فرهنگی

دوستی و دشمنی در تحلیل شهید مطهری از سیره امام علی(ع): هر رابطه‌ای دلیل دارد

شهید مرتضی مطهری در کتاب «جاذبه و دافعه علی(ع)» (ص ۲۰)، با تحلیل بیانات امام علی(ع)، راز روابط انسانی را اینگونه تبیین می‌کند: انسان‌ها بدون دلیل دوست نمی‌شوند، همان‌گونه که بدون دلیل دشمنی نمی‌ورزند. 

مطهری با استناد به سیره علوی تأکید می‌کند که هیچ رابطه‌ای تصادفی نیست؛ چه در جذب (دوستی) و چه در دفع (دشمنی)، همیشه محرکی منطقی یا عاطفی وجود دارد.  

تحلیل  

۱. دوستی‌ها؛ دو گونه جاذبه

   - جاذبه الهی: دوستی بر پایه ارزش‌های مشترک مانند ایمان، عدالت و اخلاق. امام علی(ع) در نامه‌ای به مالک اشتر می‌فرماید: مردم یا برادر دینی‌اند یا همسان تو در آفرینش(نهج‌البلاغه، نامه ۵۳).  

   - جاذبه مادی: دوستی برای منفعت، قدرت یا ترس. مطهری هشدار می‌دهد این نوع رابطه ناپایدار است و به محض تغییر شرایط از بین می‌رود.  

۲. دشمنی‌ها؛ ریشه در تضادها 

   - تضاد ایدئولوژیک: مانند دشمنی معاویه با امام علی(ع) که از ناسازگاری باطل با حق نشئت می‌گرفت.  

   - تضاد منافع: رقابت برای قدرت یا ثروت، همانند دشمنی قریش با پیامبر(ص). 

   - مطهری یادآور می‌شود دشمنی با اولیای خدا، اغلب از ترسِ زوالِ سلطه باطل سرچشمه می‌گیرد.  

   - مطهری از امام علی(ع) نقل می‌کند: با دشمنان گفت‌وگو کن؛ شاید دشمنی‌شان از نادانی باشد (غررالحکم).