فرهنگی

رمضان، ماه روزی‌یافتگان؛ تأملی در حدیث امام صادق(ع) درباره بهار بندگی

گشایش درهای آسمان؛ آغاز مهمانی ویژه الهی

امام صادق(علیه‌السلام) در این حدیث نورانی، نخستین ویژگی ماه رمضان را «گشوده شدن درهای آسمان» معرفی می‌فرمایند. این تعبیر، کنایه از نهایت نزدیکی رحمت و استجابت دعاست. درهای آسمان که در طول سال به دلایلی بسته یا نیمه‌باز است، در این ماه بی‌دریغ به روی بندگان گشوده می‌شود. این یعنی زمینه برای نزول برکات مادی و معنوی، از باران رحمت تا نزول ملائکه و قبولی طاعات، کاملاً فراهم است. مؤمن در این ماه احساس می‌کند که میان او و معبودش هیچ حجابی نیست و این، لذتی وصف‌ناپذیر است که تنها روزه‌داران اخلاص‌مند آن را درک می‌کنند.

شیاطین در غل و زنجیر؛ فرصتی برای خودسازی

دومین ویژگی رمضان،«به بند کشیده شدن شیاطین» است. این عبارت، علاوه بر معنای ظاهری که همان محدودیت برای وسوسه‌گران جنّی است، می‌تواند اشاره به تضعیف نیروهای شرّ درونی و بیرونی نیز داشته باشد. در این ماه، هوای نفس به دلیل تمرین‌های مستمر (روزه، نماز شب، ترک گناهان کوچک) ضعیف‌تر می‌شود و زمینه برای رشد ملکات اخلاقی فراهم می‌گردد. به تعبیر دیگر، ماه رمضان، کارگاه تمرین تقواست؛ جایی که انسان با محدود کردن دامنه نفوذ شیطان، قدرت اراده خود را افزایش می‌دهد و برای بقیه سال، مسلح‌تر می‌شود.

 پذیرش اعمال مؤمنان؛ ثمره اخلاص در ضیافت‌الله

سومین نعمت بزرگ رمضان،«پذیرفته شدن اعمال مؤمنان» است. البته شرط این پذیرش، اخلاص و انجام اعمال با معرفت است. در روایات داریم که اگر کسی روزه را با آداب کامل به جا آورد، خداوند نه تنها روزه، که تمام اعمال سال او را قبول می‌کند. این یک تشویق بزرگ برای مؤمن است که در این ماه با تمام وجود به درگاه الهی روی آورد. قبولی اعمال، یعنی این که تلاش‌های عبادی انسان به هدف نهایی خود (رضوان الهی) می‌رسد و این بزرگ‌ترین پاداش برای کسی است که تمام سال در تلاش بوده است.

«مرزوق»؛ نامی گویا برای ماه روزی‌یافتگان

امام صادق(ع)در پایان حدیث به یک نکته تاریخی جالب اشاره می‌کنند: در زمان پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به ماه رمضان، «مَرزوق» (روزی‌یافته) می‌گفتند. این نامگذاری نشان می‌دهد که این ماه، ماه بهره‌برداری حداکثری از فیوضات الهی است. «رزق» تنها به معنای روزی مادی نیست؛ بلکه شامل علم، ایمان، نورانیت قلب، توفیق بندگی و همه نعمت‌های معنوی نیز می‌شود. پس مؤمن باید در این ماه خود را برای دریافت این روزی بزرگ آماده کند و با دعا، توبه و تلاش برای اصلاح نفس، از سفره بی‌کران الهی تا می‌تواند بهره بردارد. در این ماه است که انسان می‌فهمد «رمضان» چه نعمت بزرگی است و چرا باید آن را «نعم الشهر» (خوب ماهی است) نامید.