فرهنگی

 تحلیل مفهومی «اذاعه» (افشای اسرار) و «طلب ریاست»:

امام حسن عسکری علیه‌السلام در این روایت که در کتاب «تحف العقول» (ص۴۸۷) نقل شده، از دو آفت بزرگ انسانی و اجتماعی برحذر می‌دارد: «إيّاكَ و الإذاعَةَ» و «طَلَبَ الرِّئاسَةِ».

«اذاعه» از ریشه «ذیع» به معنای آشکار کردن و پراکنده ساختن اسرار و اطلاعات حساس است. در فرهنگ اسلامی، «کتمان سرّ» در مواقع ضروری، از ویژگی‌های مؤمن شمرده شده و افشای بی‌جای اسرار (چه شخصی و چه جمعی) موجب نفوذ دشمن، از بین رفتن اعتماد و ایجاد فتنه می‌شود.

قرآن کریم می‌فرماید: «وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ» (نساء: ۸۳) – وقتی خبری از امنیت یا ترس به آنان می‌رسد، آن را افشا می‌کنند. علامه طباطبایی در «المیزان» ذیل این آیه می‌نویسد: «اذاعه سرّ، نشانه ضعف ایمان و عدم درک مسئولیت است». اما «طلب ریاست» یعنی تشنه قدرت بودن و دنبال مقام و رهبری دویدن؛ صفتی که انسان را از اخلاص دور کرده و به اهداف دنیوی وابسته می‌کند.

 پیامد هلاکت و ارتباط این دو خصلت:

امام علیه‌السلام می‌فرماید این دو خصلت (افشای اسرار و ریاست‌طلبی) انسان را به «هلاکت» می‌کشانند. هلاکت می‌تواند هم دنیوی باشد (افتادن در دام دشمن، از بین رفتن آبرو و موقعیت) و هم اخروی (دور شدن از رضوان الهی). نکته ظریف آنکه این دو معمولاً با هم همراهند: کسی که ریاست‌طلب است، برای به دست آوردن قدرت یا حفظ آن، ناچار به افشای اسرار دیگران یا امانت‌های اجتماعی می‌شود.

همچنین در عکس آن، افشای اسرار، گاهی برای جلب توجه و اثبات شایستگی برای ریاست انجام می‌شود. امام علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌فرماید: «أَفَضْلُ الْأُمُورِ مَا كُنْتَ فِيهِ لِلَّهِ مُطِيعاً وَ عَنْ سِرِّهِ كَتُوماً» (نامه ۵۳) – برترین کارها آن است که مطیع خدا باشی و راز او را پنهان داری.

از سوی دیگر، «طلب ریاست» با حدیث معروف پیامبر صلی‌الله علیه و آله که فرمود: «إنّا لا نُوَلِّي هذا العَمَلَ مَن أرادَهُ» (ما این مسئولیت را به کسی که خواهان آن است نمی‌دهیم) منافات دارد. بنابراین، مؤمن حقیقی هم «امانت‌دار اسرار» است و هم از «ریاست‌طلبی» دوری می‌کند؛ در غیر این صورت، سرانجام به هلاکت می‌رسد.

تحلیل تشبیه «کذاب» به «سراب»:

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این حکمت از «غرر الحکم» (ح۱۰۳۵۱) می‌فرماید: «لا تَستَشِرِ الكَذّابَ؛ فإنّهُ كَالسَّرابِ». تشبیه دروغگو به «سراب» یکی از زیباترین و دقیق‌ترین تصاویر قرآن‌پسند است. خداوند در سوره نور می‌فرماید: «وَ الَّذینَ کَفَرُوا أَعْمالُهُمْ کَسَرابٍ بِقیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً» (نور: ۳۹) – کارهای کافران چون سرابی در بیابان است که تشنه آن را آب می‌پندارد.

دروغگو نیز چنین است: با وعده‌های دروغین و اطلاعات نادرست، واقعیت را وارونه جلوه می‌دهد. ویژگی کلیدی سراب آن است که «دور را نزدیک نشان می‌دهد و نزدیک را دور» («یُقَرِّبُ عَلَیْکَ الْبَعیدَ وَ یُبَعِّدُ عَلَیْکَ الْقَرِیبَ»).

یعنی انسان را دچار خطای فاحش در برآورد مسافت و زمان و مکان می‌کند. در مشورت با دروغگو نیز همین اتفاق می‌افتد: او آفت‌ها و موانع نزدیک (که در واقع نزدیک و خطرناکند) را دور و کم‌اهمیت جلوه می‌دهد، و راه‌حل‌های دست‌نیافتنی و پرخطر را نزدیک و آسان نشان می‌دهد. علامه شوشتری در شرح غرر می‌نویسد: «الکذاب یُزَیِّنُ الباطلَ و یُقَبِّحُ الحقَّ، کما یُزَیِّنُ السرابُ العدمَ بصورة الوجود».

 پیامدهای عملی مشورت با دروغگو و هشدارهای روایی:

نتیجه مشورت با دروغگو جز «حسرت و هلاکت» نیست. امام علی علیه‌السلام در جای دیگر می‌فرماید: «مَنِ اسْتَشَارَ الْکَذَّابَ فَقَدْ أَخْطَأَ الرَّأْیَ وَ ضَیَّعَ الْوَقْتَ وَ أَتْلَفَ الْفُرْصَةَ» (غرر الحکم، ح۸۸۳۲). چراکه دروغگو یا به عمد فریب می‌دهد یا به دلیل جهل و بی‌تقوایی، واقعیت را آنچنان که هست بیان نمی‌کند.

در فرهنگ شیعه، «مشورت» یکی از سنت‌های مؤکد است، اما مشورت با افراد ناصالح و دروغگو حرام یا لااقل نابخردانه شمرده شده است. قرآن کریم به پیامبر دستور می‌دهد: «وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ» (آل عمران: ۱۵۹) اما منظور «مردم صالح و عاقل» است.

امام کاظم علیه‌السلام می‌فرماید: «لا تُشاوِرْ جَباناً فَإِنَّهُ یُضَیِّقُ عَلَیْکَ الْمَخْرَجَ، وَ لا تُشاوِرْ بَخیلاً فَإِنَّهُ یُقَصِّرُ بِکَ عَنِ الْغَناءِ، وَ لا تُشاوِرْ حَرِیصاً فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَکَ الْحِرْصَ، وَ لا تُشاوِرْ کَذَّاباً فَإِنَّهُ کَالسَّرابِ…» (تحف العقول). پس برای تصمیم‌گیری در امور شخصی و اجتماعی، باید به سراغ افراد راستگو، آگاه، متعهد و صالح رفت. این حدیث، درس بزرگی برای پرهیز از مشاوران دروغگو در عرصه خانواده، کسب‌وکار و سیاست است.

در زمان جنگ، بی‌برنامه و بی‌ترفند نباش! با حضور در صحنه به دیگران امید بده

⁜ با شما حیله مى‌كنند ولی شما نیرنگ نمى‌زنید!

 🗯 پس از واقعه نهروان، چون مردم تمايلى براى رفتن به سوى جنگ با شامیان نشان ندادند،

  #امام_علی_علیه_السلام اظهار ناراحتى مى‌كند و به آنان می‌فرماید:

 ⁘ به خدا سوگند، براى افروختن آتش نبرد، بد مردمانى هستید! 

با شما حیله مى‌كنند [و فریب می‌خورید] ولی نیرنگ نمى‌زنید. 

شهرهاى اطراف شما از دست می‌روند و نمى‌شورید. 

دشمنانتان از شما غافل نیستند و شما در خواب غفلتید. 

به خدا سوگند، آنان كه یكدیگر را یارى نكنند، مغلوب‌اند.

 ✧ لَبِئسَ - لَعَمرُ اللّٰهِ - سُعرُ نارِ الحَربِ أنتُم، تُكادونَ و لا تَكيدونَ، و تُنتَقَصُ أطرافُكُم فَلا تَمتَعِضونَ، لا يُنامُ عَنكم و أنتم في غفلةٍ ساهونَ، غُلِبَ - وَ اللّٰهِ - المُتَخاذِلونَ.

  ◌ نهج البلاغه: خطبه ۳۴

ا —— 

 🔸باید در هنگامه‌ی جنگ، نقشه نو به نو ‌کشید

 گویی هیچ کس حق ندارد در زمان جنگ، بی‌برنامه و بی‌ترفند باشد! 

 هرکس باید برای خودش نقشی پیدا کند و آن نقش را به خوبی ایفا کند.

  ⩴ با حضور در تمام صحنه‌ها

 ◃ می‌توانیم به دیگران امید بدهیم

 ◃ خودباوری ملی را بیشتر کنیم

◃ تاب‌آوری را افزايش دهیم

ارمنی بادمجان؛ داستانی از علامه مطهری که حساسیت‌های کاذب اجتماعی را روایت می‌کند

داستان «ارمنی بادمجان»

⛔️ ‌اشتباه است اگر خیال کنیم که یک جامعه به اصطلاح دینی حساسیت‌هایش همیشه رنگ و شکل دینی دارد و احیانا انگیزه دینی هم دارد، آیا اگر حساسیت‌ها در موضوعات دینی بود و حتی انگیزه‌ها هم دینی بود کافی است که آن حساسیت‌ها را با آن دین و مصالح آن دین منطبق بدانیم؟

🔹 جواب این است:

 نه، نکته مهم همین جا است. ‌گاهی مردم به علل خاص اجتماعی درباره بعضی مسائل بسیار اصولی دین حساسیت خود را از دست می‌دهند، گویی شعورشان نسبت به ان اصول خفته است، به چشم خود می‌بینند که آن اصول پایمال می‌شود ولی ککشان به اصطلاح نمی‌گزد. ‌ولی درباره‌ بعضی مسائل که از نظر خود دین جزء اصول نیست، جزء فروع است، یا احیانا جزء فروع هم نیست، جزء شعائر است، یا خیر جزء اصول است ولی بالاخره اصلی است در عرض اصل‌های دیگر، آن چنان حساسیت نشان می‌دهند که حتی توهم خدشه‌ای بر آن، یا شایعه دروغ خدشه بر آن، آنها را به جوش می‌آورد. ‌

گاهی هم حساسیت‌های کاذب در جامعه بوجود می‌آورند یعنی مردم درباره اموری حساسیت نشان می دهند که دلیلی ندارد. 

🔸 ‌یکی از آقایان نقل می‌کردند که در یکی از شهرستان‌ها مردی از کسبه که خیلی مقدس بود، خدا به او فرزندی نداده بود جز یک پسر، آن پسر برایش خیلی عزیز بود، طبعا لوس و ننر و حاکم بر پدر و مادر بار آمده بود، این پسر کم‌کم جوانی برومند شد. ‌جوانی، فراغت، پولداری، لوسی و ننری دست به دست هم داده بود و او را جوانی هرزه بار آورده بود. کار به جایی رسید که کم‌کم در خانه پدر که هیچ وقت جز مجالس مذهبی ‌مجلسی تشکیل نمی‌شد بساط مشروب پهن می‌کرد. ‌تدریجا زنان هر جایی را می‌آورد، پدر بیچاره دندان به جگر می‌گذاشت و چیزی نمی‌گفت. ‌

 در آن اوقات تازه «گوجه فرنگی» به ایران آمده بود. ‌عده‌ای علیه این گوجه ملعون فرنگی! تبلیغ می‌کردند به عنوان این که فرنگی است و از فرنگ آمده حرام است و مردم هم نمی‌خوردند و تدریجا مردم آن شهر حساسیت شدیدی درباره گوجه فرنگی پیدا کرده بودند و از هر حرامی در نظرشان حرام‌تر بود. ‌

در آن شهر به این گوجه «ارمنی بادمجان» می‌گفتند، این لقب از لقب «گوجه فرنگی» حادتر و تندتر بود، زیرا کلمه گوجه فرنگی فقط وطن این گوجه را مشخص می‌کرد؛ ولی کلمه «ارمنی بادمجان» مذهب و دین آن را معین کرد! قهرا در آن شهر تعصب و حساسیت مردم علیه این تازه وارد بیشتر بود. ‌

🔸 روزی به آن حاجی که پسرش هرزه و لاابالی شده بود و خودش خون می‌خورد و خاموش بود، اهل خانه خبر دادند که امروز آقا پسر کار تازه‌ای کرده است، یک دستمال «ارمنی بادمجان» با خود به خانه آورده است. ‌پدر وقتی که این خبر را شنید دیگر تاب و توان را از دست داد آمد پسر را صدا زد و گفت : پسر شراب خوردی صبر کردم، دنبال فحشاء رفتی صبر کردم، قمار کردی صبر کردم، خانه‌ام را مرکز شراب و فحشاء کردی صبر کردم، حالا کار را به جایی رسانده‌ای که «ارمنی بادمجان» به خانه من آورده‌ای، این دیگر برای من قابل تحمل نیست. ‌دیگر من از تو پسر گذشتم باید از خانه من به هر گوری که می‌خواهی بروی!

📚 استاد علامه شهید مرتضی مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، ص ۱۵۳- ۱۵۵

✅ خدای جهان و ایمان مردم، از همه‌ی قدرت‌های پوشالی بزرگ‌تر است؛

✅ مطالبه‌گری باید از جنس آرمان‌خواهی واقع‌بینانه باشد؛

✅ رعایت وحدت و انسجام ملی، باید پیوست مطالبه‌گری از مسئولان باشد؛

✅ در این بعثت معجزه‌گونه، ده‌ها میلیون شاگرد مکتب خامنه‌ای شهید، مشغول مرور و تمرین درس‌هایی هستند که با خون آن معلم شهید تثبیت گردیده است.