فرهنگی

دشمن‌شناسی؛ اولین گام در مسیر بندگی

 إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ۚ إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ (سوره فاطر، آیه ۶)

همانا شیطان برای شما دشمنی است، پس شما نیز او را دشمن گیرید. او فقط حزب خود را می‌خواند تا از یاران آتش سوزان باشند.

تفسیر (برگرفته از تفسیر نور و اثنی عشری):

خداوند متعال در این آیه با صراحت و قاطعیت،ماهیت شیطان را برای انسان آشکار می‌کند و موضعی را که باید در برابر او اتخاذ کرد، مشخص می‌نماید. “إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ” این دشمنی یک ادعا نیست، یک حقیقت قطعی است. دشمنی شیطان با انسان، دشمنی قدیمی، قسم‌خورده و همه‌جانبه است. او از هر سو به انسان حمله می‌کند ، از پیش رو و پشت سر و چپ و راست، تا انسان را از راه حق منحرف کند. او با وعده‌های فقر و ترس، انسان را از انفاق بازمی‌دارد و به فحشا امر می‌کند. پس از شناسایی این دشمن خطرناک، وظیفه انسان مشخص می‌شود: “فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا” (پس او را دشمن گیرید). یعنی موضع خود را در برابر او روشن کنید، از او برائت بجویید، فریب دشمنی‌های پنهان و آشکارش را نخورید و همواره در حال مبارزه با او باشید .

در تفسیر اثنی‌عشری،از بزرگان دین سؤال شد که چگونه می‌توان شیطان را دشمن گرفت؟ پاسخ دادند: “از پی آرزو مروید و متابع هوای نفس مشوید و هر چه کنید باید موافق شرع و مخالف طبع باشد.” این پاسخ زیبا نشان می‌دهد که دشمن‌گیری شیطان، یک ادعای زبانی نیست، بلکه یک برنامه عملی است. دشمنی با شیطان یعنی تسلیم وسوسه‌های او نشدن، یعنی در برابر خواسته‌های نفسانی ایستادگی کردن، یعنی معیار را شرع قرار دادن نه عادت و میل شخصی. امام صادق (ع) نیز در این زمینه می‌فرمایند: “اگر شیطان دشمن است، پس غفلت از او چرا؟” یعنی اگر دشمنی او را جدی گرفته‌ایم، نباید از او غافل شویم و باید دائماً مراقب حملات او باشیم.

در ادامه آیه،خداوند هدف نهایی شیطان از دعوت مردم را بیان می‌کند: “إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ” (او فقط حزب خود را می‌خواند تا از یاران آتش سوزان باشند). شیطان نه تنها خودش اهل آتش است، بلکه می‌خواهد دیگران را نیز با خود به آتش بکشد. او هیچ علاقه‌ای به سعادت انسان ندارد و تمام تلاشش این است که انسان را مانند خود، بدبخت و گرفتار عذاب کند. این آیه به ما هشدار می‌دهد که وسوسه‌های شیطان، هر چقدر هم که ظاهراً جذاب و فریبنده باشند، سرانجامی جز آتش و نابودی ندارند. او با وعده‌های دروغین، انسان را به دام می‌اندازد و سپس او را در بدترین شرایط رها می‌کند.

در زندگی امروز،شناخت شیطان و دشمنی با او از هر زمان دیگری مهم‌تر است. شیطان فقط یک موجود موهومی نیست که در گذشته بوده باشد، او همچنان با ابزارهای مدرن و روش‌های پیچیده به سراغ انسان می‌آید. گاهی از طریق فضای مجازی، گاهی از طریق دوستان ناباب، گاهی از طریق فیلم‌ها و ماهواره‌ها، و گاهی از طریق وسوسه‌های درونی. هر چیزی که انسان را از یاد خدا غافل کند، به گناه بکشاند، یا او را به ناامیدی از رحمت خدا دچار سازد، ابزار شیطان است. بیاییم با سلاح تقوا، ذکر خدا، پناه بردن به او و پیروی از اولیای الهی، خود را از شر این دشمن قسم‌خورده در امان داریم و در زمره حزب‌الله قرار گیریم، نه حزب شیطان.