فرهنگی

حقوق کارگر در اسلام؛ از دستمزد عادلانه تا حق نماز جمعه

قالَ الاِمامُ الصّادِقُ عليه السلام:

🔆 منِ استَأجَرَ أَجِیراً ثُمَّ حَبَسَهُ عَنِ الجُمُعَةِ تَبَوَّأَ بِإِثمِهِ، وَ إِن هُوَ لَم یَحبِسهُ اشتَرَكَا فِی الأَجرِ.

 هر كس کارگری را به خدمت بگیرد و مانع از شركت او در نماز جمعه شود، گناهش به گردن اوست، و اگر مانع او نشود، هر دو در پاداش، شریك‌اند.

📚 الكافى، ج ۵، ص ۲۸۹، ح ۴

تفسیر و تحلیل حدیث نماز جمعه 

امام صادق (ع) در این روایت، مسئولیت سنگینی را بر عهدۀ کارفرما می‌گذارند و یک مدیریت اسلامی را ترسیم می‌کنند:

۱. هشدار به کارفرما: «مَنِ اسْتَأجَرَ أَجِیراً ثُمَّ حَبَسَهُ عَنِ الْجُمُعَةِ تَبَوَّأَ بِإِثمِهِ»

· این بخش یک هشدار شدید است. اگر کارفرما کارگر را از حضور در نماز جمعه — که یک فریضۀ مهم اجتماعی-سیاسی است — منع کند، تمام گناه این محرومیت به عهدۀ کارفرماست. این نشان می‌دهد که کارفرما فقط مسئول پرداخت دستمزد نیست، بلکه مسئول تأمین فرصت رشد معنوی کارگر نیز هست.

۲. پاداش برای کارفرمای همراه: «وَ إِن هُوَ لَم یَحبِسهُ اشتَرَكَا فِی الأَجرِ»

· در نقطۀ مقابل، اگر کارفرما مانع نشود، هر دو (کارگر و کارفرما) در پاداش نماز جمعه شریک می‌شوند. این یک انگیزۀ الهی فوق‌العاده برای کارفرماست. یعنی کارفرما تنها با ایجاد فرصت برای کارگر، بدون اینکه خودش مستقیماً در نماز شرکت کند، پاداش می‌برد. این همان نگاه سیستمیک اسلام است که کارفرما را در خیراتی که کارگر به برکت فضای کاری فراهم شده انجام می‌دهد، شریک می‌داند.

پیام کلی: این حدیث به صراحت می‌گوید که کار و عبادت نباید در تضاد باشند. محیط کار باید به گونه‌ای باشد که زمینۀ رشد مادی و معنوی کارگر را همزمان فراهم کند.

🌐 مروری مختصر بر مواضع رهبرانقلاب درخصوص مذاکره با آمریکا از ۱۳۷۶ تا ۱۴۰۴

رهبرانقلاب دی ماه ۱۳۷۶:

مذاکره با آمریکا هیچ فایده ای ندارد

غلط است کسی خیال کند اگر ما مذاکره کردیم قانون داماتو برداشته خواهدشد

رهبرانقلاب خرداد ۱۳۸۱:

مسأله‌ی امریکا این است که هویّت اسلامی و ملی ما را قبول ندارد و این را به زبان می‌آورد. 

چرا عدّه‌ای از مدّعیان سیاست و فهم، نمی‌فهمند؟!

رهبرانقلاب فروردین۱۳۹۴: 

بنده هیچ وقت به مذاکره با آمریکا خوشبین نبودم

نه از باب توهم بلکه از باب تجربه 

خواهید دید که این تجربه ما از کجا حاصل شده..

رهبرانقلاب اردیبهشت ۱۳۹۴:

کلید حل مشکلات اقتصادی در لوزان و نیویورک نیست در داخل کشور است

رهبرانقلاب اردیبهشت ۱۳۹۸:

مذاکره یعنی معامله

یعنی یچیزی بده یچیزی بگیر

چیزی که در معامله مدنظر اوست درست نقاط قوت جمهوری اسلامی است

رهبرانقلاب خرداد ۱۳۹۸:

شرط پیشرفت این است آمریکایی ها نزدیک نیان

رهبرانقلاب بهمن ۱۴۰۳:

با چنین دولتی نباید مذاکره کرد

عاقلانه هوشمندانه شرافتمندانه نیست

رهبرانقلاب فروردین ۱۴۰۴:

مواضع ما همانی است که بود و دشمنی آمریکا همانی است که بود..

رهبرانقلاب اول مهر ۱۴۰۴:

خواست آمریکا مذاکره نیست، تحمیل و زورگویی است.

هیچ ملت با‌شرفی و هیچ سیاستمدار خردمندی این را نمی‌پذیرد!

عارفِ ریاضیدان؛ نگاهی به زندگی پربار علامه حسن‌زاده آملی

🔰 سالروز رحلت علامه حسن زاده آملی

🔰 علامه حسن حسن‌زاده آملی (۱۳۰۷ - ۱۴۰۰ ش)، فقیه، عارف و حکیم معاصر شیعه و از شاگردان علامه شعرانی و علامه طباطبائی بود. ایشان در ادبیات، علوم غریبه، ریاضی، هیئت و طب تسلط و تبحر داشت و ملقب به «علامه ذوالفنون» بود. علامه حسن‌زاده سالها در حوزه علمیه قم به تدریس آثار فلسفی و عرفانی و ریاضیات و هیأت پرداخت و تألیفات ارزشمندی در این علوم از خود به یادگار گذاشت.

🔰 بیماری قلبی حضرت علامه، سه روز قبل از ارتحال دوباره تشدید شد و در روز سوم مهرماه، ایشان دچار سکته شدند. کادر درمان بیمارستان امام رضا علیه السلام آمل، بسیار تلاش کردند ولی در ساعت ۲۱ و ۱۵ دقیقه ایست قلبی واقع شد و عملیات احیاء موفق نبود و این عالم فرزانه جهان اسلام، در تاریخ 1400/7/3 به ملکوت اعلا پیوستند. 

نسیم‌های الهی؛ فرصتی برای شهود دل

گاهی در زندگی نسیم‌هایی از سوی پروردگار می‌وزد؛ فرصت‌هایی ناب که اگر به آن‌ها دل بسپاریم، راهی به سوی شهود و معرفت گشوده می‌شود. پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

 «إِنَّ لِرَبِّكُم فِی أَیامَ دَهرِكُم نَفَحَاتٍ أَلا فَتَعَرَّضُوا لَهَا و لا تَعرِضُوا عَنهَا»

در روزگار شما، برای پروردگارتان نسیم‌هایی است؛ خود را در معرض آن‌ها قرار دهید و روی از آن‌ها برنگردانید.

این حدیث ما را به نکته‌ای مهم متوجه می‌کند: در وجود ما همان‌طور که چشم برای دیدن و گوش برای شنیدن است، «شامّه‌ی قلب» نیز وجود دارد. قرآن کریم می‌فرماید:

﴿لا تَعْمَی الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَی الْقُلُوبُ الَّتی‏ فِی الصُّدُورِ﴾ (حج، 46)

چشم‌های ظاهری نابینا نمی‌شوند، بلکه دل‌های در سینه کور می‌گردند.

نمونه‌ای زیبا از این شهود در ماجرای یعقوب پیامبر (ع) دیده می‌شود، آن‌جا که فرمود:

﴿إِنِّی لَأَجِدُ ریحَ یوسُفَ لَوْ لا أَنْ تُفَنِّدُونِ﴾ (یوسف، 94)

من بوی یوسف را می‌بویم، اگر مرا به خطا نسبت ندهید.

این «استشمام» بوی حقیقت، چیزی فراتر از یادگیری مفاهیم یا حتی استدلال عقلانی است. فهمیدن با تلاش و درس ممکن می‌شود، اما استشمام نسیم‌های الهی نیاز به پاکی دل و آماده بودن شامّه‌ی معنوی انسان دارد.

نسیم‌های الهی همان فرصت‌های ویژه‌ای هستند که با دل درک می‌شوند، نه صرفاً با عقل. این همان راه شهود است؛ راهی که دل را به سرچشمه نور و حقیقت متصل می‌کند.

آزادی حقیقی در نگاه آیت‌الله جوادی آملی

آزادی حقیقی؛ رهایی از بند حرص و هوس

یکی از مهم‌ترین موضوعات اخلاقی که آیت‌الله العظمی جوادی آملی در جلسات اخلاقی خود بر آن تأکید می‌کنند، مسئله‌ی سلامت فرد و جامعه است؛ سلامتی‌ای که تنها در سایه‌ی دوراندیشی، کنترل نفس و رهایی از طمع و لجاجت به دست می‌آید.

به گفته ایشان، امیرالمؤمنین علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «ثمره‌ی دوراندیشی، سلامت است». این بیان عمیق نشان می‌دهد که انسان از مجموعه‌ای از اعضا و نیروهای هدفمند تشکیل شده که هرکدام نقش یک طبیب درونی را دارند؛ از دستگاه گوارش گرفته تا حواس ادراکی و قوای نفسانی. اما این مجموعه تنها زمانی به سلامت حقیقی می‌رسد که زیر سایه‌ی رهبری عقل قرار گیرد.

نقش عقل و نفس در هدایت انسان

آیت‌الله جوادی آملی توضیح می‌دهند: عقل و نفس دو مدیر اصلی در وجود انسان‌اند. عقل رهبر اندیشه‌ها و سامان‌دهنده‌ی خیال‌هاست و نفس مسئول اداره‌ی تمایلات و امور جسمانی. اگر این دو هماهنگ عمل کنند، انسان می‌تواند به مقام «عالم ربانی» برسد.

جهاد اکبر و ریاضت نفس

ایشان تأکید دارند که برای رسیدن به این هماهنگی، باید عقل و فطرت بر خواسته‌های نفس اماره غلبه کنند. خداوند در وجود هر انسانی نفس لوامه را قرار داده که همچون «قیامتی کوچک» عمل می‌کند؛ هرگاه انسان خطایی مرتکب شود، او را به بازگشت و جبران فرا می‌خواند.

این ساختار درونی، نشانه‌ای از حکمت الهی است؛ چراکه خداوند هم قوانین اندیشه و انگیزه را مشخص کرده و هم راه‌های پیروزی بر هوس‌ها را روشن ساخته است. بنابراین کسی که بتواند عقل را بر هوس حاکم کند، پیروز حقیقی است.

صلح درونی؛ محور اخلاق

محور اصلی اخلاق در نگاه آیت‌الله جوادی آملی، برقراری صلح درونی است؛ یعنی جایی که عقل بر خواسته‌های نفسانی غلبه داشته باشد. بدون این تعادل، سلامت فرد و جامعه پایدار نخواهد ماند.

پرهیز از لجاجت و شتاب‌زدگی

نهج‌البلاغه همواره بر پرهیز از لجاجت و تندروی تأکید دارد. لجاجت، چه در مباحث علمی و چه در مسائل اجتماعی، مانع درک حقیقت است و شتاب‌زدگی نظم جامعه را به هم می‌ریزد.

آزادی حقیقی در برابر طمع

آیت‌الله جوادی آملی به سخن ارزشمند امیرالمؤمنین علیه‌السلام اشاره کردند که می‌فرمایند: «الطَّمَعُ رِقٌّ مُؤَبَّدٌ»؛ طمع بردگی همیشگی است. آزادی حقیقی زمانی به دست می‌آید که انسان خود را از اسارت حرص و هوس آزاد سازد.

از نگاه جوادی آملی، بردگی دو گونه است:

۱. بردگی ظاهری که نتیجه سلطه استعمار و استبداد قدرت‌های شرق و غرب است.

۲. بردگی باطنی که ریشه در هوس‌ها و خواهش‌های نفسانی دارد.

بردگی باطنی خطرناک‌تر است زیرا انسان را از درون به اسارت می‌کشد. کسی که گرفتار طمع است، در حقیقت بنده است. بنابراین پیش از آنکه به فکر آزادی دیگران باشیم، باید ابتدا خود را از قید حرص و هوس رها کنیم.