فرهنگی

جهد بنده، جذبه خدا؛ راز وصال در عرفان عملی شیعه

وصال خدا؛ هم‌راهی جهد بنده و جذبه رب

علامه حسن‌زاده آملی (ره) فرمودند: «وصال خدا این طور نیست که تنها با کوشش، زحمت و پیگیری بنده باشد، خدا هم باید اراده‌اش قرار بگیرد که این بنده را به سوی خودش جذب کند.»

توضیح مفهوم از منظر عرفان شیعی:

این بیان عمیق عرفانی، حقیقت سیر و سلوک الی الله را در دو محور ترسیم می‌کند:

۱. جهد و تلاش بنده (سعی انسانی)

· بنده باید با مجاهدت، تهذیب نفس و عبادت زمینه را فراهم کند.

· همان‌گونه که امام صادق (ع) فرمودند: «مَن أخلص لله أربعین صباحاً ظهرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه» (کسی که چهل روز برای خدا اخلاص ورزد، چشمه‌های حکمت از قلبش بر زبانش جاری می‌شود).

۲. اراده و جذبه الهی (لطف ربانی)

· حتی با همه تلاش‌ها، وصال حقیقی فقط با مشیت خدا ممکن است.

· این همان “توفیق” الهی است که بنده را به حرکت وامی‌دارد.

· خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ وَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقیمٍ» (سوره یونس، آیه ۲۵).

جمع بین سعی و توفیق در مکتب اهل بیت (ع)

در نگاه شیعی:

· عقل و اختیار انسان او را موظف به تلاش می‌کند.

· اما لطف و عنایت اهل بیت (ع) وسیله تقرب به خداست.

· امام باقر (ع) فرمودند: «ما عبد الرحمن بشیء أفضل من فکر» (خدای رحمان به چیزی بهتر از اندیشیدن عبادت نشده است) که نشان‌دهنده ارزش تلاش فکری بنده است.

نتیجه‌گیری

وصال خدا، رقصی است میان خواست بنده و اراده خدا. بنده با سعی، خود را به دریای جذبه الهی می‌رساند، اما این دریا است که او را در آغوش می‌کشد. به قول حافظ:

رسیدن به جانان طلب کار جان است

نه هر صراحی را شود می‌توان یافت