فرهنگی

هدایت الهی در پرتو جهاد و تلاش خالصانه

 وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ (سوره عنکبوت، آیه ۶۹)

و کسانی که در راه ما (با خلوص نیت) جهاد کنند، قطعاً آنان را به راه‌های خود هدایت خواهیم کرد و به یقین، خدا با نیکوکاران است.

تفسیر (برگرفته از تفسیر المیزان و نمونه):

این آیه شریفه،یکی از پرمعناترین و امیدبخش‌ترین آیات قرآن در مورد رابطه تلاش انسان و هدایت الهی است. خداوند در اینجا یک قانون کلی و استثناناپذیر را بیان می‌کند: هر کس در راه ما جهاد کند، ما او را به راه‌های خود هدایت می‌کنیم. “جهاد” در این آیه، معنایی بسیار وسیع دارد و شامل هر گونه تلاش و کوشش خالصانه برای رسیدن به خدا و رضای او می‌شود. این جهاد می‌تواند جهاد با نفس اماره و وسوسه‌های درونی باشد، می‌تواند جهاد با شیطان و دشمنان بیرونی باشد، و می‌تواند جهاد علمی و فرهنگی برای کشف حقایق باشد. نکته کلیدی، قید “فینا” (در راه ما) است که نشان می‌دهد جهاد باید برای خدا و با اخلاص کامل باشد، نه برای ریا، شهرت یا منافع مادی. در مقابل این تلاش خالصانه، خداوند سه وعده بزرگ می‌دهد: هدایت به راه‌های خود، همراهی با نیکوکاران، و در آیات دیگر، پاداش‌های بی‌کران اخروی.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان به این نکته ظریف اشاره می‌کند که تعبیر"سُبُلَنَا” (راه‌های ما) به صورت جمع آمده است، در حالی که راه حق یکی بیشتر نیست. این تعبیر نشان‌دهنده وسعت و تنوع راه‌های رسیدن به خداوند است. هر کس به اندازه ظرفیت، استعداد و نوع جهاد خود، به راهی خاص از سوی خدا هدایت می‌شود. برخی با جهاد علمی به راه‌های دانش و معرفت هدایت می‌شوند، برخی با جهاد عملی و اخلاقی به راه‌های بندگی و قرب، و برخی با جهاد اجتماعی و سیاسی به راه‌های اصلاح جامعه. این آیه به ما می‌آموزد که هدایت، یک لطف بی‌دلیل نیست، بلکه پاداشی است در برابر تلاش و جهاد مخلصانه. کسی که قدم در راه خدا بردارد، خداوند نیز قدم‌های بعدی را به او نشان می‌دهد.

در زندگی روزمره،این آیه کاربرد فراوانی دارد. یک دانشجو یا طلبه که برای فهم عمیق‌تر دین و پاسخ به شبهات تلاش می‌کند، اگر اخلاص داشته باشد، خداوند درهای فهم و معرفت را به روی او می‌گشاید. یک جوان که برای کنترل هوای نفس و ترک گناه مبارزه می‌کند، اگر خالصانه باشد، خداوند او را در این مسیر یاری کرده و راه‌های نجات را به او نشان می‌دهد. یک فعال اجتماعی که برای کمک به محرومان و مبارزه با ظلم تلاش می‌کند، اگر برای خدا باشد، خداوند او را به راه‌های مؤثرتر هدایت می‌کند. این آیه نشان می‌دهد که هیچ تلاش خالصانه‌ای بی‌پاسخ نمی‌ماند و خداوند بندگان کوشای خود را تنها نمی‌گذارد.

در پایان،خداوند می‌فرماید: “وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ” (و به یقین، خدا با نیکوکاران است). این جمله، تأکیدی بر همراهی دائمی خدا با کسانی است که نه تنها جهاد می‌کنند، بلکه کارهای خود را به بهترین وجه و با احسان انجام می‌دهند. “محسن” کسی است که کار نیک را با نیکی بیشتری همراه می‌کند. این همراهی الهی، بزرگترین سرمایه برای یک مؤمن است. بیاییم با جهاد خالصانه در راه خدا، خود را به مقام “محسنان” نزدیک کنیم و از هدایت و همراهی او در همه مراحل زندگی بهره‌مند گردیم.