فرهنگی

تفسیر حدیث امامت و مهدویت از امام حسین (علیه السلام)

تداوم ولایت: از امیرالمؤمنین تا قائم آل محمد (صلوات الله علیهم اجمعین)

«مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيًّا، أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، وَآخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي، وَهُوَ الْإِمَامُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ».

 امام حسین (علیه السلام) فرمودند: «دوازده هدایت‌شده (مهدی)، از ما هستند. نخستین آنان، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) است و آخرین ایشان، نهمین فرزند از نسل من است و او همان امام قیام‌کننده به حق است.»

· «کمال الدین و تمام النعمة» تالیف شیخ صدوق، جلد ۱، صفحه ۳۱۷، حدیث ۳. «بحارالأنوار» علامه مجلسی (ج ۳۶، ص ۳۶۰) 

تفسیر حدیث بر اساس منابع شیعی:

این روایت شریف، یکی از روایات صریح و نورانی است که دو رکن اساسی اعتقادی شیعه اثناعشری، یعنی تداوم امامت در دوازده امام معصوم و حتمی‌بودن ظهور امام قائم (عج) را به هم پیوند می‌زند. تفسیر این حدیث را در چند محور می‌توان بررسی کرد:

۱. معنای «مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيًّا» (دوازده مهدی از ما هستند)

· «مِنَّا»: این تعبیر، اشاره به خاندان پیامبر (ص) و اهل بیت وحی دارد. امامت و هدایت، امری انتصابی و الهی است و در این خاندان خاص قرار داده شده است.

· «مَهْدِيًّا»: این واژه به معنای هدایت‌شده به واسطه خدا و همچنین هدایت‌کننده خلق است. تمام ائمه (علیهم السلام) مَهدِیّون هستند؛ یعنی هم خود به واسطه خدا هدایت یافته‌اند و هم هدایت‌گران مردم. این عنوان، منحصر به امام دوازدهم نیست، بلکه صفتی مشترک میان تمام ائمه است. این معنا با روایات دیگری که ائمه را «أئمة الهدی» و «مصابیح الدجی» می‌خوانند، هماهنگ است.

۲. پیوند ناگسستنی آغاز و پایان امامت: «أَوَّلُهُمْ… وَآخِرُهُم»

امام حسین (علیه السلام) در این جمله، حلقه وصال بین آغاز و پایان امامت را مشخص می‌فرماید:

· «أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ…»: تأکید بر این است که سلسله امامت، با امام علی (علیه السلام) به عنوان وصی و جانشین بلافصل پیامبر (ص) آغاز شده است. این، پاسخی به هر گونه انحراف در شناخت نخستین امام است.

· «وَآخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي…»: این فراز، نسب امام مهدی (عج) را به روشنی بیان می‌کند. او نه تنها از نسل امام حسین (ع) است، بلکه نهمین فرزند از نسل ایشان می‌باشد. با شمارش معصومین (ع) پس از امام حسین، این ترتیب به دست می‌آید: ۱. امام سجاد، ۲. امام باقر، ۳. امام صادق، ۴. امام کاظم، ۵. امام رضا، ۶. امام جواد، ۷. امام هادی، ۸. امام عسکری، ۹. امام مهدی (عج). این بیان، هر گونه شک و تردید در نسل و تعداد ائمه را برطرف می‌سازد.

۳. ویژگی برجسته آخرین مهدی: «وَهُوَ الْإِمَامُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ»

این بخش، به ویژگی ممتاز و منحصربه‌فرد امام دوازدهم اشاره دارد:

· «الْقَائِم»: این لقب، اشاره به قیام جهانی و نهضت عظیم ایشان دارد. در حالی که همه ائمه «قائم» به امر خداوند بودند، اما این عنوان به صورت absolute (مطلق) برای حضرت حجت (عج) به کار می‌رود؛ زیرا ایشان قیام‌کننده‌ای است که تمامی جهان را دربرمی‌گیرد و حکومت الهی را در سراسر زمین مستقر می‌سازد.

· «بِالْحَقِّ»: این قیام، محور و اساسش «حق» است. او به حق قیام می‌کند، برای احیای حق و برپایی نظام حق. این تعبیر، در مقابل همه قیام‌های باطل و انحرافی تاریخ قرار می‌گیرد و وعده قرآن را مبنی بر «وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ» (سوره انبیاء، آیه ۱۰۵) محقق می‌سازد.

· در تفاسیر شیعی مانند تفسیر المیزان، ذیل آیات مربوط به مستضعفان وارث زمین، به این نقش امام زمان (عج) به عنوان مصداق اتم اشاره شده است.

نتیجه‌گیری و جمع‌بندی نهایی:

حدیث امام حسین (علیه السلام)، نقشه راه جامع اعتقادی برای یک شیعه است. این روایت به ما می‌آموزد که:

۱.امامت، ادامه‌دار و زنجیره‌ای است و از امام علی (ع) تا امام مهدی (عج) امتداد دارد.

۲.تمام ائمه، مظهر هدایت الهی هستند.

۳.امام زمان (عج)، حلقه تکاملی و پایان‌بخش این سلسله نورانی است که مأموریت جهانی اجرای کامل حق را بر عهده دارد.

۴.این بیان، هم تکریم تمام ائمه (ع) است و هم معرفی شاخصه ویژه امام عصر (عج).

بنابراین، اعتقاد به مهدویت، جدا از اعتقاد به امامت نیست، بلکه قلّه و (نهایت) آن است. هر که به این دوازده مهدی (علیهم السلام) و آخرین قائمِ به حق ایمان آورد، به تمامیت دین و وعده‌های الهی ایمان آورده است.