مبهم کلمه «فعالیت» با مشکل روبه رو خواهیم شد.

منظور از فعالیت در معنای امروزی کلمه، معمولاً عملی است که با صرف مقداری انرژی، باعث ایجاد تغییر در وضع موجود شود؛ بنابراین اگر کسی به تجارت مشغول باشد ،در رشته پزشکی درس بخواند، شب و روز کار کند، میز بسازد یا به فعالیتهای ورزشی بپردازد ،فعال محسوب می شود.

وجه مشترک تمام این فعالیت ها آن است که فرد را به سمت یک هدف بیرونی هدایت می کنند که باید به آن دست یافت؛ آنچه مورد توجه قرار نمی گیرد، انگیزه فعالیت است؛ برای مثال ،مردی را در نظر بگیرید که به دلیل احساس ناامنی و تنهایی عمیق به کار بی وقفه روی آورده یا شخص دیگری که از روی جاه طلبی یا به طمع پول به این راه کشیده شده است.

در همۀ این موارد، شخص بَردۀ امیال خویش است و فعالیت های او نوعی انفعال محسوب می شود؛ چون اوست که به سویی کشیده می شود؛ او «فعل پذیر» است، نه «فعال»؛ از سوی دیگر، فردی که آرام در گوشه ای نشسته و به تفکر می پردازد و هیچ غایت و هدفی جز آگاهی از وجود خویشتن و یگانگی با دنیا ندارد، «منفعل» نامیده میشود؛ چون هیچ فعلی از او سر نمی زند؛ 

نقد قرآن از انفعال

«أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ» (جاثیه:۲۳)؛ آیا دیدی کسی که هوسش را معبود خود گرفت؟ 

- فعالیت اصیل در روایات  

  امام علی(ع): «أَعْبَدُ النَّاسِ مَنْ عَمِلَ عَلَىٰ غَيْرِ وَرَعٍ» عابدترین مردم کسی است که بیپروا عمل نکند - نهج‌البلاغه، حکمت ۴۳۵. 

- عشق در عرفان اسلامی

  مولوی: «عشق فعال است و خموشی نشود / تا نپرد عاشقِ بیخود نشود» (مثنوی، دفتر۱).