فرهنگی

معامله با خدا؛ تجارتی پر سود و جاودانه

۞ إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ ۚ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ ۖ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ ۚ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ ۚ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (سوره توبه، آیه ۱۱۱)

همانا خداوند از مؤمنان، جان‌ها و اموالشان را خریده است که (در برابرش) بهشت برای آنان باشد. (به این گونه که) در راه خدا می‌جنگند، پس می‌کشند و کشته می‌شوند. این وعده‌ای است حقّ که بر عهده او در تورات و انجیل و قرآن است. و چه کسی از خدا به عهد خود وفادارتر است؟ پس به داد و ستدی که با او کرده‌اید شادمان باشید و این همان کامیابی بزرگ است.

تفسیر (برگرفته از تفسیر المیزان و نمونه):

این آیه یکی از زیباترین و پرمعناترین آیات قرآن است که رابطه مؤمن با خدا را در قالب یک معامله عاشقانه و پرمنفعت ترسیم می‌کند.اینجا خداوند به عنوان خریدار ظاهر می‌شود و مؤمنان، جان و مال خود را که عزیزترین سرمایه‌هایشان است، برای فروش عرضه می‌کنند. اما قیمتی که خداوند برای این کالا تعیین کرده، چیزی نیست جز بهشت جاودان. این معامله را با هر معامله دنیوی مقایسه کنید؛ خریدار (خدا) بی‌نیاز و مهربان است، کالا (جان و مال) فانی و ناچیز است، اما بها (بهشت) ابدی و بی‌نهایت است. این بیان، عشق و شوق عجیبی در دل مؤمن ایجاد می‌کند تا تمام هستی خود را در راه محبوب فدا کند. در ادامه، مصداق عملی این معامله را جهاد در راه خدا و شهادت معرفی می‌کند که اوج ایثار و بندگی است.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان به نکته لطیفی اشاره می‌کند:خداوند با تعبیر “اشتری” (خریده است) فعل ماضی را به کار برده تا تحقق این معامله را از ازل قطعی و مسلم نشان دهد. این خرید و فروش یک قرارداد موقت نیست، بلکه یک سنت تغییرناپذیر الهی است که در تمام کتب آسمانی پیشین (تورات و انجیل) نیز بر آن تأکید شده است.

این آیه به مؤمنان اطمینان می‌دهد که آنچه را در راه خدا انفاق می‌کنند، از دست نمی‌دهند، بلکه آن را نزد بهترین نگهدارنده، سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این معامله نه تنها ضرر ندارد، بلکه سود آن، حیات جاودانه و خشنودی الهی است. به همین دلیل خداوند در پایان آیه می‌فرماید: “فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ” (به این معامله شادمان باشید).

این آیه در زندگی امروز ما چه کاربردی دارد؟شاید همه ما به صورت فیزیکی به جهاد و میدان جنگ نرویم، اما مفهوم “جان و مال” اختصاص به کشته شدن ندارد. هر جا که انسان از خواسته و مال خود برای رضای خدا بگذرد، در حقیقت بخشی از این معامله را عملی کرده است.

صرف وقت، انرژی و هزینه برای کمک به دیگران، دفاع از ارزش‌ها، تربیت فرزند صالح، خدمت به جامعه، و حتی ترک یک گناه که با دشواری همراه است، همه مصادیقی از فروش جان و مال به خداست. هر بار که بین خواسته نفس و رضای خدا دو راهی پیش می‌آید و انسان راه خدا را انتخاب می‌کند، برگ جدیدی از این معامله را امضا کرده است.

در پایان،آیه مؤمنان را به “فوز عظیم” (کامیابی بزرگ) بشارت می‌دهد. این کامیابی، نه در به دست آوردن دنیا، که در از دست دادن آن برای خداست. فرهنگ قرآن این است که انسان برای زندگی جاوید آفریده شده و این دنیا مزرعه آخرت است. پس چه سودمندتر از اینکه سرمایه محدود دنیوی خود را به خرج بزنیم تا سود ابدی ببریم؟ بیاییم با خود عهد کنیم که در این معامله الهی، لحظه‌ای درنگ نکنیم و با شادی و افتخار، جان و مال خود را به صاحب اصلی‌اش، یعنی خداوند بفروشیم و بهشتی را که وعده داده است، برای خود تضمین کنیم.