فرهنگی

چگونه با “حضور قلب” در محضر خدا، مهمان ماه رمضان شویم؟

.

  ༻ شست‌وشویى کن و آنگه به خرابات خرام ༺  

🗯 روز باقی‌مانده و لحظات ماه رجب را دریابیم

 ۩ بزرگان و اهل معنا و اهل سلوک، ماه رجب را مقدمه‌ى ماه رمضان دانسته‌اند.

○ ماه رجب، ماه شعبان، یک آمادگاهى است براى اینکه انسان در ماه مبارک رمضان - که ماه ضیافت الهى است - بتواند با آمادگى وارد شود. آمادگى به چیست؟

در درجه‌ى اول، آمادگى به توجه و حضور قلب است؛ خود را در محضر علم الهى دانستن، در محضر خدا دانستن - « سبحان من احصى کلّ شى‌ء علمه»(۱) - همه‌ى حالات خود را، حرکات خود را، نیّات خود را، خطورات قلبى خود را در معرض و محضر علم الهى دانستن؛ در درجه‌ى اول، این مهم است…

↲ عمده‌ى اشکالات ما به خاطر غفلتى است که از رفتار و اعمالِ خودمان می‌کنیم. وقتى انسان از حال غفلت خارج شود، توجه کند که دارد دیده می‌شود، محاسبه می‌شود - ﴿ انّا کنّا نستنسخ ما کنتم تعملون﴾(۲)…

رهبرمعظم انقلاب

۱) پاكا خدايى كه علمش هر چيزى را شماره [و احاطه ]كرده است. 

الكافی: ج۳ ص۴۶۷ ح۶ 

۲) «ما آنچه را انجام می‌دادید می‌نوشتیم»، سوره الجاثية، آیه۲۹

راهی به سوی بهشت؛ اعمال پرفضیلت ماه شعبان و ولادت امام عصر(عج)🌺

⩸ ماه شعبان، علاوه بر شرافتی که در احادیث به آن اشاره شده، به دلیل ولادت ولی‌الله الاعظم، #امام_مهدی_علیه_السلام، در این ماه، شرافتی مضاعف و ویژه دارد.

 ₪ فرازی از خطبه‌ #پیامبر_اکرم (ﷺ) در آغاز این ماه: 

✧ شعبان ماه شریفی است و آن ماه من است. 

حاملان عرش آن را بزرگ می‌شمارند و حقّ آن را می‌شناسند. 

آن ماهی‌است که در آن همچون ماه رمضان، روزی بندگان زیاد می‌گردد 

و در آن بهشت آذین بسته می‌شود. 

و این ماه را شعبان نامیده‌اند زیرا در آن ارزاق مؤمنان تقسیم می‌شود 

و آن ماهی است که عمل در آن چند برابر می‌شود و کار نیکو هفتاد برابر ثمره می‌دهد. 

 ◌ امالی صدوق، ص۲۲ 

⩸ اعمال مشترک ماه شعبان ▿

⩴ روزه؛

⩴ أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ. (هر روز ٧٠ مرتبه)؛

⩴ أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الَّذِي لَاإِلٰهَ إِلّا هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيمُ الْحَيُّ الْقَيُّوْمُ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ.(هر روز ٧٠ مرتبه)؛

⩴ در تمام ماه «هزار مرتبه»:

لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَلا نَعْبُدُ إِلّا إِيَّاهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ.

⩴ صدقه دادن

⩴ قرائت صلوات شعبانیه

⩴ بسیار صلوات فرستد.

⩴ دو رکعت نماز در هر پنجشنبه این ماه، 

 در هر رکعت پس از «حمد»، «صد مرتبه» سوره «توحید»، و بعد از سلام، «صد مرتبه» صلوات.

رنگ‌ها و ترفندهای منافقان: هشدار امام علی(ع) برای بصیرت مؤمنان

امام علی (علیه‌السلام) می‌فرمایند:

«…أُوصِيكُمْ عِبَادَ اَللَّهِ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ أُحَذِّرُكُمْ أَهْلَ اَلنِّفَاقِ فَإِنَّهُمُ اَلضَّالُّونَ اَلْمُضِلُّونَ وَ اَلزَّالُّونَ اَلْمُزِلُّونَ، يَتَلَوَّنُونَ أَلْوَاناً وَ يَفْتَنُّونَ اِفْتِنَاناً وَ يَعْمِدُونَكُمْ بِكُلِّ عِمَادٍ وَ يَرْصُدُونَكُمْ بِكُلِّ مِرْصَادٍ قُلُوبُهُمْ دَوِيَّةٌ وَ صِفَاحُهُمْ نَقِيَّةٌ…».

..ای بندگان خدا! شما را به پرواپیشگی سفارش می‌کنم و از اهل نفاق برحذر می‌دارم؛ زیرا آنان گمراهان گمراه‌کننده و لغزش‌کنندگان لغزش‌آورنده هستند. به رنگ‌های گوناگون درمی‌آیند و به انواع ترفندها [شما را می‌آزمایند]. برای [شکست] شما از هر پناهگاهی [عمود و ستونی] استفاده می‌کنند و در هر کمینگاهی به کمین شما می‌نشینند. دل‌هایشان [از کفر و شک] بیمار و ظاهرشان [به ایمان و صلاح] آراسته است…".

منبع: نهج البلاغه، خطبه ۱۹۴ (معروف به خطبه «القاصعه»).

تفسیر و تحلیل فرازهای کلیدی خطبه

این فراز از خطبه، آیینه‌ای تمام‌نما از خطرناک‌ترین دشمن درونی جامعه مؤمنان، یعنی “منافق” است. امام علی(ع) در این خطبه با ژرف‌نگری خاص خود، نه تنها به توصیف منافقان می‌پردازد، بلکه نحوه عمل و استراتژی آنان را نیز افشا می‌کند.

۱. ذات و اثر منافق: «الضالون المضلون والزالون المزلون»

امام(ع) نفاق را یک انحراف فعال و اثرگذار می‌داند. منافق تنها «گمراه» (ضال) نیست، بلکه «گمراه‌کننده» (مضل) است. او تنها «لغزش‌کننده» (زال) نیست، بلکه «لغزش‌آور» (مزل) برای دیگران است. این تعبیر نشان می‌دهد منافق مانند یک ویروس اجتماعی عمل می‌کند که بیماری خود را گسترش می‌دهد. او با شک و تردید و دوگانگی خود، موجبات تردید و سست‌بنیادی دیگران را نیز فراهم می‌سازد. در روایات شیعه، نفاق به عنوان «شرک مخفی» معرفی شده (اصول کافی، ج ۲، ص ۳۸۴) که خطر آن از شرک آشکار بیشتر است.

۲. استراتژی‌های عملیاتی منافقان

امام(ع) در ادامه، تاکتیک‌های منافقان را با چهار تعبیر کوبنده بیان می‌فرماید:

· «یتلونون الوانا» (به رنگ‌های گوناگون درمی‌آیند):

  این مهم‌ترین ویژگی عملی منافق است. او فاقد «صداقت» و «ثبات شخصیت» است و هویت خود را با توجه به محیط، مصلحت و منفعت تغییر می‌دهد. در محفل مؤمنان، خود را مؤمن نشان می‌دهد و در جمع دشمنان، هم‌رنگ آنان می‌شود. این تغییر رنگ، با «تقیۀ مؤمنانه» که یک استراتژی دفاعی برای حفظ جان و عقیده است، کاملاً متفاوت است. تقیه، پنهان‌کردن عقیده در شرایط خطر برای حفظ اصل ایمان است، در حالی که نفاق، تغییر عقیده و چهره برای کسب منفعت شخصی.

· «و یفتنون افتنانا» (به انواع ترفندها می‌آزمایند):

  منافقان برای فریب و آزمون مؤمنان، از «فتنه» استفاده می‌کنند. فتنه یعنی قرار دادن افراد در موقعیت‌های مبهم، پیچیده و احساسی که تشخیص حق از باطل در آن سخت شود. آنان با شایعه، تهمت، بزرگ‌نمایی مشکلات، تحریک عواطف و ایجاد تفرقه، جامعه مؤمنان را می‌آزمایند تا ضعف‌ها را بیابند و صفوف را متلاشی کنند.

· «و یعمدونکم بکل عماد» (از هر پناهگاهی برای شکست شما استفاده می‌کنند):

  منافق از تمام ابزارها، نهادها، موقعیت‌ها و حتی ارزش‌های جامعه (که مانند ستون‌های نگهدارنده‌اند) سوء استفاده می‌کند تا به هدفش برسد. ممکن است از دین، قانون، احساسات مذهبی یا حتی دوستی و خانوادگی به عنوان ابزاری برای ضربه زدن استفاده کند.

· «و یرصدونکم بکل مرصاد» (در هر کمینگاهی به کمین شما می‌نشینند):

  این تعبیر بیانگر پیگیری، برنامه‌ریزی و صبر منافق برای ضربه زدن است. او منتظر فرصت‌ها و نقاط ضعف (اخلاقی، اجتماعی، مدیریتی) مؤمنان می‌ماند تا در لحظه مناسب حمله کند.

۳. تضاد باطن و ظاهر: «قلوبهم دویه و صفاحهم نقیۀ»

این فراز، تشخیص‌نامه اصلی منافق را ارائه می‌دهد: تضاد بین باطن و ظاهر. «قلوب دویه» به معنای دل‌های بیمار از کفر، شک، کینه و حسد است. «صفاح نقیۀ» به معنای چهره‌های پاک و آراسته به ظواهر ایمان، نیکوکاری و خیرخواهی است. این همان نفاقی است که قرآن کریم در سوره منافقون شدیداً از آن انتقاد کرده و می‌فرماید: «وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ ۖ وَإِن يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ…» (و چون آنان را ببینی، جسم‌هایشان تو را به شگفت آورد و اگر سخن بگویند به سخنشان گوش می‌دهی…) (منافقون: ۴). در تفاسیر شیعی مانند المیزان، تأکید شده که خطر این افراد به دلیل همین فریبندگی ظاهری است.

جمع‌بندی و راه‌کار مقابله:

امام علی(ع) در ابتدای این فراز، تنها راه مقابله با این پدیده شوم را یادآور می‌شود: «أُوصِیکُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ». تقوا به معنای خویشتن‌داری و حضور دائم در محضر خداوند، به انسان «بصیرت» می‌بخشد. بصیرت، نوری در قلب است که به انسان توانایی تشخیص حق از باطل، صادق از منافق، و حقیقت از فریب را می‌دهد. جامعه‌ای که به تقوا و علم (شناخت نشانه‌های نفاق) مجهز نباشد، به آسانی طعمه رنگ‌ها و ترفندهای منافقان خواهد شد.

این خطبه هشداری همیشگی برای تمام جوامع دینی است که ظاهر آراسته را معیار سنجش قرار ندهند و برای شناخت افراد، به ثبات رفتاری، صداقت در عمل، و تطابق گفتار و کردار توجه کنند، نه صرفاً شعارها و نمایش‌ها.

 حقوق برادری مؤمنان در مکتب اهل بیت (علیهم‌السلام): از محبت قلبی تا مسئولیت‌های اجتماعی

اامام الرِّضَا (ع) قَالَ: إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ الْمَوَدَّةَ لَهُ فِي صَدْرِهِ وَ الْمُوَاسَاةَ لَهُ فِي مَالِهِ وَ النُّصْرَةَ لَهُ عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ وَ إِنْ كَانَ فَيْءٌ لِلْمُسْلِمِينَ وَ كَانَ غَائِباً أَخَذَ لَهُ بِنَصِيبِهِ وَ إِذَا مَاتَ فَالزِّيَارَةُ إِلَى قَبْرِهِ وَ لَا يَظْلِمَهُ وَ لَا يَغُشَّهُ وَ لَا يَخُونَهُ وَ لَا يَخْذُلَهُ وَ لَا يَغْتَابَهُ وَ لَا يُكَذِّبَهُ…

امام رضا (علیه‌السلام) فرمودند: از جمله حقوق مؤمن بر مؤمن، این است که در دل، او را دوست بدارد، با مالش به او کمک برساند، او را در برابر کسی که به او ستم کند، یاری دهد، اگر مسلمانان غنیمت و مالی داشتند و او غایب بود، سهم او را برایش بگیرد، هرگاه درگذشت، تا قبرش او را تشییع کند، به او ستم نکند، با او دغل (نقص و فریب) نکند، به او خیانت نکند، او را وا نگذارد، از او غیبت نکند، دروغگویش نشمارد.

منبع: این روایت در منابع معتبر شیعی همچون «عیون اخبار الرضا (علیه‌السلام)» اثر شیخ صدوق (ج ۲، ص ۶۰)، «تحف العقول» (ص ۴۴۳) و «وسائل الشیعه» (ج ۱۶، ص ۳۴۳) با تفاوت‌های جزیی در الفاظ نقل شده‌است. عبارت ارائه شده شما عیناً در کتاب «قضاء حقوق المؤمنین» (ص ۳۵) شیخ صدوق آمده است.

تفسیر حدیث 

این روایت نورانی از امام هشتم (علیه‌السلام) یک منشور جامع اخلاق اجتماعی اسلامی را ترسیم می‌کند که بر محور «اخوت ایمانی» استوار است. در فرهنگ اهل بیت (علیهم‌السلام)، ایمان یک پدیده فردی و منزوی نیست، بلکه پیوندی ناگسستنی بین افراد ایجاد می‌کند و حقوق و مسئولیت‌های متقابلی را به دنبال دارد. این حدیث را می‌توان به دو بخش حقوق ایجابی (کارهایی که باید انجام داد) و حقوق سلبی (کارهایی که باید ترک شود) تقسیم کرد.

۱. تحلیل محتوایی و تفسیر فرازهای حدیث

· مَوَدَّةً لَهُ فِی صَدْرِهِ (دوستی در دل):

  این فراز، اساس و بنیان همه حقوق بعدی است. محبتی که از دل برخیزد، تمام اعمال بعدی را صادقانه و خالصانه می‌سازد. این محبت، برگرفته از آیه کریمه قرآن است: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (سوره حجرات، آیه ۱۰). در تفسیر این آیه، روایات بسیاری از اهل بیت (علیهم‌السلام) وارد شده که این اخوت را حقیقی و مؤثر در رفتار می‌دانند، نه صرفاً یک عنوان. علامه مجلسی در «بحارالأنوار» (ج ۷۱، ص ۲۵۶) ذیل این آیه، روایات متعددی درباره لزوم محبت مؤمن برای مؤمن نقل می‌کند.

· الْمُوَاسَاةَ لَهُ فِی مَالِهِ (همیاری با مال):

  «مواسات» از ریشه «وسی» به معنای گشادگی و وسعت است. مواسات مالی تنها انفاق به فقیر نیست، بلکه ایجاد وسعت و گشایش در زندگی برادر مؤمن، حتی اگر خود شخص در حد متوسطی از زندگی باشد، است. این مفهوم از حدیث معروف «المؤمنونَ فی تَراحُمِهِمْ وَ تَوادِّهِمْ وَ تَعاطُفِهِمْ کَالْجَسَدِ الْواحِدِ…» (مؤمنان در رحمت و مهر و عطوفت به یکدیگر، همچون یک پیکرند…) که در «الکافی» (ج ۲، ص ۱۶۶) آمده است، سرچشمه می‌گیرد. وقتی عضوی از بدن درد دارد، تمام بدن در رنج است. مواسات، واکنش طبیعی این پیکره واحد به نیاز یک عضو است.

· النُّصْرَةَ لَهُ عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ (یاری در برابر ستمگر):

  این فراز، مؤمن را از سکوت و بی‌تفاوتی در برابر ظلم به برادر دینی‌اش نهی می‌کند. نصرت می‌تواند به صورت قولی (اعتراض به ظالم، دفاع از مظلوم)، عملی (جلوگیری فیزیکی از ظلم در حد توان) یا حتی قلبی (دعا برای او و بیزاری از ظالم) باشد. این حق، تکمیل‌کننده آیه شریفه «وَ تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَی» (سوره مائده، آیه ۲) است. در «تفسیر نورالثقلین» (ج ۱، ص ۵۹۷)، ذیل این آیه، روایاتی نقل شده که یکی از مصادیق بارز تعاون بر تقوا، یاری دادن برادر مؤمن در برابر دشمنان و ستمگران است.

· حقوق مرتبط با مرگ و تشییع جنازه:

  تأکید بر «الزِّیَارَةُ إِلَى قَبْرِهِ» (بازدید از قبرش) فراتر از یک عمل صوری است. این عمل، تداوم پیوند اخوت حتی پس از مرگ را نشان می‌دهد و برای بازماندگان تسلی‌بخش است. همچنین یادآوری مرگ و آخرت را برای زائر به ارمغان می‌آورد. در روایات بسیاری، ثواب زیاد برای تشییع جنازه مؤمن و زیارت قبر او بیان شده است.

· حقوق سلبی (ترک برخی اعمال):

  دستورات منفی این حدیث (لا یظلمه…)، در حقیقت پاسداری از حریم آن اخوت و محبت است. این موارد، آفات روابط اجتماعی هستند که بنیان جامعه ایمانی را تخریب می‌کنند:

  · ظلم، خیانت، دغل و خذلان (واگذاشتن): اینها نقض صریح عهد اخوت و خیانت به پیکره واحد ایمانی است.

  · غیبت: در فرهنگ روایی شیعه، غیبت مؤمن از گناهان کبیره و به تعبیر روایات، «اَکْلُ لَحْمِ أَخِیکَ مَیْتاً» (خوردن گوشت برادر مرده‌ات) شمرده شده است (بحارالأنوار، ج ۷۵، ص ۲۵۷). این تعبیر شدید، نشان‌دهنده عمق فسادی است که غیبت در روابط برادری ایجاد می‌کند.

  · تکذیب (دروغگو شمردن): این امر، باعث سلب اعتماد، که رکن اصلی هر رابطه‌ای است، می‌شود و فضای شک و تردید را در جامعه ایمانی حاکم می‌سازد.

۲. دسته‌بندی حقوق مطرح شده در حدیث

برای درک بهتر ساختار این منشور اخلاقی، حقوق مطرح شده را می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد:

دسته‌بندی فراز حدیث توضیح و مصداق

حقوق قلبی و عاطفی المَوَدَّةَ لَهُ فی صَدرِهِ محبتی پایدار و درونی که مادر همه حقوق است.

حقوق مادی و اقتصادی المُواساةَ لَهُ فی مالِهِ کمک‌های مالی، قرض الحسنه، ایجاد فرصت شغلی، مشارکت در رفع نیاز.

حقوق دفاعی و اجتماعی النُّصرَةَ لَهُ عَلى مَن ظَلَمَهُ دفاع از آبرو، مال و جان او در برابر هرگونه تجاوز.

حقوق سیاسی و اجتماعی أخَذَ لَهُ بِنَصِيبِهِ (در غنیمت/بیت‌المال) حفظ حق او در جامعه حتی در غیابش.

حقوق عبادی-اجتماعی پس از مرگ الزِّیارَةُ إلى قَبرِهِ تشییع جنازه، زیارت قبر، طلب مغفرت و یادکرد او.

ممنوعیت‌های اخلاقی (آفات رابطه) لا یظلِمَهُ… ولا یغُشَّهُ… ولا یخونَهُ… ولا یخذُلَهُ… ولا یغتابَهُ… ولا یکذِّبَهُ… دوری از هر چیزی که به اعتماد، آبرو و حقوق برادر مؤمن لطمه می‌زند.

نتیجه‌گیری

حدیث امام رضا (علیه‌السلام) یک نظام ارتباطی آرمانی را برای جامعه شیعی ترسیم می‌کند. در این نظام، افراد نه بر اساس منفعت شخصی، که بر اساس تعهد دینی و مسئولیت‌پذیری در قبال یکدیگر با هم مرتبط هستند. این حقوق متقابل، از عمیق‌ترین لایه‌های درونی (محبت قلبی) آغاز شده و تا مسئولیت‌های بیرونی در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی پس از مرگ ادامه می‌یابد. رعایت این منشور، جامعه‌ای منسجم، قدرتمند و سرشار از مهر را می‌سازد که در برابر مشکلات و دشمنان ایستادگی می‌کند و بستری برای رشد معنوی تک‌تک اعضایش فراهم می‌آورد.

تعطیلی بازار تهران در اعتراض به توهین‌ علیه امام خمینی

29 دی 1356

بازار تهران در اعتراض به انتشار مقاله توهین‌آمیز علیه امام خمینی در روزنامه اطلاعات، تعطیل شد.