فرهنگی

درس‌های فاطمی: چگونه در گردباد تاریخ، پیروزمندانه زندگی کنیم؟ (تحلیل سه استراتژی قرآنی)

در میان هیاهوی زندگی و پیچیدگی‌های تاریخ، گاهی احساس می‌کنیم که طوفان حوادث، اختیار را از ما گرفته است. اما قرآن و سیره اهل بیت(ع)، نقشه‌ای راهبردی به ما می‌دهند تا نه تنها در این طوفان غرق نشویم، بلکه مسیر را درست و پیروزمندانه طی کنیم. زندگی حضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) و آیات قرآن، سه درس کلیدی را به ما می‌آموزد:

۱. نقشه خوانی تاریخ: «وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ» (و این روزها [روزهای پیروزی و شکست] را در میان مردم گردش می‌دهیم.)(آل عمران: ۱۴۰)

· تفسیر المیزان: این آیه، یک قانون قطعی و الهی حاکم بر تاریخ را بیان می‌کند. پیروزی و شکست، عزت و ذلت، در میان ملت‌ها می‌گردد. این گردش، بیهوده و تصادفی نیست؛ بلکه بر اساس سنت‌های الهی و مشیت حکیمانه اوست.

· تفسیر نور: تاریخ فقط مجموعۀ از اتفاقات گذشته نیست؛ کتاب عبرت و آینده‌نگری است. وقتی می‌بینیم جوامع کافر یک روز پیروز می‌شوند و روز دیگر مؤمنان، این برای ما درس امید و هشدار است. در اوج سختی‌ها بدانیم که وضعیت پایدار نمی‌ماند و در اوج راحتی، غفلت نکنیم که ممکن است جایمان عوض شود.

· پیوند با فاطمه(س): حضرت فاطمه(س) در اوج مظلومیت و پس از رحلت پیامبر(ص)، با وجود تمام فشارها، هرگز احساس شکست نکرد. زیرا می‌دانست این یک “روز” از روزهای در گردش تاریخ است و وعده نصرت الهی، قطعی است. این نگاه، به ایشان بصیرت و آرامش می‌داد.

۲. تثبیت قله‌های هویت: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهٰذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ» (هر که من مولای اویم، این علی مولای اوست.)

· تفسیر المیزان: ولایت امام علی(ع)، استمرار ولایت پیامبر(ص) و محور اساسی هویت جامعه اسلامی پس از ایشان است. این یک منصب الهی است که حفظ دین و وحدت امت به آن بستگی دارد.

· تفسیر نور: این حدیث شریف، اساس نظام معنوی و سیاسی اسلام را مشخص می‌کند. تبعیت از ولی خدا، خط قرمز میان حق و باطل است.

· پیوند با فاطمه(س): حضرت فاطمه(س) با وجود رنج فراق پدر و مظلومیت شخصی خود، تمام همت خویش را به کار گرفت تا از این قله هویت‌ساز دفاع کند. ایشان به ما آموخت که در زندگی شخصی ممکن است رنج بکشیم، اما هرگز در برابر تحریفِ هویت جمعی و ارزش‌های اساسی جامعه سکوت نکنیم. دفاع ایشان از ولایت، یک ماموریت تاریخی بود، نه یک دعوای شخصی.

۳. صبری که عقب‌نشینی نیست: «اِصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ» (صبور باش و صبرت فقط به [یاری] خدا باشد.)(نحل: ۱۲۷)

· تفسیر المیزان: صبر بر دو گونه است: صبر بر معصیت و صبر بر طاعت. صبر بر مظلومیت و دفاع از حق، از والاترین انواع صبر است. این آیه تأکید می‌کند که منشأ و نگهدارنده حقیقی صبر، خود خداست و انسان تنها با اتکا به او می‌تواند استقامت کند.

· تفسیر نور: صبر به معنای “سکون و تسلیم” نیست؛ بلکه به معنای “خودداری از بیتابی، مقاومت در برابر دشمن و برنامه‌ریزی برای آینده” است. صبر، یک استراتژی فعال است.

· پیوند با فاطمه(س)

صبر فاطمه(س)، نمونه اعلای این صبر استراتژیک بود. ایشان در خانه نشست و سکوت نکرد؛ بلکه مدارسی برای تربیت زنان مدینه تشکیل داد، خطبه فدکیه را ایراد کرد و حقانیت ولایت را برای نسل‌های بعد تبیین نمود. صبر ایشان، مدیریت زمان و تبدیل تهدید به فرصت برای تداوم راه حق بود.

جمع‌بندی نهایی

سیره فاطمی و کلام قرآن به ما می‌آموزد که در زندگی،یک نگاه کلان و تاریخی داشته باشیم (قانونمندی روزگار)، همواره خطوط قرمز هویتی خود را بشناسیم و از آن دفاع کنیم (ولایت) و در این مسیر، با توکل بر خدا، صبری فعال و آینده‌ساز پیشه کنیم.