فرهنگی

سلامت معنوی در قرآن: فراتر از آرامش روانی

سلامت معنوی، امروزه به یکی از ابعاد مهم سلامت انسان تبدیل شده است. اما پرسش اساسی اینجاست که این مفهوم در چارچوب کدام جهان‌بینی تعریف می‌شود؟

قرآن کریم، با وجود آنکه واژه‌ی «معنویت» را به کار نبرده، اما مفهوم غنی «سلامت معنوی» را در قالب تعبیر عمیق «قلب سلیم» ارائه می‌دهد. قلب در این نگاه، تنها عضوی فیزیکی نیست؛ بلکه مرکز ادراکات حضوری، گرایش‌های متعالی، تفکرات عقلانی و اراده‌ی انسانی است و به عنوان واسطه‌ای میان روح و نفس حیوانی، توانایی دریافت معارف الهی از عالم ملکوت را دارد.

بر این اساس،سلامت معنوی در دیدگاه قرآن، تنها به احساس رضایت و آرامش محدود نمی‌شود. این سلامت، دارای سه بُعد اساسی است: سلامت عقلانی و معرفتی (شناخت درست از خود، جهان و خدا)، سلامت احساسی و عاطفی (دوری از کینه، حسد و اضطراب) و سلامت رفتاری (هماهنگی عمل با باورهای اصیل).

در مقابل،رویکردهای مادی غربی، سلامت معنوی را عمدتاً در احساس رضایت درونی، امید و آرامش خلاصه می‌کنند. اما نقطه ضعف اصلی این نگرش، بی‌پشتوانه بودن آن است.

در جهانی که صرفاً مادی تعریف می‌شود، چگونه می‌توان برای مفاهیمی مانند «معنا»، «هدف متعالی» یا «ارتباط با قدسی» مبنای عینی و محکمی یافت؟ قرآن با معرفی سه ساحت وجود انسان (طبیعت/ناسوت، مثال/ملکوت، عقل)، زیرساخت معرفتی محکمی برای درک و تحقق سلامت معنوی فراهم می‌آورد.

تنها در این چارچوب است که مفاهیمی چون «ملکوت» معنا پیدا می‌کند و سلامت معنوی، از یک احساس گذرا به یک حقیقت پایدار و متعالی تبدیل می‌شود.