فرهنگی

حسرت‌های قیامت را امروز به یاد آور: پیام امام هادی(ع) برای دوراندیشی معنوی

اُذْکُرْ حَسَراتِ التَّفْرِيطِ تَأخُذْ بِتَقْدِیمِ الحَزْمِ»

به یاد آور افسوس‌های کوتاهی کردن در کار خیر را تا احتیاط و دوراندیشی به کار گیری

تفسیر و تحلیل حدیث. مفهوم‌شناسی کلیدی:

· “حَسَراتِ التَّفْرِيطِ":

    حسرت‌های ناشی از “تفریط” - تفریط به معنای کوتاهی کردن، سهل‌انگاری، و ترک فعل لازم است. در مقابل “افراط” (زیاده‌روی) قرار دارد.

· “تَقْدِیمِ الحَزْمِ":

    “تقدیم” به معنای پیش‌انداختن، اولویت دادن. “حزم” به معنای دوراندیشی، احتیاط، عاقبت‌نگری و به کارگیری خرد در تصمیم‌گیری است.

لایه‌های تفسیری:

لایه اول: قرآنی - آخرتی

۱. ارتباط با آیات قرآن:

· آیه ۵۶ سوره زمر: ﴿أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ﴾

       "آنکه [کافر] گوید: اى دریغا! بر آنچه در حق خدا کوتاهى کردم.”

· آیه ۳۹ سوره مریم: ﴿وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ﴾

       "و آنان را از روز حسرت بترسان.”

۲. یوم الحسرة:

   یکی از نام‌های قیامت “روز حسرت” است، زیرا در آن روز:

· مؤمنان حسرت می‌خورند که چرا بیشتر عمل نکرده‌اند

· کافران حسرت می‌خورند که چرا ایمان نیاورده‌اند

· همه به فکر فرو می‌روند که چرا از فرصت‌های دنیا بهتر استفاده نکرده‌اند

لایه دوم: روانشناختی - تربیتی

۱. حسرت به عنوان عامل بازدارنده:

   امام هادی(ع) از “حسرت” به عنوان یک ابزار تربیتی استفاده می‌کنند. یادآوری حسرت‌های آینده، می‌تواند انگیزه‌بخش عمل امروز باشد.

۲. پیش‌بینی عواقب:

   "حزم” (دوراندیشی) در این حدیث به معنای توانایی پیش‌بینی عواقب اعمال و تصمیم‌گیری بر اساس آن است. این دقیقاً کاری است که عقل سلیم انجام می‌دهد.

۳. مدیریت زمان معنوی:

   حدیث بر مدیریت فرصت‌های عمر تأکید دارد. هر لحظه‌ای که در آن برای خدا کار نشود، ممکن است منبع حسرت در قیامت باشد.

لایه سوم: عملی - کاربردی

۱. حزم در عمل:

   حزم تنها یک صفت ذهنی نیست؛ باید در عمل ظهور کند:

· تقدیم عمل صالح بر کارهای بیهوده

· اولویت‌بندی امور بر اساس اهمیت اخروی

· برنامه‌ریزی برای استفاده بهینه از فرصت‌ها

۲. نظام پیشگیری:

   این حدیث یک نظام پیشگیرانه ارائه می‌دهد: قبل از وقوع حسرت، با حزم از آن جلوگیری کن.

نکات اضافه شده توسط کاربر:

کاربر محترم به درستی به چند نکته مهم اشاره کرده‌اند:

۱. آمادگی برای سفر آخرت:

   همان‌طور که برای سفر دنیوی برنامه‌ریزی می‌کنیم، برای سفر اخروی نیز باید آماده شویم.

۲. نقش دعا:

   دعای امام سجاد(ع) در شب ۲۷ رمضان که کاربر نقل کرده، نمونه عملی این حزم است:

· «التَّجافی عَنْ دارِ الْغُرُور»: دوری از دنیای فریبنده

· «الإنابَةَ إِلی دارِ الْخُلُود»: بازگشت به سرای جاودان

· «الاسْتِعْدادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوْت»: آمادگی برای مرگ قبل از فرا رسیدن مرگ

منبع: إقبال الأعمال، سید بن طاووس، ج۱، ص۴۰۳

پیام‌های کاربردی برای زندگی امروز:

۱. خودارزیابی روزانه:

   هر شب از خود بپرسیم: “امروز چه کاری انجام دادم که فردای قیامت به خاطرش حسرت نخورم؟”

۲. اولویت‌بندی امور:

   کارهای خود را بر اساس “اهمیت اخروی” اولویت‌بندی کنیم، نه فقط “فوریت دنیوی".

۳. اصلاح نگرش به مرگ:

   مرگ را نه به عنوان یک حادثه وحشتناک، بلکه به عنوان آغاز زندگی حقیقی ببینیم و برای آن آماده شویم.

۴. استفاده از فرصت‌های خاص:

   مانند امام سجاد(ع) در ایام خاص (مثل ماه رمضان، شب‌های قدر) بیشتر به این آماده‌سازی بپردازیم.

ارتباط با سیره امام هادی(ع):

امام هادی(ع) که در شرایط سخت عباسیان زندگی می‌کرد، بهترین الگوی “حزم” عملی بود. ایشان با وجود تمام محدودیت‌ها، نه تنها از وظایف امامت کوتاهی نکردند، بلکه شبکه وکالت را گسترش دادند، شاگردان بزرگی تربیت کردند و میراث علمی اهل بیت(ع) را حفظ کردند. اینها همه نشان‌دهنده “تقدیم الحزم” در عمل است.

جمع‌بندی:

این حدیث کوتاه امام هادی(ع) در واقع یک فرمول طلایی برای زندگی موفق اخروی ارائه می‌دهد:

یادآوری حسرت‌های آینده → تحریک عقل و اراده → اقدام به دوراندیشی امروز → پیشگیری از حسرت فردا

این چرخه مثبت، انسان را از غفلت خارج کرده و به سوی زندگی آگاهانه و مسئولانه سوق می‌دهد.

خدایا! به ما توفیق ده که حسرت‌های قیامت را امروز به یاد آوریم، و با دوراندیشی و عمل صالح، خود را از آن حسرت‌ها نجات دهیم.

خطر بی‌مقداری نفس: هشدار امام هادی(ع) درباره ارتباط عزت نفس و امنیت اجتماعی

مَن هانَت عَلَيهِ نَفسُهُ فَلا تَأمَن شَرَّهُ»

هر كه خود را سبُك شمارَد، از گزند او ايمن مباش

گزیده تحف العقول، ص ۶۶ (منبع اصلی: تحف العقول عن آل الرسول، ابن شعبه حرانی)

تفسیر و تحلیل حدیث. مفهوم‌شناسی کلیدی:

· “هانَت عَلَيهِ نَفسُهُ":

    به معنای آن است که شخص برای خود ارزش و احترام قائل نیست. این عبارت اشاره به کسی دارد که:

  ۱. عزت نفس پایین دارد

  ۲. کرامت انسانی خود را نادیده می‌گیرد

  ۳. خویشتن‌داری اخلاقی ندارد

  ۴. حرمت شخصیتی خود را حفظ نمی‌کند

· “فَلا تَأمَن شَرَّهُ":

    “از شر او در امان نباش” - این هشداری اجتماعی و اخلاقی است.

لایه‌های تفسیری:

لایه اول: روانشناختی - اجتماعی

۱. رابطه عزت نفس و رفتار با دیگران:

   از نگاه امام هادی(ع)، کسی که برای خودش ارزش قائل نیست، طبیعتاً برای دیگران نیز ارزش قائل نخواهد بود. چنین فردی ممکن است:

· به راحتی مرتکب خیانت شود (چون خویشتن را بی‌ارزش می‌داند)

· حرمت دیگران را نگه ندارد (چون حرمت خود را نگه نمی‌دارد)

· برای منافع کوچک، دست به کارهای خطرناک بزند

۲. خودزشت‌پنداری و دیگرآزاری:

   در روانشناسی امروز نیز ثابت شده که افراد با عزت نفس پایین، بیشتر مستعد پرخاشگری، انتقام‌جویی و رفتارهای ضداجتماعی هستند.

لایه دوم: اخلاقی - تربیتی

۱. عزت نفس در مکتب اهل بیت(ع):

   این حدیث در واقع مکمل روایات متعددی است که بر “عزت مؤمن” تأکید دارند. امام علی(ع) می‌فرماید: “المؤمنُ أعِزُّ مِنَ الْجَبَلِ” - مؤمن از کوه استوارتر است.

۲. تفاوت عزت نفس با تکبر:

   نکته ظریف اینجاست که امام هادی(ع) درباره “بی‌مقداری نفس” هشدار می‌دهند، نه “عزت نفس کاذب” یا “تکبر". عزت نفس حقیقی بر اساس شناخت کرامت ذاتی انسان (که خداوند به او داده) شکل می‌گیرد.

لایه سوم: اجتماعی - امنیتی

۱. شاخص پیش‌بینی رفتار:

   این حدیث یک شاخص تشخیصی ارائه می‌دهد: اگر کسی را دیدید که برای خودش حرمت قائل نیست، بدانید که ممکن است برای شما خطرناک باشد.

۲. پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی:

   جامعه‌ای که در آن افراد عزت نفس دارند، امن‌تر است. برعکس، جامعه‌ای که افراد خود را حقیر می‌شمارند، آماده انواع آسیب‌ها و ناامنی‌هاست.

پیام‌های کاربردی برای زندگی امروز:

۱. در تربیت فردی:

· باید عزت نفس کودکان و نوجوانان را تقویت کرد

· توهین و تحقیر حتی به شوخی می‌تواند خطرناک باشد

· هر فرد مسئول حفظ حرمت و کرامت خویش است

۲. در روابط اجتماعی:

· در انتخاب دوست، همکار، شریک زندگی به “میزان عزت نفس” او توجه کنید

· کسی که خود را می‌آزارد، احتمالاً دیگران را نیز خواهد آزرد

۳. در فضای مجازی:

· افرادی که با نام‌های مستعار و هویت‌های جعلی به خود و دیگران توهین می‌کنند، مصداق این حدیث هستند

· تولید محتوای تحقیرآمیز نسبت به خود یا دیگران نشانه بی‌مقداری نفس است

ارتباط با سیره امام هادی(ع):

امام هادی(ع) که خود در شرایط سخت عباسیان با عزت کامل زندگی کرد و هرگز کرامت انسانی و اسلامی خود را زیر پا نگذاشت، بهترین الگوی عملی این حدیث است. ایشان در حالی که تحت سخت‌ترین فشارها بودند، اما هرگز “نفس خویش را سبک” نشمردند و همین عزت، باعث جذب هزاران نفر به مکتب اهل بیت(ع) شد.

این حدیث کوتاه اما عمیق امام هادی(ع) در واقع یک قانون طلایی روابط انسانی ارائه می‌دهد:

“عزت نفس، ضامن امنیت اخلاقی جامعه است”

هرچه افراد برای کرامت انسانی خود ارزش بیشتری قائل باشند، جامعه از شر و بدی در امان‌تر خواهد بود.

خدایا! به ما توفیق ده که کرامت نفس خویش را حفظ کنیم و از شر کسانی که خود را سبک می‌شمارند، در امان باشیم.

سه نشانه برتر از برتری: درس‌های اخلاقی امام هادی(ع) برای زندگی امروز

افضل از نیکی، نیکوکاری است؛ و زیباتر از زیبایی، گوینده آن است؛ و برتر از علم، حامل آن است

بحارالانوار، ج۷۵، ص۳۷۰

تفسیر و تحلیل حدیث:

بخش اول: «بهتر از نیکی، نیکوکاری است»

· نیکوکاری (احسان) یا نیکی (خیر):

    در این فراز، امام هادی(ع) بین «خیر» (نیکی عمومی) و «احسان» (نیکوکاری) تمایز قائل می‌شوند. نیکوکاری مرحله‌ای بالاتر از نیکی است. نیکی ممکن است انجام واجبات و ترک محرمات باشد، اما نیکوکاری شامل افعال فراتر از حد، بذل و بخشش اضافه بر نیاز و رسیدگی به دیگران با خلوص نیت می‌شود.

· مثال عملی:

    کمک به یک نیازمند «نیکی» است، اما کمک پنهانی و با حفظ کرامت او «نیکوکاری» است. پرداخت زکات «نیکی» است، اما انفاق مستحبی و کمک‌های غیرضروری «نیکوکاری» است.

بخش دوم: «زیباتر از زیبایی، گوینده آن است»

· زیبایی گفتار یا زیبایی ظاهری:

    امام(ع) تاکید می‌کنند که زیبایی حقیقی به گفتار نیک است نه فقط زیبایی ظاهری. شخصی که با ادب، محبت، راستی و حکمت سخن می‌گوید، از کسی که فقط چهره‌ای زیبا دارد برتر است.

· تأثیر اجتماعی:

    سخن زیبا می‌تواند دل‌ها را جذب کند، کینه‌ها را بزداید و روابط را اصلاح کند. در روایات متعددی بر «حسن خلق» که شامل گفتار نیک است، به عنوان برترین میراث پیامبران تأکید شده است.

بخش سوم: «برتر از علم، حامل آن است»

· علم‌آموزی یا علم‌داری:

    این جمله ناظر به مسئولیت اهل علم است. صرف داشتن علم ارزش غایی نیست؛ بلکه حمل صحیح علم، تبلیغ درست آن، عمل به دانش و انتقال آن به دیگران ارزش اصلی است.

· نقد علم بدون عمل:

    این کلام هشدار به علما و دانش‌آموختگان است که علم مانند امانتی در دست آنان است. اگر به درستی از آن نگهداری نکنند، یا به آن عمل نکنند، یا آن را تحریف کنند، خیانت به این امانت است.

جمع‌بندی و پیام‌های حدیث:

۱. سلسله مراتب فضایل:

   امام هادی(ع) در این حدیث کوتاه، سه سطح از کمال را بیان می‌کنند:

· سطح اول: انجام نیکی‌ها (حداقل‌های اخلاقی)

· سطح دوم: زیبایی در گفتار و تعامل (ارتقای روابط)

· سطح سوم: مسئولیت‌پذیری در قبال علم (تعهد اجتماعی)

۲. جامعیت نگاه اسلامی:

   این حدیث نشان می‌دهد اسلام به هماهنگی بین اعتقاد، اخلاق و عمل اهمیت می‌دهد. از نگاه امام هادی(ع)، انسان کامل کسی است که هم نیکوکار باشد، هم زیبا سخن بگوید و هم عالمی مسئول باشد.

۳. کاربرد در زندگی امروز:

· در فضای مجازی: به جای تمرکز صرف بر زیبایی‌های ظاهری، بر محتوای مفید و سخن نیک تمرکز کنیم.

· در جامعه: به جای انباشت علم، به اشاعه درست دانسته‌ها بیندیشیم.

· در روابط شخصی: از نیکوکاری فراتر از حد معمول استفاده کنیم.

امام هادی(ع) در این کلام گهربار، نقشه راهی برای کمال اخلاقی ارائه می‌دهند که از نیکوکاری آغاز می‌شود، با زیبایی گفتار ادامه می‌یابد و با مسئولیت‌پذیری علمی به کمال می‌رسد.

خدایا! ما را از نیکوکاران، خوش‌سخنان و حاملان راستین علم قرار بده.

شهادت جانسوز امام هادی(ع): درس‌هایی از حلم و استقامت در غربت

بخش اول: تحلیل فضای عاشورایی و تاریخی

شهادت جانسوز امام هادی علیه‌السلام تسلیت باد.

در این ایام حزن‌انگیز، که یادآور غربت و مظلومیت پیشوای هدایت، حضرت امام هادی علیه‌السلام است، دل‌های شیعیان سراسر جهان غرق در ماتم و اندوه می‌گردد. آن امام همام، که چراغ هدایت امت و میراث‌دار علوم نبوی بودند، در زندان سامرا و تحت شدیدترین نظارت‌ها، با صبر و استقامت، راه ولایت را روشن نگه داشتند. شهادت جانگداز ایشان، که با زهر جفا به وقوع پیوست، نمادی از ستم‌های وارد بر خاندان عصمت و طهارت است. تسلیت این مصیبت عظما را به محضر حضرت بقیة‌الله الاعظم ارواحنا فداه و همه شیفتگان اهل بیت علیهم‌السلام عرض می‌کنیم. خداوند متعال ما را در مسیر هدایت ایشان ثابت‌قدم بدارد.

از جمله احادیث نورانی آن حضرت:  

«الْحِلْمُ أَنْ تَمْلِکَ نَفْسَکَ وَ تَکْظِمَ غَیْظَکَ وَ لَا یَکُونَ ذَلِکَ إِلَّا مَعَ الْقُدْرَةِ»  

حلم و بردباری آن است که بر نفس خود مسلط باشی و خشم خود را فرو خوری، و این ممکن نیست مگر با وجود قدرت و توانایی بر انتقام.

این کلام گهربار، بیانگر مقام والای صبر و حلم آن امام بزرگوار است که خود در برابر ستم‌های خلفای زمان، الگویی کامل از بردباری بودند.

دل را شراره غم تو پرشرار کرد  

داغ تو قلب خسته‌دلان، داغدار کرد  

ای سرو بوستان ولایت، از غم تو چرخ  

جاری ز دیده اشک، چو ابر بهار کرد  

با کشتن تو قاتلت ای هادی امت  

خود را به نزد ختم رسل شرمسار کرد  

سامرا غرق ماتم شد و شیعه خون گریه کرد  

چون مهدی صاحب‌الزمان از داغ تو نالید.

بخش دوم: تحلیل حدیث نورانی

«الْحِلْمُ أَنْ تَمْلِکَ نَفْسَکَ وَ تَکْظِمَ غَیْظَکَ وَ لَا یَکُونَ ذَلِکَ إِلَّا مَعَ الْقُدْرَةِ»

حلم و بردباری آن است که بر نفس خود مسلط باشی و خشم خود را فرو خوری، و این ممکن نیست مگر با وجود قدرت و توانایی بر انتقام.

این حدیث از امام هادی(ع) در منابع متعددی از جمله «تحف العقول عن آل الرسول» اثر ابن شعبه حرانی (ص۴۸۲) و «بحار الانوار» مجلسی (ج۷۵، ص۳۷۰) نقل شده است.

تفسیر حدیث:

این کلام گهربار چند لایه مهم دارد:

۱.تعریف حلم: حلم فقط تحمل مشکلات نیست، بلکه «مالکیت نفس» است. یعنی انسان آن‌چنان بر روح خود مسلط باشد که واکنش‌هایش مبتنی بر خرد باشد نه غریزه.

۲.کظم غیظ: فروخوردن خشم، عملی ارادی و نیازمند تمرین اخلاقی است.

۳.نکته کلیدی: «لَا یَکُونَ ذَلِکَ إِلَّا مَعَ الْقُدْرَةِ» - این حلم زمانی ارزشمند است که شخص قدرت انتقام داشته باشد اما عفو کند. اگر کسی ناتوان باشد و مجبور به صبر، این حلم نیست بلکه عجز است. امام هادی(ع) با این بیان، تاکید می‌کنند که حقیقی‌ترین حلم، حلم افراد توانمند است که از قدرت خود در راه عفو استفاده می‌کنند.

بخش سوم: تحلیل اشعار و ارتباط با حدیث

۱.بیان عاطفی: اشعار، غم فقدان امام را با تصاویر شاعرانه (شراره غم، سرو بوستان ولایت، ابر بهار) بیان می‌کند.

۲.تأکید بر مظلومیت: «با کشتن تو قاتلت … شرمسار کرد» اشاره به این دارد که قاتلان با این جنایت، خود را نزد پیامبر(ص) شرمسار کردند.

۳.ارتباط با مهدویت: «مهدی صاحب‌الزمان از داغ تو نالید» پیوند عمیق امامت و تأثر امام عصر(عج) از مصائب اجداد طاهرینش را نشان می‌دهد.

· تسلیت عاطفی برای مصیبت شهادت امام هادی(ع)

· تحلیل تاریخی از شرایط سخت دوره عباسی

· درس اخلاقی از حدیث حلم که خود امام(ع) در زندگی عملی‌شان تجسم آن بودند

· پیوند با عصر غیبت و ارتباط با امام زمان(عج)

امام هادی(ع) در این حدیث و در سیره عملی خود نشان دادند که بزرگ‌ترین قدرت، قدرت کنترل خویشتن است و بزرگ‌ترین انتقام، عفو از روی توانمندی است. این درس در شرایط امروز جامعه اسلامی می‌تواند راهگشای حل بسیاری از تنش‌ها باشد.

خداوند متعال ما را از پیروان راستین این مسیر هدایت قرار دهد و به زیارت حرم مطهر ایشان در سامرا نائل گرداند.

پیوند، صداقت، نیکی: سه سلاح امام علی(ع) برای پایان دادن به جنگ‌های داخلی جامعه

💠 سه تکلیف دشوار امروز

🔺امام باقر(ع) نقل می‌کنند که امیرالمؤمنین(ع) فرمود:

در غلاف یکی از شمشیرهای پیامبر(ص) سه جمله نقش بسته بود؛ جملاتی کوتاه، اما عمیق و راهبردی. 

🔺جملاتی که تاکنون بیشتر در روابط خُرد، صله‌رحم و مناسبات شخصی و خانوادگی تفسیر کرده‌ایم، حال آنکه موطن اصلی آن، عرصه کلان اجتماعی است، که امروز نیز بسیار به آن محتاجیم، برای سامان شکاف‌های اجتماعی و منازعات سیاسی.

🔺آن سه نکته کلیدی حضرت عبارتند از:

1️⃣ با کسی که رابطه‌اش را با تو قطع کرده، پیوند برقرار کن.

(صِلْ مَنْ قَطَعَكَ)

🔸امروز باید براساس همین قاعده، به سامان شکاف‌های اجتماعی پرداخت، باید با جریاناتی که با ما فاصله گرفته‌اند، دوباره پیوند برقرار کرد، آنهایی که با ذهنیت‌های غلط، ما را هیولایی در ذهن خود تفسیر کرده‌اند و مسیر دیگری پیش گرفته‌اند، اگر آنها به هر دلیل قطع رابطه کرده‌اند، اما امروز وظیفه ماست تا این پیوندها را مجدد احیا کنیم.

🔸احیای این پیوندها به معنای #عقب‌نشینی_از_اصول نیست، بلکه نشانه بلوغ اجتماعی است. امروز فصل #گفت‌وگو، شنیدن و آغاز دوباره‌ای است با نسلی که براساس برساخت‌های رسانه‌ای و حتی اشتباهات ما، از ما فاصله گرفته و همین موجب انباشته‌ کینه‌ها و تثبیت سوءتفاهم‌ها شده است.

2️⃣ حق را بگو، هرچند به ضرر خودت باشد

(قُلِ الْحَقَّ وَ لَوْ عَلَى نَفْسِكَ)

🔸نکته کلیدی دوم، آسیب‌ جدی امروز جریانات اجتماعی است: «#حق‌گویی_گزینشی».

▫️جایی که زبان نقد، تنها علیه رقیب تیز می‌شود و هنگامی که نوبت به خطاهای خودی می‌رسد، سکوت یا توجیه جای حقیقت را می‌گیرد.

▫️جایی که تنها عیب‌های رقیب را میبینیم و تنها خوبی‌های خودی را.

🔸این روایت اما مرزی روشن ترسیم می‌کند: حق را قربانی حزب خود نکن، بلکه حزب را در خدمت حق نگه دار.

این را بدانیم که صداقتِ پرهزینه، #ستون_اعتماد_عمومی است.

3️⃣ به کسی که به تو بدی کرده، نیکی کن

(أَحْسِنْ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَيْكَ‌)

🔸در فضای پرتنش امروز، واکنش طبیعی به توهین، تخریب و بی‌انصافی، مقابله‌به‌مثل است؛ آن هم غالباً تندتر و خشن‌تر. چرخه‌ای که کینه را بازتولید و جامعه را فرسوده می‌کند.

🔸اما اینجا حضرت منطق دیگری پیشنهاد می‌دهد: نیکی در برابر بدی، البته نه از سر ضعف، بلکه برای خلع سلاح اخلاقیِ طرف مقابل. این کنش، دشمنی را به بن‌بست رسانده و امکان بازگشت را زنده نگه می‌دارد. 

🔸نیکی، در چنین بستری، یک #راهبرد است؛ راهبردی برای شکستن زنجیره خشونت زبانی و ساختن فضایی که در آن، اختلاف به نفرت دائمی بدل نشود. 

و چقدر امروز به چنین کنش‌هایی محتاجیم…

📚من لايحضره الفقيه، ج۴، ص۱۷۹؛ الأمالي للصدوق، ص۷۲.