فرهنگی

وعده‌های شیطان در برابر وعده‌های خدا

 الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (سوره بقره، آیه ۲۶۸)

شیطان شما را (به هنگام انفاق) وعده فقر و تهیدستی می‌دهد و به کار زشت (و گناه) امر می‌کند؛ ولی خداوند از جانب خود به شما وعده آمرزش و فزونی (نعمت) می‌دهد، و خداوند گشایشگر داناست.

تفسیر (برگرفته از تفسیر نمونه و مجمع‌البیان):

این آیه یک میدان مبارزه آشکار میان دو جبهه حق و باطل را در ذهن و روح انسان ترسیم می‌کند.از یک سو، شیطان با وسوسه‌های خود، انسان را از انفاق و کمک به دیگران بازمی‌دارد. او در گوش انسان زمزمه می‌کند که اگر انفاق کنی، فقیر می‌شوی و نیازمندی‌های خودت و خانواده‌ات را از دست می‌دهی. سپس او را به کارهای زشت (فحشاء) مانند بخل، ترس و بی‌اعتمادی به خدا امر می‌کند. در مقابل، خداوند متعال وعده‌های پربرکتی به بندگان مؤمن می‌دهد: اول، “مغفرت” و آمرزش گناهان که با انفاق، روح انسان تزکیه می‌شود؛ دوم، “فضل” و فزونی نعمت که خداوند جایگزین مال انفاق شده می‌کند.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان به این نکته اشاره می‌کند که وعده‌های شیطان بر اساس ترس و تهدید است،در حالی که وعده‌های الهی بر اساس رحمت و فضل اوست. شیطان با استفاده از ضعف نفس انسان و دلبستگی او به دنیا، او را از خدا می‌ترساند، اما خداوند با یادآوری قدرت و وسعت رحمتش، آرامش و اطمینان را در دل مؤمن ایجاد می‌کند. این آیه نشان می‌دهد که منشأ بخل و ترس از فقر، وسوسه‌های شیطانی است و منشأ انفاق و سخاوت، ایمان به وعده‌های الهی. انسان در هر لحظه در حال انتخاب میان این دو مسیر است.

در عمل،این آیه یک قانون اقتصادی و معنوی را بیان می‌کند: هرچه انفاق کنی، برکت مال تو بیشتر می‌شود. تجربه مؤمنان و حتی تحقیقات علمی نشان داده است که سخاوت و بخشش، نه‌تنها فقر نمی‌آورد، بلکه باعث افزایش رزق و روزی و آرامش روانی می‌شود. در مقابل، بخل و ترس از فقر، انسان را در یک چرخه معیوب از اضطراب و تنگدستی گرفتار می‌کند. خداوند با صفت “واسع” (گشایشگر) و “علیم” (دانا) خود، تضمین کرده است که هم از نیاز بندگان آگاه است و هم راه گشایش را به آنان نشان خواهد داد.

 پیام نهایی آیه این است که ما باید مراقب وسوسه‌های درونی خود باشیم و تشخیص دهیم که کدام فکر از طرف شیطان و کدام از طرف فرشته الهام می‌شود.هرگاه در مسیر خیر و نیکوکاری، احساس ترس و دلهره کردیم، بدانیم که این وسوسه شیطان است و باید با توکل بر خدا و عمل به وعده‌های او، آن را از خود دور کنیم. انفاق و کمک به دیگران، نه‌تنها سرمایه ما را کم نمی‌کند، بلکه آن را در نزد خداوند برای آخرت ما ذخیره می‌کند و برکات دنیوی را نیز به همراه می‌آورد.