فرهنگی

حاشیه‌سازی بزرگ در پخش زنده صداوسیما؛ وقتی مجریان از خواندن یک آیه ساده درماندند!

آبرو‌ریزی در صداوسیما در برنامه پخش زنده!

🔻📽 ناتوانی مجریان در خواندن «آیه وَإِن یَکاد» از روی تابلو و پاس‌دادن آن به یکدیگر!

این اتفاق، نشانه‌ای روشن از فقر فرهنگی و فاصله گرفتن از قرآن کریم در دستگاه‌های فرهنگی است.

وقتی مجریان تلویزیون نتوانند آیه‌ای را بخوانند که سال‌هاست بر سر در بسیاری از خانه‌ها نصب است و تقریباً همه مردم با آن آشنایی دارند؛

یعنی باید جدی‌تر از همیشه بپرسیم:

دقیقاً چه بر سر آموزش، فرهنگ و هویت دینی ما آمده است؟

البته. این فراز کوتاه از خطبه ۱۷۶ نهج البلاغه، یکی از هشدارهای اساسی امام علی (علیه السلام) درباره یکی از خطرناک‌ترین آسیب‌های فردی و اجتماعی است. در ادامه، تفسیر این کلام نورانی در قالب یک پست وبلاگ ارائه می‌شود.

—

وبلاگ: دژ اخلاق

هشدار امام علی(ع) درباره فروپاشی ارزش‌های اخلاقی. تفسیر فرازی از خطبه ۱۷۶ نهج البلاغه

امام علی (علیه السلام) در این جمله کوتاه و هشداردهنده، از دو فرآیند مخرب و مرتبط به هم نام می‌برند که بنیان‌های اخلاقی یک فرد یا جامعه را از بین می‌برند:درهم شکستن فضایل اخلاقی و دگرگون ساختن آن.

۱. «درهم شکستن فضایل اخلاقی» (تَهْزِيعَ الْأَخْلَاقِ)

· تفسیر: “تهزیع” به معنای متلاشی کردن، قطعه قطعه کردن و از هم گسستن است. این مرحله اول آسیب است. در این حالت، فضایل اخلاقی به عنوان یک “کل منسجم” مورد حمله قرار می‌گیرند و پایه‌های آن سست می‌شود. مثلاً:

  · رواج شبهه‌افکنی: نسبت به مفاهیمی مانند “حیا"، “ایثار” یا “صداقت” شبهه ایجاد می‌شود و ضرورت آن زیر سؤال می‌رود.

  · تضعیف تدریجی: ارزش‌ها نه یک‌باره، بلکه به تدریج و با عادی‌سازی گناهان کوچک، شکسته و متلاشی می‌شوند.

  · جدی نگرفتن: جامعه، هنجارشکنی‌های اخلاقی را جدی نمی‌گیرد و این امر، باعث تشدید و تکرار آن می‌شود.

نتیجه این مرحله، ایجاد یک “خلأ اخلاقی” است. دیوارهای دژ اخلاقی ترک برمی‌دارند، اما هنوز کاملاً فرو نریخته‌اند.

۲. «دگرگون ساختن آن» (تَصْرِيفَهَا)

· تفسیر: “تصریف” به معنای تغییر شکل دادن، تبدیل کردن و منحرف کردن است. این مرحله، حتی از مرحله اول نیز خطرناک‌تر است. در اینجا، دشمن به جای نابودی محض ارزش‌ها، به “تحریف” و “بازتعریف” آنها می‌پردازد. به عبارت دیگر، “مفاهیم وارونه” می‌شوند. برای مثال:

  · تبدیل فضیلت به رذیلت: “غیرت” به “خشونت” تعبیر می‌شود.

  · تبدیل رذیلت به فضیلت: “بی‌بندوباری” به عنوان “آزادی” و “لیبرالیسم” تبلیغ می‌گردد.

  · جابه‌جایی ارزش‌ها: “ثروت اندوزی و مصرف‌گرایی” به جای “قناعت و ساده‌زیستی” به عنوان ارزش معرفی می‌شود.

در این مرحله، جامعه حتی متوجه فروپاشی اخلاقی خود نمی‌شود، زیرا الفاظ و عنوان‌های قدیمی حفظ شده‌اند، اما محتوای آنها کاملاً تغییر یافته است.

پیام اصلی و کاربردی برای امروز

این هشدار امیرالمؤمنین در عصر حاضر که ما در معرض طوفان‌های اطلاعاتی و فرهنگی هستیم، بیش از هر زمان دیگری دارد:

· مسئولیت فردی: هر یک از ما باید “پاسدار اخلاق” در وجود خود و در محیط اطرافمان باشیم. باید مراقب باشیم که مبادا در دام “عادی‌سازی گناه” یا “تحریف مفاهیم اخلاقی” بیفتیم.

· هوشیاری فرهنگی: باید در برابر رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های فرهنگی هوشیار باشیم و هر پیامی را بدون تحلیل و بررسی نپذیریم. بسیاری از تهاجمات فرهنگی، در قالب “سرگرمی” و “مدرنیته” انجام می‌شود.

· بازگشت به مبانی: تنها راه مقابله با این تهاجم، “تقویت مبانی معرفتی و دینی” است. وقتی انسان حقیقت و فلسفه یک فضیلت اخلاقی را به خوبی درک کند، کمتر در دام تحریف آن گرفتار می‌آید.

جمع‌بندی

امام علی (علیه السلام) به ما می‌آموزند که دشمنان یک تمدن، ابتدا ارزش‌هایش را متلاشی می‌کنند و سپس آن را تحریف می‌نمایند. وظیفه ما این است که با بصیرت و آگاهی، هم از “سست شدن بنیان‌های اخلاقی” جلوگیری کنیم و هم مراقب باشیم که دشمن، مفاهیم ناب دینی و اخلاقی را به اسم “تفسیر مدرن” یا “ضرورت زمانه” به انحراف نکشد.

منبع: نهج البلاغه، خطبه ۱۷۶

چرا همه چیز شفاف نیست؟ فلسفه «ابهام» در دین و احترام خدا به عقل بشر

یکی از سوالات بنیادین در مواجهه با متون دینی این است: چرا خداوند همه مسائل را به طور صریح و شفاف بیان نکرده است؟ چرا نام ائمه(ع) به صراحت در قرآن نیامده؟ چرا در دوران غیبت، امام زمان(عج) برای رفع همه ابهامات حاضر نمی‌شود؟ پاسخ این پرسش ها را باید در کلیدواژه «عزت» جستجو کرد.

تحلیل فلسفه ابهام و اختیار: خداوند در قرآن خطاب به پیامبر(ص)می فرماید: «وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا» (یونس: ۹۹)؛ و اگر پروردگارت می خواست، قطعاً همه اهل زمین یکسره ایمان می آوردند.

اما خداوند خواسته است که ایمان، محصول «گزینش آگاهانه» انسان باشد، نه اجبار و تحمیل. این بزرگ ترین احترام به کرامت و عقل انسان است.

حتی به پیامبر اکرم(ص) نیز اجازه داده نشد تا با آوردن معجزه ای آشکار (مانند نردبانی به آسمان) حق را تحمیل کند: «… وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَىٰ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ» (انعام: ۳۵).

غیبت امام زمان(عج)؛ آزمون عزت مندی: دوران غیبت،دوران «آزمایش بزرگ» است. اگر امام(عج) حاضر بود، بسیاری از مردم از روی ترس یا چشم دیدن، اطاعت می کردند، نه از روی شناخت و عقلانیت.

در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: هنگامی که قائم ما قیام کند، دستش را بر سر بندگان می گذارد و عقل های آنان را متمرکز و کمال می بخشد (کمال الدین، ج۲، ص۶۷۳).

این بدان معناست که ظهور، پایان تفکر نیست، بلکه «آغاز تفکری متکامل» است. خداوند می خواهد ما در همین شرایط پیچیده، با تقوا و تعقل، «فرقان» (قوه تشخیص حق از باطل) را در خود تقویت کنیم: «إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا» (انفال: ۲۹).

نتایج و پیامدهای این نگاه

1. مسئولیت فردی: هر فردی در قبال فهم و تشخیص خود مسئول است. نمی توانیم منتظر باشیم تا دیگران همه چیز را برایمان حل کنند.

2. پویایی فکر دینی: این ابهامات، زمینه ساز اجتهاد و پویایی فقه و اندیشه اسلامی شده است.

3. ارزش عمل: زمانی که انسان در هاله ای از ابهام، راه حق را با تلاش فکری و عملی خود می یابد، ارزش عمل او نزد خداوند بسیار بالاتر است.

این نظام حکیمانه، به ما می آموزد که خداوند نه تنها به عقل ما احترام گذاشته، بلکه ما را به «عزتِ فهمیدن و انتخاب کردن» دعوت کرده است. او ما را بره های بی اراده نمی خواهد، بلکه انسان های آزاده و عاقل می طلبد.

عزت؛ گمشده دنیای مدرن و چراغ راه بندگی خالصانه

در دنیایی که «عزت» را با ثروت، قدرت و شهرت می‌سنجند، اسلام تعریف دیگری ارائه می‌دهد. قرآن کریم به صراحت می‌فرماید: «مَنْ کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا» (فاطر: ۱۰)؛ هر کس عزت می‌خواهد، بداند که همه عزت ها از آنِ خداست.

این آیه، بنیان یک انقلاب فکری را بنا می‌نهد: عزت، کالایی نیست که از غیر خدا بتوان آن را خرید.

تحلیل رابطه عزت و بندگی: امیرالمؤمنین علی(ع)در کلامی گهربار فرمودند: «اَلْعِزُّ بِالطَّاعَةِ» (غررالحکم، حدیث ۴۸۴۱)؛ عزت در گرو اطاعت (از خداست). این جمله، پاسخی مستقیم به پرسش از چگونگی کسب عزت است.

وقتی انسان گردن در طاعت غیر خدا می‌اندازد، در حقیقت بخشی از عزت ذاتی خود را که خداوند به او هدیه داده، به پای آن وجود یا مفهوم می‌ریزد. این همان «ذلت» است.

حضرت در جای دیگری هشدار می‌دهند: «مَنْ أَتْىَ غَنِيًّا فَتَوَاضَعَ لَهُ لِغِنَاهُ ذَهَبَ ثُلُثَا دِينِهِ» (نهج البلاغه، حکمت ۲۴۸). تواضع در برابر ثروتمند به خاطر ثروتش، دو سوم دین انسان را از بین می‌برد. چرا؟ زیرا دین، برنامه زندگی آزادانه و عزیزانه است و این رفتار، ناقض اصلی ترین هدف دین، یعنی «آزادی از بندگی غیرخدا» است.

عزت در میدان عمل: الگوی فاطمه زهرا(س) تجلی عملی این مفهوم را در سیرهحضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) می‌بینیم. ایشان تنها برای حفظ حریم توحید و ولایت نمی‌جنگیدند، بلکه برای حفظ «عزت» همسرشان، امیرالمؤمنین(ع)، تا پای جان ایستادند.

وقتی برای گرفتن بیعت اجباری از علی(ع)، او را تهدید کردند، فاطمه(س) با وجود جراحات شدید، فریاد برآورد: «وَ اللَّهِ لَئِنْ لَمْ تَكُفُّوا عَنْهُ لَأَنْشُرَنَّ شَعْرِي… وَ لَأَلْعَنَنَّكُمْ لَعْناً وَبِيلاً» (بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۱۸۰)؛ به خدا سوگند! اگر از او دست برندارید، گیسوانم را پریشان می‌کنم… و شما را به لعنتی سهمگین دچار خواهم ساخت.

این فریاد، تنها یک اعتراض نبود؛ فریاد عزتی بود که حاضر به معامله با ستمگران نشد. شهادت ایشان، سرمایه گذاری برای حفظ عزت امت اسلامی بود.

نتیجه گیری برای انسان معاصر: امروز،استکبار جهانی با نمایش قدرت و ثروت، در پی مرعوب کردن ملت ها و به بردگی کشیدن اراده هایشان است. شعار «عزت» در گفتمان انقلاب اسلامی، پاسخی مستقیم به این توطئه است.

عزت واقعی، در گرو وابستگی به منبع لایزال الهی است. هرچه ارتباط ما با خدا محکم تر و خالصانه تر باشد، از قید وابستگی به قدرت های پوشالی دنیا بیشتر رها شده و به عزت حقیقی دست می یابیم.

امام حسین(ع)؛ معمار مکتب آزادگی نه نظام برده‌داری

 واقعه عاشورا تنها یک حادثه تاریخی نیست؛یک «بیانیه زنده فلسفی» درباره کرامت، آزادی و اختیار انسان است. نقطه اوج این بیانیه، در شب عاشورا و در سخنان امام حسین(ع) با یارانش تجلی یافت.

حضرت در آن شب خطاب به اصحاب فرمودند: «…إِنَّ هؤُلاءِ قَدْ بَصُرُوا بِغَیْری وَ إِنَّمَا أَتَوْا لِقِتالی… فَإِنَّکُمْ فی حِلٍّ مِنْ بَیْعَتی…» (لهوف سید بن طاووس، ص ۱۲۳)؛ «اینان [دشمن] فقط مرا می‌خواهند… بنابراین، شما از بیعت با من آزاد و حلّال هستید…».

تحلیل رفتار امام: چرا یاران را آزاد گذاشت؟

1. تأکید بر «عبادت آزادانه» به جای «بردگی اجباری»: امام حسین(ع) به دنبال سربازان مطیع و ترسو نبود. او انسان‌های آگاهی می‌خواست که با چشم باز و دل آگاه، راه شهادت را انتخاب کنند. این، عالی‌ترین سطح عبادت است؛ عبادتی که از روی شناخت و عشق است، نه اجبار و ترس.

2. آزمایش ایمان واقعی: با آزاد گذاشتن یاران، حضرت زمینه‌ای فراهم کرد تا هرکس که می‌ماند، برای خدا بماند، نه برای عادت، ترس یا چشم‌داشت مادی. اینجاست که وفاداری اصحاب، به الگویی جاودان تبدیل شد.

3. تمایز قائل شدن بین «تبعیت» و «تبعیت»: در نظام‌های استبدادی، تبعیت از روی اجبار و ترس است. اما در مکتب اهل بیت(ع)، تبعیت از روی آگاهی، عشق و اختیار است. امام حتی به برادرش حضرت ابوالفضل(ع) فرمود: «اگر می‌خواهی بروی، آزادی.» این سخن، نشان از جایگاه رفیع «اختیار» در اندیشه شیعی دارد.

پیام عاشورا برای انسان مدرن: امروزه نظام سلطه جهانی،با ابزارهای پیشرفته‌تری مانند شبکه‌های اجتماعی، فرهنگ‌سازی و جنگ روانی، در پی برده کردن افکار و اراده‌های انسان‌هاست.

شعارهای فریبنده «آزادی» و «حقوق بشر» از سوی همان کسانی داده می‌شود که در دیگر نقاط جهان، با حمایت از گروه‌های تروریستی مثل داعش، بزرگ‌ترین ناقضان آزادی و کرامت انسانی هستند.

امام حسین(ع) به ما می‌آموزد که در چنین فضایی، باید “آزاده” بود. آزاده بودن یعنی:

· اسیر هیجانات کاذب و شعارهای فریبنده نشدن.

· در برابر زورگویی مستکبران سر خم نکردن.

· و مهم‌تر از همه، تنها اراده خدا را بر اراده خود حاکم دانستن.

قیام عاشورا، قیام برای احیای همان اصل قرآنی است که می‌فرماید: «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» (بقره: ۲۵۶). امام حسین(ع) با عمل خود ثابت کرد که اسلام، دین آزادگی است، نه برده‌سازی.