فرهنگی

وقتی می‌گم “نه"، بچه‌م بیشتر پافشاری می‌کنه؟

وقتی به کودک «نه» می‌گیم،

اون حس می‌کنه کنترلی روی شرایط نداره و این حس باعث می‌شه بیشتر اصرار کنه.بچه‌ها ذاتاً دوست دارن استقلال داشته باشن، پس وقتی یه چیزی رو ازشون منع می‌کنیم، بیشتر تمایل پیدا می‌کنن که همون کارو انجام بدن..

 پس چیکار کنیم؟

۱. به جای “نه” گزینه‌های قابل قبول بدیم:

 مثلاً اگه می‌خواد بستنی بخوره و زمانش مناسب نیست، نگیم “نه، بستنی نمی‌خوری!” بگیم: “الان وقت بستنی نیست، ولی بعد از شام می‌تونیم یه بستنی کوچولو بخوریم.”

۲. لحن قاطع اما همدلانه داشته باشیم: به جای داد زدن یا تحکم کردن، آروم ولی جدی بگیم: “می‌دونم دوست داری بیشتر بازی کنی، ولی الان وقت خوابه. می‌خوای اول مسواک بزنی یا اول قصه بخونیم؟”

۳. گاهی بهشون حق انتخاب بدیم: وقتی بچه احساس کنه توی تصمیم‌گیری سهمی داره، کمتر پافشاری می‌کنه. مثلا اگه می‌خواد توی فروشگاه یه اسباب‌بازی بخره، بگیم: “امروز نمی‌تونیم اینو بخریم، ولی می‌تونی برای تولدت یکی از اینا رو انتخاب کنی.”

۴. کمتر از “نه” استفاده کنیم: اگه مدام “نه” بگیم، بچه نسبت بهش حساس‌تر می‌شه. پس برای چیزای غیرضروری بهش آزادی بدیم تا وقتی یه “نه” جدی می‌گیم، بیشتر بهش توجه کنه. اگه کودک حس کنه حرفش شنیده شده و توی تصمیم‌گیری سهمی داره،کمتر پافشاری می‌کنه و ما هم کمتر درگیر جنگ قدرت می‌شیم!

درک روانشناختی مقاومت کودک

   - کودکان در مرحله خودمختاری (۲-۴ سالگی و نوجوانی) به دنبال اثبات استقلال خود هستند. واکنش آنان به «نه» ناشی از نیاز ذاتی به احساس کنترل بر محیط است، نه لزوماً لجبازی.  

   - مطالعات اریک اریکسون در نظریه رشد روانی-اجتماعی تأکید می‌کند که مهارت‌دهی به کودک برای انتخاب‌های کوچک، اعتمادبه‌نفس و همکاری او را افزایش می‌دهد.  

۴ استراتژی کاربردی

   - جایگزین‌سازی مثبت 

     مثال: به جای «نمی‌توانی الآن بیرون بروی!» بگویید: «میتونیم بعد از تکالیفت بریم پارک».  

     پشتوانه علمی: این روش با نظریه تقویت مثبت اسکینر همسوست که جایگزین‌کردن رفتار نامطلوب با گزینه‌ای مطلوب را تشویق می‌کند.  

   - لحن همدلانه + قاطعیت  

     مثال: «می‌دونم از این اسباب‌بازی خوشت اومده، ولی امروز نمی‌خریمش. میتونی براش لیست آرزوها بنویسی».  

     پشتوانه علمی: طبق تحقیقات دکتر جان گاتمن، همدلی باعث کاهش تنش و افزایش پذیرش محدودیت‌ها می‌شود.  

   - حق انتخاب محدود 

     مثال: «امروز نمی‌تونیم کل پارک رو بگردیم، ولی میتونی انتخاب کنی: یا بریم زمین بازی یا بریم قایق‌سواری».  

     پشتوانه علمی: انتخاب‌های محدود، نیاز کودک به استقلال را بدون از دست دادن کنترل والدین برآورده می‌کند (نظریه ویگوتسکی).  

   - کاهش استفاده از «نه»  

     مثال: به جای گفتن ۱۰ «نه» در روز، تنها برای موارد خطرناک (مثل دست زدن به اجاق گاز) از آن استفاده کنید.  

     پشتوانه علمی: تکرار زیاد «نه» باعث حساسیت‌زدایی می‌شود و اثرگذاری آن را کاهش می‌دهد.  

نکته کلیدی

   - جنگ قدرت با کودک، رابطه والد-فرزندی را به رقابت تبدیل می‌کند. به جای آن، با گفتن جملاتی مانند «میدونم ناراحتی، ولی این قانون ماست»، هم احساساتش را تایید کنید و هم مرزها را مشخص نمایید.  

پیامدهای بلندمدت

   - کودکانی که حق انتخاب محدود و همدلی دریافت می‌کنند، در بزرگسالی:  

     - قدرت تصمیم‌گیری بهتری دارند.  

     - در مواجهه با محدودیت‌ها انعطاف‌پذیرتر هستند.  

     - اعتمادبه‌نفسشان با احساس امنیت عاطفی تقویت می‌شود.  

جمع‌بندی

استفاده از عبارت‌هایی مانند «الان نه، ولی…» یا «می‌تونیم بعداً…» نه تنها از درگیری می‌کاهد، بلکه به کودک می‌آموزد که:  

- خواسته‌هایش مهم است، اما همیشه اولویت‌بندی لازم دارد.  

- زندگی پر از گزینه‌های جایگزین است که با خلاقیت می‌توان به آن‌ها دست یافت.  

 منابع پژوهشی  

- کتاب «رشد اجتماعی کودک» اثر دیوید شافر  

- نظریه «منطقه توسعه تقریبی» ویگوتسکی