فرهنگی

چشم‌بازانی که در قیامت نابینا محشور می‌شوند! علت اصلی «عذاب فراموشی» از نگاه قرآن

الَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا

می گوید: پروردگارا! برای چه من را نابینا محشور کردی، در حالی که در دنیا بینا بودم؟

آیه ۱۲۵ سوره طه

«وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى‌» هر كس از ياد من رو بگرداند، زندگى برایش تنگ و سخت خواهد بود و او را در قيامت نابينا محشور مى‌كنيم.

«قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا ۖ وَكَذَٰلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَىٰ»

خدا می گوید: برای اینکه آیات ما برای تو آمد و آنها را فراموش کردی …

تفسیر آیه با استناد به تفاسیر نور و المیزان

این آیات (۱۲۴ تا ۱۲۶ سوره طه) به صورت یک مجموعه منسجم، سرنوشت کسانی را توصیف می‌کنند که از “ذکر خدا” (قرآن، پیامبر، احکام و توحید) رویگردان می‌شوند. این سرنوشت، دو مرحله دارد: یکی در دنیا و دیگری در قیامت.

۱. عذاب دنیوی: «معیشت ضنک» (زندگی تنگ و سخت)

· تفسیر نور

“معیشت ضنک” تنها به معنای فقر و تنگدستی مالی نیست. بلکه حتی اگر شخصی ثروتمند باشد، زندگی‌اش به دلیل دوری از خداوند، همراه با اضطراب، پوچی، ناامیدی، ترس از آینده و حسرت دائمی است. قلبش تنگ و روحش در عذاب است. این بزرگ‌ترین تنگی معیشت است.

· تفسیر المیزان

این زندگی تنگ، نتیجه طبیعی و قهری “اعراض از ذکر الله” است. انسان وقتی از منبع حیات و آرامش (خدا) فاصله می‌گیرد، زندگی‌اش از معنویت و طمانینه خالی شده و به صورت ذاتی، “تنک” و سخت می‌شود.

۲. عذاب اخروی

«حشر به صورت اعمی» (نابینا محشور شدن) این بخش،پاسخ مستقیم به سوال شماست: «پروردگارا! چرا مرا نابینا محشور کردی؟»

· نابینایی چیست؟ (نگاه تفسیر المیزان)

علامه طباطبایی با تأکید بر آیات دیگر قرآن (مثل آیه ۷۲ سوره ابراهیم) توضیح می‌دهد که این نابینایی، کوری ظاهری و چشمی نیست. بلکه نابینایی باطنی و حقیقی است. در قیامت که جهان غیب و حقایق است، انسان‌ها با چشم حقیقت‌بین خود (قلب و بصیرت) می‌نگرند. کسی که در دنیا با وجود دیدن آیات الهی، از آن رویگردان شد، در حقیقت بینایی باطن خود را از کار انداخته است. بنابراین در قیامت، ابزار دیدن حقایق (از جمله دیدن خداوند، بهشت، نعمت‌ها و حتی مسیر صحیح) را ندارد. او در دنیا خود را به کوری زده و در آخرت، حقیقتِ همان کوری برایش آشکار می‌شود.

· علت نابینایی: «فَنَسِیتَهَا… وَکَذَٰلِکَ الْیَوْمَ تُنْسَىٰ» (پس آن را فراموش کردی… و امروز نیز فراموش می‌شوی)

  · تفسیر نور

“فراموشی” در اینجا فقط به معنای از یاد بردن آیات در ذهن نیست، بلکه به معنای غفلت و بی‌اعتنایی عملی است. یعنی انسان آیات الهی را ندیده بگیرد و به آن عمل نکند. این فراموشیِ عملی، یک بیماری قلبی است.

  · تفسیر المیزان

این یک قانون تکوینی و عادلانه الهی است: “جزای هر عملی، هم‌جنس خود آن عمل است.” همان‌طور که تو در دنیا با وجود آمدن آیات روشنگر ما، آن‌ها را “فراموش” کردی و کنار گذاشتی (نسیان)، ما نیز امروز تو را “فراموش” می‌کنیم (تنسى). این فراموشی خداوند نسبت به انسان، به معنای بی‌توجهی به او و رها کردنش در عذاب و نابینایی خودساخته‌اش است. تو خودت باعث فراموشی خود شدی.

جمع‌بندی نهایی

خداوند به این شخص نمی‌گوید"چون گناهکار بودی"، بلکه می‌گوید “چون فراموشکار بودی". ریشه اصلی، “اعراض از ذکر الله” و سپس “فراموشی” است. این فراموشی، هم زندگی دنیا را تباه می‌کند و هم آخرت را.