فرهنگی

رجب؛ ماه ارتقای توبه، نه فقط گفتن استغفار!

♦️ وَ انْقُلْنِي إِلَى دَرَجَةِ التَّوْبَةِ إِلَيْكَ

مرا به مرتبه و مقام توبه به‌سوی خودت منتقل کن.

✍️ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:

«ماه رجب، ماه استغفار امت من است؛ پس در این ماه بسیار طلب آمرزش کنید، که خداوند آمرزنده و مهربان است. و رجب را “أَصَبّ” می‌نامند؛ زیرا رحمت خدا در این ماه بر امت من به‌وفور ریخته می‌شود. پس بسیار بگویید:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَهَ»

منبع:

📚 علامه مجلسی، زاد المعاد، ج ۱، ص ۱۲

۱. توبه «مقام» است، نه فقط یک جمله

عبارت «اِنقُلنی اِلی دَرَجَةِ التَّوبة» بسیار دقیق است. در معارف شیعه، توبه یک حرکت وجودی است، نه صرف گفتن «استغفرالله».

علامه طباطبایی در المیزان توضیح می‌دهد که توبه حقیقی یعنی بازگشت جهت روح از غیر خدا به خدا؛ و این بازگشت، «درجه» و مرتبه دارد.

۲. چرا رجب، ماه «انتقال» است؟

پیامبر(ص) رجب را ماه استغفار معرفی می‌کنند، اما تعبیر «أصبّ» نکته کلیدی دارد:

🔹 «أصبّ» یعنی ریزش شدید و پی‌درپی

یعنی در رجب، رحمت الهی منتظر آماده‌بودن ظرف دل انسان است.

به بیان شیخ عباس قمی در مفاتیح الحیات، رجب ماه پاک‌سازی درون برای ورود به شعبان و رمضان است.

۳. تفاوت استغفار و توبه در نگاه اهل‌بیت(ع)

در روایات شیعه:

استغفار → درخواست پاک شدن گذشته

توبه → تغییر مسیر آینده

امام علی(ع) می‌فرمایند:

«الاستغفار درجة العلّيين»

استغفار نردبان صعود است، نه توقف.

پس وقتی می‌گوییم:

«أستغفر الله و أسأله التوبة»

یعنی خدایا هم پاکم کن، هم مرا بالا ببر.

۴. «انقلنی»؛ یعنی من خودم نمی‌توانم!

این فراز اعتراف لطیفی است به یک حقیقت مهم تربیتی:

🔸 انسان بدون کمک الهی، حتی قادر به توبه کامل هم نیست.

شیخ مفید در آثار کلامی خود تأکید می‌کند که توفیق توبه، خود نعمتی از جانب خداست؛ نه صرف اراده انسان.

۵. پیام عملی حدیث برای امروز ما

✔️ رجب فقط ماه گفتن ذکر نیست

✔️ ماه تصمیم‌های واقعی است

✔️ ماه قطع گناهِ آگاهانه است

✔️ ماه تمرین «بازگشت پایدار» است

اگر توبه در رجب شکل بگیرد،

رمضان فقط ماه عبادت نخواهد بود؛

ماه دیدار قلب با خدا می‌شود.

✨ جمع‌بندی 

📌 رجب، ماه بارش رحمت است

📌 توبه، یک مقام است نه یک لفظ

📌 استغفار، شروع حرکت است نه پایان

📌 و خدا، خودش ما را می‌برد… اگر بخواهیم