فرهنگی

 شهر غزه غوطه‌ور در آتش

اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، پس از حملات شبانه به نوار غزه اعلام کرد که «شهر غزه در آتش غوطه‌ور است». او برنامه‌های خود را برای ادامه عملیات تا شکست جنبش حماس و آزادی گروگان‌ها تأیید کرد.

رسانه‌های غربی پیش از این گزارش داده بودند که غزه از اوایل 16 سپتامبر تحت بمباران گسترده و بی‌وقفه قرار گرفته است.

این حملات پس از دیدار مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در اورشلیم انجام شد. روبیو در این دیدار حمایت خود را از عملیات اسرائیل اعلام کرد.

ارتش اسرائیل از تمام ساکنان شهر غزه خواسته است شهر را تخلیه کنند. تا کنون حدود 300 هزار فلسطینی از شهر گریخته‌اند، اما هنوز حدود 700 هزار نفر در غزه باقی مانده‌اند.

اسرائیل کاتس صبح سه‌شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:

 «غزه در حال سوختن است… ما تسلیم نخواهیم شد و تا تکمیل ماموریت به عقب باز نخواهیم گشت.»

نخست‌وزیر نتانیاهو، با وجود مخالفت برخی روسای ارشد امنیتی، از جمله ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش، که امیدوار بودند ضربه به گروگان‌ها، سربازان و غیرنظامیان کاهش یابد، عملیات را آغاز کرد.

حجّت الهی؛ ضامن اصلاح انسان و زمین

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «إنّ الأرضَ لا تكونُ إلّا وفيها حُجَّةٌ، إنَّهُ لا يُصْلِحُ النّاسَ إلّا ذلكَ، ولا يُصْلِحُ الأرضَ إلّا ذاكَ.»

در زمین همیشه حجت وجود دارد؛ زیرا مردم را جز حجت اصلاح نمی‌کند و زمین را جز حجت به سامان نمی‌آورد.

(بحار الأنوار، ج۲۳، ص۵۱، ح۱۰۱)

نکات تفسیری و اخلاقی

۱. مفهوم «حجت»

حجت در معارف اسلامی به کسی گفته می‌شود که نماینده و راهنمای خداوند در زمین است و هدایت مردم و اصلاح جامعه را به عهده دارد. این می‌تواند شامل پیامبران، ائمه معصومین و اهل ولایت باشد.

۲. ضامن اصلاح انسان

امام صادق(ع) تصریح می‌کنند که تنها حجت الهی می‌تواند انسان‌ها را هدایت و اصلاح کند. بدون حضور حجت، تلاش‌های فردی یا جمعی ممکن است به بیراهه یا فساد منجر شود.

۳. ضامن اصلاح زمین

زمین و جامعه انسانی نیز بدون حجت به سامان و آبادانی واقعی نمی‌رسند. یعنی قوانین طبیعی، اجتماعی یا اقتصادی اگر همراه با هدایت الهی نباشد، نمی‌تواند عدالت، امنیت و رشد حقیقی را ایجاد کند.

۴. پیوند انسان و زمین

امام(ع) نشان می‌دهد که اصلاح جامعه و انسان‌ها در هم تنیده است؛ هرکدام بدون دیگری ناقص است و تنها حجت می‌تواند هر دو را به تعادل و سلامت برساند.

📌 نتیجه:

حجت الهی نه تنها نور هدایت برای دل‌ها است، بلکه ضامن تعادل و عدالت در زمین نیز هست. حضور اوست که جامعه را اصلاح می‌کند و انسان‌ها را به مسیر رشد و کمال می‌برد.

پیروی از ذکر و خشیت در نهان؛ کلید آمرزش و پاداش کریمانه

آیه ۱۱ سوره یس یکی از آموزه‌های عمیق قرآن را بیان می‌کند:

«إِنَّمَا تُنذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَٰنَ بِالْغَيْبِ ۖ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ»

بیم‌دادن تو تنها برای کسانی سودمند است که از قرآن پیروی کنند و در نهان از خدای رحمان بترسند؛ پس به آنان بشارت ده به آمرزشی بزرگ و پاداشی کریمانه.

۱. انذار برای چه کسانی نتیجه‌بخش است؟

پیامبر مأمور به انذار و دعوت همگان است، اما اثر حقیقی این دعوت در دل‌هایی آشکار می‌شود که زمینه پذیرش دارند؛ یعنی تسلیم حق‌اند و با غرور و لجاجت به مقابله برنمی‌خیزند.

۲. پیروی از «ذکر»؛ یعنی قرآن

واژه «ذکر» در این آیه به معنای قرآن کریم است. نخستین شرط هدایت و بهره‌گیری از انذار پیامبر، عمل به قرآن و قرار دادن آن به‌عنوان چراغ راه زندگی است.

۳. خشیت در نهان؛ نشانه ایمان حقیقی

خشیت یعنی بیم  از عظمت خداوند. اما آیه بر یک نکته مهم تأکید دارد: خشیت در نهان.

ایمان واقعی آن است که حتی در خلوت، وقتی هیچ‌کس نمی‌بیند، دل انسان مراقب باشد و از خدا حساب ببرد. این همان صداقت ایمان است.

۴. بشارت دوگانه الهی

برای چنین بندگانی، خداوند دو مژده بزرگ دارد:

مغفرت: آمرزش لغزش‌ها و گناهان گذشته.

اجر کریم: پاداشی گران‌قدر و متناسب با کرامت مؤمن در بهشت.

۵. توازن خوف و رجا

این آیه الگویی متوازن به ما می‌دهد:

خوف: ترس درونی از کوتاهی در برابر خدا.

رجا: امید به رحمت و وعده‌های الهی.

با این توازن، زندگی مؤمن به سمت آرامش و رشد پیش می‌رود.

📌 نتیجه:

هدایت واقعی، سهم کسانی است که هم به قرآن عمل می‌کنند و هم در خلوت دل، خدا را حاضر می‌بینند. این دو شرط، کلید دستیابی به آمرزش و پاداش کریمانه الهی است.

 واقعیت محقق‌نشده؛ خطای پنهان در تحلیل‌های روزمره ما

خیلی وقت‌ها در زندگی روزمره یا حتی در بحث‌های جدی‌تر، جملاتی به زبان می‌آوریم که در ظاهر منطقی‌اند اما در عمق، یک خطای پنهان دارند. مثلا:

«تو که این همه ورزش می‌کنی، چرا هنوز اضافه وزن داری؟»

«کلاس زبان رفتی، چرا زبانت ضعیف است؟»

«این قانون هم اجرا شد، ولی مشکل هنوز هست.»

در همه این مثال‌ها، یک فرض ضمنی غلط وجود دارد: اینکه انجام یک اقدام (ورزش، کلاس زبان، قانون جدید) حتما باید نتیجه نهایی دلخواه ما را به همراه بیاورد.

واقعیت محقق‌نشده یعنی چه؟

پاسخ درست این است: «از کجا می‌دانی اگر این کار انجام نمی‌شد، وضعیت بهتر از الان بود؟»

شاید اگر ورزش نمی‌کردیم، وزن‌مان از این هم بالاتر می‌رفت. شاید اگر سیاست کنترلی نبود، آلودگی هوا بدتر از شرایط فعلی می‌شد. و البته شاید هم تغییری نمی‌کرد یا حتی بهتر می‌شد. نکته کلیدی این است: ما نمی‌دانیم.

این همان چیزی است که اقتصاددانان و پژوهشگران آن را واقعیت محقق‌نشده  می‌نامند.

چرا این خطا رایج است؟

ذهن ما به طور طبیعی فقط وضعیت موجود را می‌بیند و نمی‌تواند همزمان سناریوی جایگزین (اگر فلان کار انجام نمی‌شد) را تصور کند. به همین دلیل به سرعت قضاوت می‌کنیم و به نتایج سطحی می‌رسیم.

راه علمی چیست؟

برای دانستن «اگر این کار انجام نمی‌شد چه می‌شد»، باید از روش‌های علمی کمک گرفت. در علوم طبیعی، این کار را با گروه کنترل و آزمایش انجام می‌دهند. در علوم اجتماعی که امکان آزمایش مستقیم کمتر است، محققان با داده‌ها و مدل‌های پیچیده، سعی می‌کنند تخمین بزنند که واقعیت محقق‌نشده چگونه می‌توانست باشد.

چطور در زندگی روزمره از این خطا پرهیز کنیم؟

به جای قضاوت عجولانه، به خودمان یادآوری کنیم که وضعیت جایگزین را نمی‌دانیم.

در ارزیابی اقدامات، هم نتایج فعلی و هم شرایط احتمالی بدون آن اقدام را در نظر بگیریم.

بدانیم که اثرگذاری کارها نسبی است، نه مطلق.

به قول یک ضرب‌المثل: «ضرر را از هر جا بگیری، منفعت است.» ولی این به معنی نیست که همه ضررها جبران می‌شوند؛ فقط یعنی وضعیت می‌توانست بدتر از این باشد.

📌 جمع‌بندی:

بزرگ‌ترین خطای ما این است که در تحلیل مسائل، واقعیت محقق‌نشده را فراموش می‌کنیم. آگاهی از این اصل، نگاه ما را به زندگی، سیاست، اقتصاد و حتی روابط روزمره عمیق‌تر و منصفانه‌تر می‌سازد.

 رضایت به تقدیر الهی؛ آرامش در متن رنج‌ها

یکی از عمیق‌ترین آموزه‌های اخلاقی در معارف دینی، رضایت به تقدیر الهی است؛ معیاری که می‌تواند میزان سنجش ایمان و مقام انسان در پیشگاه خداوند باشد. خداوند بندگان خویش را در بوته‌ی امتحان قرار می‌دهد تا آشکار شود چه اندازه در برابر مشیت و مقدرات او تسلیم‌اند.

وقتی انسان باور کند که پشت پرده‌ی تمام حوادث زندگی، طراحی الهی وجود دارد، نگاهش به زندگی دگرگون می‌شود. حتی در میان رنج‌ها و سختی‌ها نیز احساس آرامش خواهد داشت؛ زیرا می‌داند که این رنج‌ها بی‌حکمت نیستند. همان‌گونه که سیدالشهدا(ع) در لحظه‌های جان‌سوز کربلا فرمود: «خدایا! راضی به قضای تو هستم.»

رضایت، نه انفعال بلکه حرکت عاقلانه

ممکن است کسی گمان کند رضایت به تقدیر الهی یعنی ترک تلاش یا بی‌تدبیری. اما حقیقت این است که یکی از تقدیرات الهی، قدرت اختیار و عقلانیت انسان است. خداوند به ما توان انتخاب و مسئولیت تصمیم‌گیری داده و ما را مکلف به کوشش و تدبیر ساخته است.

پس خطاها، کم‌کاری‌ها و سهل‌انگاری‌ها را نباید به حساب تقدیر نوشت. تسلیم بودن به قضای الهی یعنی:

تلاش با تمام توان،

استفاده از عقل و تجربه،

اما دل نبستن به نتیجه‌های ظاهری و تکیه بر حکمت خداوند.

این نقطه‌ی تعادل میان عقلانیت و توکل، میان اختیار و رضایت، جایگاه واقعی انسان مؤمن است؛ جایی که آرامش، عزت و کرامت به او عطا می‌شود.

نیاز امروز ما

در جهانی پر از بحران‌ها، ناکامی‌ها و دگرگونی‌های پیش‌بینی‌ناپذیر، بیش از هر زمان دیگر به این نگاه نیازمندیم:

اینکه بدانیم خداوند ناظر و مدبر همه امور است. چنین باوری، هم ما را به تلاش آگاهانه و درست وا‌می‌دارد و هم دل‌هایمان را در برابر نتایج ناخواسته آرام می‌سازد.

📌 جمع‌بندی:

رضایت به تقدیر الهی، نه انفعال و بی‌عملی، بلکه هماهنگی میان تلاش انسانی و اعتماد به حکمت خداوند است. نقطه‌ای که انسان در آن، هم اهل کوشش است و هم اهل آرامش.