فرهنگی

گذشت؛ کلید مغفرت الهی و محبوبیت نزد خدا

وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (سوره نور، آیه ۲۲)

و نباید توانگران و دارندگان وسعت از شما از دادن (مال) به خویشاوندان و مسکینان و مهاجران در راه خدا کوتاهی کنند و باید عفو کنند و چشم بپوشند. آیا دوست ندارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده مهربان است.

تفسیر (برگرفته از تفسیر المیزان و نمونه):

این آیه در جریان حادثه افک(تهمت ناروا به عایشه) نازل شد و برخی از مؤمنان که در این ماجرا نقش داشتند، مورد عتاب قرار گرفتند. در این میان، ابوبکر که به یکی از خویشاوندانش (مِسْطَح) که در این ماجرا شرکت داشت، انفاق می‌کرد، پس از آن ماجرا تصمیم گرفت کمک به او را قطع کند. این آیه نازل شد و مؤمنان را به عفو و گذشت دعوت کرد. اما پیام آیه فراتر از یک ماجرای تاریخی است.

خداوند به همه کسانی که دارای نعمت و وسعت مالی هستند، سفارش می‌کند که به نیازمندان و خویشاوندان کمک کنند و اگر از آنان خطایی سر زد، عفو و چشم‌پوشی نمایند. سپس با یک سؤال محبت‌آمیز و پرمعنا می‌فرماید: “أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ” (آیا دوست ندارید خدا شما را بیامرزد؟). این سؤال، انگیزه عفو و گذشت را در دل مؤمن زنده می‌کند.

تفسیر المیزان به این نکته اشاره می‌کند که این آیه یک قانون طلایی در روابط انسانی را بیان می‌کند:هر طور رفتار کنید، با شما رفتار می‌شود. اگر می‌خواهید خداوند از گناهان شما بگذرد، شما نیز از خطای دیگران بگذرید. این یک معامله دوطرفه و پرمنفعت است.

انسان با عفو و گذشت از دیگران، نه تنها قلب آنان را به دست می‌آورد و کینه‌ها را از بین می‌برد، بلکه محبت و آمرزش خداوند را نیز برای خود جلب می‌کند. این نشان‌دهنده اوج لطف و رحمت الهی است که راه بندگی را اینقدر آسان و زیبا قرار داده است.

در زندگی روزمره،ما بارها با موقعیت‌هایی روبرو می‌شویم که از دیگران ناراحت می‌شویم، به ما ظلم شده است، یا کسی حق ما را ضایع کرده است. در این لحظات، نفس انسان به انتقام و کینه‌ورزی فرمان می‌دهد، اما این آیه به ما یادآوری می‌کند که راهی بالاتر و بهتر نیز وجود دارد: عفو و گذشت. گذشت، نشانه بزرگواری و ایمان است و آرامش عمیقی به قلب انسان می‌بخشد.

کسی که می‌بخشد، در حقیقت خود را از زنجیر کینه و خشم آزاد کرده و به خدا نزدیک‌تر می‌شود. امام سجاد (ع) در دعای خود می‌فرمایند: “خدایا! همان‌گونه که دوست دارم تو از من بگذری، من نیز از دیگران می‌گذرم.”

در پایان،خداوند خود را با صفات “غفور” و “رحیم” معرفی می‌کند تا به ما بفهماند که سرچشمه عفو و رحمت، خود اوست. اگر می‌خواهیم این صفات در ما نیز تجلی یابد، باید از او کمک بگیریم. بیاییم با تمرین عفو و گذشت در زندگی شخصی و اجتماعی، خود را به اخلاق الهی نزدیک کنیم و از آمرزش بی‌کران خداوند بهره‌مند گردیم.