فرهنگی

شرایط ولایت فقیه در نظام اسلامی

شرایط اساسی ولی فقیه از دیدگاه شیعه

۱. فقاهت و اجتهاد (دین‌شناسی)

· توانایی استنباط احکام از منابع اصلی اسلامی (قرآن، سنت، عقل، اجماع)

· آگاهی کامل از مبانی فقهی و اصولی برای پاسخگویی به مسائل مستحدثه

· منبع شرعی: روایت مشهور “الفقهاء امناء الرسل” (وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۱۳۱)

۲. عدالت و تقوا

· دارا بودن ملکه تقوا و پرهیز از گناهان کبیره

· رعایت انصاف و دوری از ظلم و تبعیض

· منبع شرعی: آیه “إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ” (نحل/۹۰) و روایات متعدد درباره شرایط قاضی

۳. کفایت و مدیریت

· تدبیر و درایت در اداره جامعه اسلامی

· شجاعت و قدرت تصمیم‌گیری در شرایط سخت

· منبع شرعی: سیره عملی ائمه اطهار(ع) در مدیریت جامعه

۴. بینش سیاسی و آگاهی زمانی

· شناخت دقیق از شرایط جهان و تحولات بین‌المللی

· درک مقتضیات زمان و مکان در اجرای احکام اسلامی

· منبع شرعی: روایت “العالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس” (تحف العقول، ص۳۳۶)

مبانی نظری ولایت فقیه

نیابت عامه فقیه

· در عصر غیبت امام معصوم(ع)، فقیه جامع‌الشرایط عهده‌دار امور عامه مسلمین است

· ادله عقلی: لزوم حکومت برای حفظ نظام اجتماعی و اجرای احکام اسلامی

· ادله نقلی: روایت مقبوله عمر بن حنظله و توقیع شریف امام عصر(عج)

ولایت مطلقه فقیه

· فقیه دارای تمام اختیارات حکومتی پیامبر(ص) و ائمه(ع) در چارچوب مصالح اسلام و مسلمین است

· این نظریه توسط امام خمینی(ره) تبیین و در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تحقق یافت

نظارت بر شرایط

مجلس خبرگان رهبری

· متشکل از فقهای واجد شرایط برای تشخیص و نظارت بر صلاحیت رهبر

· وظیفه: انتخاب رهبر و نظارت بر عملکرد ایشان

مکانیزم‌های کنترلی

· شفافیت در عملکرد

· پاسخگویی به نهادهای نظارتی

· امکان عزل در صورت فقدان شرایط

نتیجه‌گیری

ولایت فقیه تجسم عینی حکومت اسلامی در عصر غیبت است که با دارا بودن شرایط چهارگانه، توانایی حفظ دین و مصالح مسلمین را دارد. این نظام ضامن اجرای احکام الهی و حافظ استقلال و عزت جامعه اسلامی است.