فریب تاریخی و کجفهمی که مسیر اسلام را تغییر داد
قرآن بر نیزهها؛ فریب تاریخی و کجفهمی که مسیر اسلام را تغییر داد
در جنگ صفین، حیلهای بیسابقه توسط معاویه و عمروعاص رقم خورد که پیامدهای آن تا امروز در تاریخ اسلام باقی است. زمانی که سپاه امام علی(ع) در آستانه پیروزی نهایی بود، معاویه با مشورت عمروعاص دستور داد قرآنها را بر سر نیزهها بلند کنند و فریاد زدند: «حَکَمیت قرآن را بپذیرید!» این اقدام، نه از سر ایمان، که نیرنگی برای گمراه کردن سپاه عراق بود.
تحلیل رویداد
۱. شرایط بحرانی معاویه
در شب «لیلةالهریر»، شکست سپاه شام قطعی به نظر میرسید. عمروعاص به معاویه پیشنهاد داد با استفاده از تعصب مذهبی سپاه عراق، قرآنها را به عنوان نماد صلح بر نیزهها نصب کنند. این حیله باعث تردید در سپاه امام علی(ع) شد.
۲. واکنش امام علی(ع)
امام هشدار داد: «این فریب است! معاویه اهل قرآن نیست» و فرمود: «أَنَا القُرآنُ النَّاطِقُ؛ من قرآن ناطقم». اما گروهی از سپاه، تحت تأثیر ظاهرِ دینی این اقدام، امام را مجبور به پذیرش آتشبس و حکمیت کردند.
۳. کجفهمی سپاه عراق
- تفسیر سطحی از دین
بسیاری از سپاهیان، قرآن را تنها به عنوان یک شیء مقدس دیدند و از درکِ «قرآن ناطق» (امام علی) غافل ماندند.
- نفوذ اشعث بن قیس
رهبران قبایل مانند اشعث، با تهدید به ترک جنگ، امام را تحت فشار گذاشتند. حتی برخی فریاد زدند: «اگر حکمیت را نپذیری، تو را همانند عثمان خواهیم کشت!».
۴. پیامدهای ویرانگر
- شکست سیاسی
حکمیت به فریب عمروعاص و ابوموسی اشعری انجامید و معاویه به ظاهر پیروز شد.
- تولد خوارج
گروهی از سپاه امام که ابتدا خواستار صلح بودند، بعدها به مخالفان سرسخت تبدیل شدند و امام را به «تحکیم» متهم کردند.
۵. درس تاریخی
امام علی(ع) در کتاب «جاذبه و دافعه» (ص ۱۴۳) اشاره میکند که ظاهرگرایی دینی و عدم درکِ عمیق از ولایت، زمینهساز فریبهای بزرگ است. ایشان تأکید میکند: «دشمنان با تابلوهای دینی، حقایق را تحریف میکنند».