فرهنگی

صبر، هدیه‌ای الهی؛ توکل در استقامت

وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ۚ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (سوره نحل، آیه ۱۲۷)

ترجمه:و صبر کن و صبر تو جز به (توفیق) خدا نیست. و بر آنان (که ایمان نمی‌آورند) غمگین مباش و از نیرنگ‌هایی که می‌ورزند، دلتنگ مباش.

تفسیر (برگرفته از تفسیر المیزان و نمونه):

این آیه خطاب به پیامبر اکرم(ص) نازل شده است، اما پیامی برای همه مؤمنان تا قیامت دارد. خداوند به پیامبرش دستور صبر می‌دهد، اما بلافاصله نکته‌ای ظریف و مهم را بیان می‌کند: “وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ” (و صبر تو جز به خدا نیست). یعنی ای پیامبر! صبر، فضیلتی نیست که بتوانی آن را با نیروی خود به دست آوری، بلکه این نیز توفیقی است که باید از خدا بخواهی و اوست که صبر را در دل تو قرار می‌دهد. این آیه به ما می‌آموزد که صبر یک امر کاملاً معنوی و وابسته به امدادهای الهی است. انسان هر چقدر هم قوی باشد، در برابر سختی‌ها و مشکلات طاقت‌فرسا، بدون یاری خدا توان ایستادگی ندارد.

در ادامه آیه،خداوند پیامبرش را از دو چیز بازمی‌دارد: اندوه بر کافران به خاطر عدم ایمانشان، و دلتنگ شدن از توطئه‌های آنان. این دو دستور، نتیجه مستقیم صبر واقعی است. کسی که صبرش از سوی خدا باشد، نه از هدایت‌نیافتن دیگران غمگین می‌شود (چون می‌داند هدایت فقط به دست خداست) و نه از دسیسه‌های دشمنان دلگیر و ناراحت می‌شود (چون می‌داند خداوند بهترین حافظ و نجات‌دهنده است). این نوع صبر، صبری است توأم با توکل و اعتماد کامل به خدا. امام صادق (ع) می‌فرمایند: “صبر، آن است که در سختی، خود را نبازی.”

در زندگی روزمره،ما نیز با انواع مشکلات و توطئه‌ها روبرو می‌شویم. گاهی از دست رفتار نادرست همسر یا فرزندانمان بی‌تاب می‌شویم، گاهی از توطئه همکاران یا دشمنان در محیط کار دلتنگ می‌شویم، و گاهی از نابسامانی‌های اجتماعی و عدم هدایت برخی افراد غمگین می‌شویم. این آیه به ما می‌آموزد که در این مواقع، تنها راه نجات، “صبر بالله” است؛ یعنی صبری که منبعش خدا باشد و با توکل به او همراه گردد. باید باور کنیم که همه اینها آزمون‌های الهی هستند و اگر ما صبر پیشه کنیم، خداوند هم صبر را در دل ما تقویت می‌کند و هم راه نجاتی برایمان قرار می‌دهد.

در پایان،این آیه یک پیام امیدبخش به همه مبارزان راه حق دارد. هیچ گاه از انبوه مشکلات و دشمنان ناامید نشوید. اگر احساس می‌کنید طاقت شما رو به پایان است، بدانید که صبر شما از جانب خداست و او هیچ‌گاه بندگان صبور خود را تنها نمی‌گذارد. از خدا صبر بخواهید، چرا که او “صابرین” را دوست دارد و با آنان است. بیاییم در زندگی خود، این صبر الهی را تمرین کنیم و بدانیم که هر استقامتی، نیازمند مدد و یاری اوست.