فرهنگی

تحلیل انتقال امام خمینی از نجف به پاریس و نقش آن در شتاب انقلاب

13 مهرماه؛ سالروز هجرت تاریخی امام خمینی از عراق به پاریس

پس از قیام مردمی 15 خرداد 1342، رژیم طاغوت محدودیت‌های بیشتری برای امام خمینی(ره) و گروه های مذهبی اعمال کرد. آن گاه که امام(ره) علیه تصویب لایحه کاپیتولاسیون اعتراض نمود، در 13 آبان 1343، ایشان را ابتدا به ترکیه و سپس به عراق تبعید کردند.

تبعید و اقامت 14 ساله در نجف اشرف، توأم با یک زندگی بسیار ساده و بی تکلف بود که این نکته ای بسیار دقیق برای عموم مردم امروزی است.

امام(ره) در طی این مدت، با وجود محدودیت های مختلف، فریادهای حق طلبانه و ظلم ستیز خود را علیه رژیم، از طریق سخنرانی، ارسال پیام های کتبی و شفاهی به گوش ملت ایران می‌رساندند و بدین وسیله ماهیت رژیم را افشاء می کردند.

امام(ره) در کنار این اقدامات به تدریس فلسفه سیاسی حکومت اسلامی، تحت عنوان ولایت فقیه، همراه با دروس فقه و اصول پرداختند و شاگردانی برجسته و هم فکر تربیت کردند.

ثمره مجموعه این فعالیت ها باعث آگاهی و رشد سیاسی روزافزون همه اقشار اعم از تحصیل کرده ها، روحانیون، بازاری ها، شهری ها، روستایی ها و … گردید و قاطبه ملت ایران، رهبری ایشان را پذیرفته و شعله های انقلاب فروزان شد.

پس از ناامیدی رژیم از سکوت امام، دست به فعالیت های سیاسی برای ساکت کردن و یا اخراج ایشان از عراق زد.

اولین مذاکره بین وزرای خارجه دو کشور ایران و عراق، هنگام شرکت در اجلاس سالانه سازمان ملل در نیویورک انجام شد، سپس هیأتی از تهران به بغداد عزیمت و با مقامات عراقی مذاکراتی به عمل آورد. نتیجه این دو مذاکره، ایجاد محدودیت هایی برای امام(ره) بود، تا آن جا که منزل ایشان توسط نیروهای امنیتی در 2 مهر 1357، محاصره، رفت و آمدها محدود و کنترل گردید!

در این حال رییس سازمان امنیت عراق، یکی از نزدیکان امام (حجت الاسلام سید محمود دعایی) را احضار و پس از گفتگو با ایشان، در نهایت درخواست کرد که امام(ره) یک ماه سکوت نمایند و دلیل این مطلب را این طور بیان داشت که ما نسبت به رژیم شاه تعهداتی داریم و خروج امام(ره) هم از عراق صحیح نیست، امام کمتر فعالیت کنند، اعلامیه صادر کنند، ولی خارج از عراق توزیع شود.

هنگامی که این خواسته ها به عرض امام(ره) رسید، ایشان که به هیچ عنوان حاضر نبودند حتی برای یک لحظه هم فعالیتشان تحت فشار یا توصیه های شخص یا اشخاص یا گروهی به نفع رژیم پهلوی محدود گردد، تصمیم به ترک عراق گرفتند و قصد عزیمت به سوریه را نمودند، اما به علت تیرگی روابط عراق و سوریه، تصمیم گرفتند که از طریق کویت عازم سوریه شوند.

اخذ ویزا صورت پذیرفت!در حالی که مسئولین صدور ویزا در کویت با آن که مشخصات شناسنامه ای امام (ره) به آنها داده شده بود، آگاه نبودند که برای چه کسی ویزای ورود صادر می کنند.

صبح روز 13 مهر 1357، امام خمینی(ره) با چند تن از نزدیکان و مرحوم حاج سید احمد آقا، به طرف کویت حرکت کردند. پس از رسیدن به مرز، با داشتن ویزا، از ورود ایشان جلوگیری به عمل آمد! از این رو ساعاتی را در مرز سرگردان ماندند.

حدود ساعت 11 شب مأموران مرزی عراق به امام اطلاع دادند که بازگشتشان به نجف بلامانع است. اما امام(ره) از بازگشت به نجف خودداری و شب را در بصره گذراندند و تصمیم گرفتند به پاریس بروند، عراقی ها هم موافقت خود را اعلام کردند.

امام خمینی(ره) هنگام هجرت به پاریس، در ضمن پیامی به ملت ایران، دلایل هجرت خویش را این چنین بیان فرمودند:

«… اکنون که من به ناچار باید ترک جوار مولا امیرالمؤمنین (علیه السلام) را نمایم و در کشورهای اسلامی دست خود را برای خدمت به شما ملت محروم که مورد هجوم همه جانبه اجانب و وابستگان به آنان هستید، باز نمی بینم و از ورود به کویت با داشتن اجازه، ممانعت نموده اند، به سوی فرانسه پرواز می کنم.

پیش من مکان معینی مطرح نیست. عمل به تکلیف الهی مطرح است. مصالح عالیه ی اسلام و مسلمین مطرح است. ما و شما، امروز که نهضت اسلامی به مرتبه بسیار حساسی رسیده است، مسؤول هستیم. اسلام از ما انتظار دارد. چشم جهانیان امروز به سوی شما ملت غیور دوخته شده. دولت های استفاده طلب به مطالعه ی روحیه و مقدار پشتکار ملت ما پرداخته اند.

شما مردان و زنان تاریخ باید پایداری در راه کوبیدن ستمکاران و دفاع از حق را به جهانیان و نسل های آینده ثابت کنید… سربلند باد ملتی که با فداکاری خود قدم در راه پیروزی حق برداشت و سدها و موانع را یکی، پس از دیگری شکست. پیروزباد، رادمردانی که با خون خود عزت برباد رفته را باز گرفت و عظمت پایمال شده به دست سلاطین ستمگر را باز پس گرفت، از خداوند تعالی عظمت اسلام و مسلمین و کوتاه شدن دست اجانب و وابستگان آنان را مسئلت می نمایم.»

امام(ره) پس از چند روز اقامت در منزلی در پاریس، به علت آن که دولت فرانسه مصاحبه با خبرنگاران و نیز شرکت در برنامه های نماز جماعت و اجتماعات سیاسی را برای ایشان ممنوع اعلام کرده بود، ضمن پذیرش موقت شرایط و محدودیت های دولت فرانسه، به مکانی در حومه شهر پاریس به نام «نوفل لوشاتو» نقل مکان کردند.

اقامت امام(ره) در پاریس برخلاف تصور رژیم که می اندیشید فاصله بین تهران و پاریس باعث بروز محدودیت های زیادی در ارتباط بین امام(ره) و طرفدارانش می شود، باعث تسریع در رشد انقلاب شد، زیرا پاریس مکانی مناسب برای فعالیت های سیاسی بود و بدین سان شهرک نوفل لوشاتو که دیرزمانی مکانی آرام و بدون سر و صدا بود،

به خبرسازترین نقطه جهان تبدیل شد، زیرا سیل گزارشگران، خبرنگاران، عکاسان و فیلمبرداران به آن مکان سرازیر گردید و دولت فرانسه برخلاف میلش نتوانست مانع مصاحبه ها و ملاقات های خبرنگاران و به طور کلی فعالیت های ایشان بشود.

بدین ترتیب امام در طول چند ماه اقامت در پاریس، ضمن انجام مصاحبه با خبرنگاران و دیدار با شخصیت های مختلف فرانسوی، ایرانی و دیگر ممالک دنیا، به افشاگری رژیم پهلوی و حامی اصلیش آمریکا پرداخته و ندای مظلومیت ملت ایران را به گوش جهانیان رساندند. علاوه بر این با تماس تلفنی مستمر با طرفدارانشان در ایران و ارسال پیام های کتبی، ملت را برای انقلاب آماده ساختند.

ثمره زحمات امام(ره)ما در بهمن 1357 به عرصه تحقق رسید.

تحلیل انتقال امام خمینی(ره) از ترکیه به عراق و اهداف رژیم پهلوی

انتقال حضرت امام خمینی(ره) از ترکیه به عراق

13 مهر 1344

وضع بحرانی و در حال انفجار کشور که از ادامه تبعید رهبر نهضت اسلامی ایران ناشی می شد از یک سو، و عدم تمایل دولت ترکیه به ادامه زندانبانی خود از سوی دیگر، رژیم پهلوی را بر آن داشت که تبعیدگاه امام را تغییر دهد.

از این رو، طی مذاکره سرّی با دولت عراق در قبال این تعهد که دولت ایران دخالتی در سرنوشت، آزادی و مدت اقامت امام در عراق نداشته باشد، عراقی ها با انتقال امام به عراق موافقت نمودند.

ورود امام در 13 مهر 1344ش به عراق پس از یازده ماه اقامت در ترکیه، که ابتدا به صورت ناشناس انجام گرفت، استقبال گرم و پرشور و بی سابقه ای را به دنبال آورد. حضرت امام پس از یک توقف کوتاه در کاظمین، برای زیارت مرقد مطهر امام هادی(ع) و امام عسگری(ع) رهسپار سامرا شدند و با استقبال باشکوه مردم و حوزه علمیه سامرا مواجه گردیدند.

روز بعد کربلا یکپارچه برای استقبال ازامام آماده شد و ایشان یک هفته بعد با استقبال بی سابقه مردم و حوزه علمیه نجف وارد این شهر شدند.

هدف رژیم شاه از تغییر محل تبعید امام آن بود که با توجه به شرایط خاص و سنّتی حوزه علمیه نجف که هر تازه واردی در آن هضم می شد، آوازه امام را از این طریق به خاموشی بکشانند.

اما حضرت امام با ادامه مبارزات خود، رهبری نهضت اسلامی را به شکلی دیگر پیگیری کرده به طوری که رژیم بغداد مجبور به ایجاد فشار علیه ایشان و فراهم آوردن زمینه های خروج امام از این کشور گردید.

بسیار عالی. این کلام گهربار از امیرالمؤمنین علی (ع) یکی از عمیق‌ترین مفاهیم حکومتی و اجتماعی در اسلام را بیان می‌کند. بنده نیز به عنوان مفسر حدیث، این روایت را با استناد به قرآن کریم و مبانی اسلامی تفسیر می‌کنم.

—

عنوان جذاب:

عدالت؛ ترازوی الهی بر فراز جامعه بشری

   امام علی علیه‌السلام: «إنَّ العَدلَ مِيزانُ اللّهِ سُبحانَهُ الَّذي وَضَعَهُ في الخَلقِ، و نَصَبَهُ لإِقامَةِ الحَقِّ، فلا تُخالِفْهُ في مِيزانِهِ، و لا تُعارِضْهُ في سُلطانِهِ».

عدالت، ترازوى خداى سبحان است كه آن را در ميان خلق خود نهاده و براى بر پا داشتن حقّ، نصب كرده است. پس، برخلاف ترازوى او عمل مكن و با قدرتش مخالفت مورز.

 📚 غرر الحكم : ح٣٤٦٤

تفسیر حدیث تفسیر حدیث إنَّ العَدلَ مِیزانُ اللّهِ

 روایت سه رکن اساسی در مفهوم عدالت را تبیین می‌کند:

۱. ماهیت عدالت: «مِيزانُ اللّهِ» (ترازوی خدا)

· تفسیر: امام (ع) عدالت را یک “ترازو” معرفی می‌کنند. ترازو نماد سنجش، تعادل، انصاف و دوری از افراط و تفریط است. این تشبیه نشان می‌دهد عدالت یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه معیار و ابزار دقیق سنجش تمام امور در جامعه است؛ از تقسیم بیت‌المال تا قضاوت بین مردم و اجرای قوانین.

· پشتوانه قرآنی: قرآن کریم در سوره الرحمن، آیه ۷-۹ می‌فرماید:

  «وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ. أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ. وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ»

  · «و آسمان را برافراشت و ترازو را نهاد. تا در ترازو طغیان نکنید. و وزن را به عدالت برپا دارید و در ترازو مکاهید.»

  · نکته: خداوند “ترازو” را به عنوان یک قانون کلی در عالم تکوین (مانند تعادل در طبیعت) و تشریع (عدالت در جامعه) قرار داده است. عدالت امام علی (ع) عینیت همین “ترازوی الهی” در مناسبات انسانی است.

۲. منشأ و هدف عدالت: «وَضَعَهُ فِي الْخَلْقِ» و «لِإِقَامَةِ الْحَقِّ»

· تفسیر: این ترازو دو ویژگی دارد:

  · منشأ الهی دارد: عدالت یک امر قراردادی و ساخته بشر نیست «وَضَعَهُ فِي الْخَلْقِ». این مفهوم در فطرت انسان‌ها و نظام آفرینش نهاده شده است. بنابراین، پایه‌ای ثابت و تغییرناپذیر دارد.

  · هدفمند است: هدف از نصب این ترازو، «إِقَامَةِ الْحَقِّ» (برپاداشتن حق) است. عدالت وسیله‌ای است برای اینکه “حق” به صاحبش برسد و “باطل” از میان برود. حق‌مندی مردم، اجرای قوانین الهی و رعایت شایستگی‌ها، همه در سایه عدالت محقق می‌شود.

· پشتوانه قرآنی: در سوره حدید، آیه ۲۵ می‌فرماید:

  «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ»

  · «به یقین، پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو [= مقیاس سنجش حق از باطل] نازل کردیم تا مردم به قسط [عدالت] قیام کنند.»

  · نکته: این آیه نشان می‌دهد یکی از اهداف اصلی ارسال پیامبران و کتب آسمانی، برپایی “عدالت” بوده است.

۳. وظیفه انسان در برابر عدالت: «فَلَا تُخَالِفْهُ» و «لَا تُعَارِضْهُ»

· تفسیر: امام (ع) در پایان یک فرمان قاطع و هشداردهنده صادر می‌کنند: پس، با ترازوی او مخالفت نورز و با قدرت و حکومتش مقابله مکن. این هشدار به دو شکل است:

  · مخالفت در “میزان” (ملاکها): یعنی معیارهای شخصی، حزبی، قومی و جناحی را به جای معیار الهی عدالت قرار دادن. (مثلاً در تقسیم منابع، به جای شایستگی، رابطه را ملاک قرار دادن).

  · مقابله با “سلطان” (حکومت و قدرت): یعنی در برابر نظامی که می‌خواهد این عدالت را اجرا کند بایستیم و مانع شویم. این مخالفت، در حقیقت مقابله با خداست، چرا که عدالت، ترازو و قانون خداست.

· پشتوانه قرآنی: قرآن کریم در سوره نساء، آیه ۱۳۵ سخت‌ترین شرط برای قیام به عدالت را بیان می‌کند:

  «كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ»

  · «برای برپاداشتن عدالت قیام کنید و برای خدا گواهی دهید، اگرچه به زیان خودتان یا پدر و مادر و خویشاوندانتان باشد.»

  · نکته: این آیه نشان می‌دهد عدالت‌ورزی حتی باید بر عواطف شخصی و وابستگی‌های قومی و خانوادگی ارجحیت داشته باشد. مخالفت با عدالت برای حفظ منافع شخصی یا قومی، دقیقاً نقض این دستور قرآن است.

جمع‌بندی نهایی:

امام علی (ع) در این حدیث، عدالت را از یک فضیلت اخلاقی فردی به یک سیستم حکمرانی الهی ارتقا می‌دهد. عدالت، معیار و مقیاس خداوند برای سامان دادن به جامعه است. هرگونه کج‌سلیقگی، تبعیض و پایمال کردن حقوق مردم، به منزله “تحریف در ترازوی الهی” و “مخالفت با سلطان خدا” بر روی زمین است. این کلام، نه تنها خطاب به حاکمان، بلکه هشداری به تمام اعضای جامعه است که در هر جایگاهی که هستند، حامی و مجری این ترازوی الهی باشند و با آن مخالفت نورزند.

رابطه شگفت‌انگیر گناه و بحران‌های ناشناخته

💠 رابطه مستقیم «گناه» با «بلایا و گرفتاری‌ها»

🔰امام رضا(ع):

هرچه بندگان #گناهان جدیدی انجام دهند كه پيشتر انجام نمى‌دادند، خداوند نیز برايشان #بلاها و گرفتاری‌هایی پدید می‌آورد كه پيشتر آنها را نمى‌شناختند.

(كُلَّمَا أَحْدَثَ الْعِبَادُ مِنَ الذُّنُوبِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَعْمَلُونَ‌، أَحْدَثَ اللّٰهُ لَهُمْ مِنَ الْبَلاءِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَعْرِفُونَ‌)

📚 منابع:

1. الکافی، ج۲، ص۲۷۵.

2. علل الشرایع، ج۲، ص۵۲۲.

3. الأمالی (للطوسی)، ج۱، ص۲۲۸.

4. تحف العقول، ج۱، ص۴۱۰.

●حضرت در اینجا اشاره به یک #قانون_اجتماعی دارند؛ اینکه میان سطح گناه و فساد در حیطه‌های مختلف جامعه، و سطح بلایا و بحران‌های اجتماعی، رابطه‌ای مستقیم برقرار است. هرچه فساد بیشتر شود، بلا نیز پیچیده‌تر می‌شود.

●مصداق بارز این روایت، دنیای غرب و #تمدن_وحشی_غرب امروزه، انواع و اقسام گناهانی که دیگه حدی براش مشخص نیست، چه در حیطه اخلاقی، چه اقتصادی، چه سیاسی و…، نتیجه‌اش هم مشخصه، انواع و اقسام بحران‌های اجتماعی.

●جوامعی مثل ما هم اگه همین مسیر رو بریم، چه در حیطه اخلاقی، چه اجتماعی، چه اقتصادی و…، همون بلاها و گرفتاری‌ها، نصیب ما هم خواهد شد، چه اینکه…

محاسبه نفس: سلاح عاقلان در نبرد با هوای نفس

رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : أكْيَسُ الكَيِّسِينَ مَن حاسَبَ نَفْسَهُ و عَمِلَ لِما بَعدَ المَوتِ ، و أحْمَقُ الحَمْقى مَنْ أتْبَعَ نَفْسَهُ هَواهُ ، و تَمنّى على اللّه ِ الأمانِيَّ .[بحار الأنوار : 70/69/16 .]

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : زيركترين زيركان كسى است كه از نفْس خويش حساب كشد و براى بعد از مرگ كار كند، و احمق ترين احمق ها كسى است كه نفْس خود را دنباله رو هوس خويش كند و از خدا آرزوها طلبد .

تفسیر حدیث تشويق به محاسبه نفس به استناد به قرآن کریم

این حدیث گوهربین، جامعه انسانی را به دو دسته متضاد تقسیم می‌کند: عاقلان حقیقی و احمقان واقعی. معیار این تقسیم‌بندی، نه ثروت، مقام یا دانش ظاهری، بلکه نوع رابطه انسان با «نفس» خویش و برنامه‌ریزی او برای «آخرت» است.

بخش اول: عاقلان حقیقی (أكْيَسُ الكَيِّسِينَ)

پیامبر (ص) می‌فرمایند زبده عاقلان کسی است که دو ویژگی داشته باشد:

1. «حاسَبَ نَفْسَهُ» (از نفس خویش حساب بکشد):

   · تفسیر: «محاسبه نفس» به معنای مرور، ارزیابی و رسیدگی به حساب اعمال، گفتار و حتی نیات در پایان هر روز است. انسان عاقل، خود را در پیشگاه عدل الهی حاضر می‌بیند و پیش از آنکه در قیامت مورد حسابرسی قرار گیرد، خود، ناظر و قاضی خویش است.

   · پشتوانه قرآنی: این مفهوم به وضوح در آیه ۱۸ و ۱۹ سوره حشر آمده است:

     «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ. وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»

     · «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا پروا کنید و هر کس باید بنگرد که برای فردای خود [قیامت] چه چیز از پیش فرستاده است. و از خدا پروا کنید [چرا] که خدا به آنچه می‌کنید آگاه است. و مانند کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس [خدا هم] آنان را [یاد] خودشان فراموش کرد. آنانند که نافرمانند.»

     · نکته: محاسبه نفس، عملی است که انسان را از «فراموشی خود» (أنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ) که بزرگترین خسران است، نجات می‌دهد.

2. «عَمِلَ لِما بَعدَ المَوتِ» (برای پس از مرگ کار کند):

   · تفسیر: عاقل کسی است که دنیا را مزرعه آخرت می‌داند و همه تلاش‌هایش در جهت سرمایه‌اندوزی برای زندگی ابدی است. او عمر، سلامتی، ثروت و توانایی‌هایش را در مسیری هزینه می‌کند که سود آن در جهان باقی نصیبش شود.

   · پشتوانه قرآنی: قرآن کریم بارها بر این معنا تأکید کرده است، از جمله در سوره بقره، آیه ۸۶:

     «أُولَٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ»

     · «اینان کسانی هستند که زندگی دنیا را به [بهای] آخرت خریداری کرده‌اند.»

     · عاقل حقیقی کسی است که این معامله زیانبار را انجام نمی‌دهد، بلکه آخرت را با دنیا می‌خرد.

بخش دوم: احمقان واقعی (أحْمَقُ الحَمْقى)

در نقطه مقابل، پیامبر (ص) احمق‌ترین مردم را کسی می‌دانند که دو خصلت مهلک داشته باشد:

1. «أتْبَعَ نَفْسَهُ هَواهُ» (نفس خود را پیرو هوسش کند):

   · تفسیر: احمق کسی است که عقل و دین را کنار گذاشته و «هواپرستی» را سرلوحه زندگی خود قرار داده است. او اسیر و برده امیال و لذت‌های زودگذر نفسانی شده است.

   · پشتوانه قرآنی: قرآن کریم در سوره فرقان، آیه ۴۳، هشدار می‌دهد:

     «أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا»

     · «آیا دیدی کسی که معبود خود را هوای نفس خویش قرار داده است؟ آیا تو می‌توانی [در برابر او] کارسازی [و از گمراهی‌اش جلوگیری] کنی؟»

     · پیروی از هوس، نوعی «بت‌پرستی مدرن» است که انسان را از مسیر عقلانیت و فطرت سلیم خارج می‌سازد.

2. «وَ تَمنّى على اللّه ِ الأمانِيَّ» (و بر خدا آرزوها طلبد):

   · تفسیر: این فرد که اسیر هوس است، نه تنها عمل صالحی انجام نمی‌دهد، بلکه با «آرزوهای بی‌اساس و طولانی» خود را فریب می‌دهد. او امیدوار است بدون هیچ تلاش و عملی، تنها با دعا و آرزو، بهشت و رحمت الهی را به دست آورد.

   · پشتوانه قرآنی: قرآن کریم در سوره نساء، آیه ۱۲۳، به شدت با این اندیشه مخالفت کرده است:

     «لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ»

     · «[پاداش] به آرزوهای شما و نه به آرزوهای اهل کتاب [مشروط] است. هر کس کار بدی کند، به [سزا]ی آن کیفر می‌بیند.»

     · این آیه به روشنی نشان می‌دهد که نجات و رستگاری، محصول «عمل صالح» است، نه «آرزوهای پوچ».

این حدیث، یک درس کامل مدیریت زندگی است. عقلانیت حقیقی در نگاه اسلامی، نه در انباشت ثروت و قدرت دنیوی، بلکه در «خودنگری، خودسازی و آخرت‌نگری» خلاصه شده است. نقطه مقابل آن نیز جهل و حماقتی است که از «هواخواهی و آرزوپرستی» سرچشمه می‌گیرد.

پیامبر (ص) ، به ما گوش زد می‌کند که برای رهایی از حماقت و رسیدن به عقلانیت برتر، باید هر روز در محکمه عدالت درونمان حاضر شویم، عملکردمان را بسنجیم و تمام تلاشمان را مصروف ساختن آینده‌ای درخشان در سرای جاویدان آخرت کنیم.