فرهنگی

نقش عبادت در مهار گناه 

بزرگان دین در بحث تکامل انسان از نظر روحی و اخلاقی، به مسئله تدریج و گام به گام اعتقاد دارند. یعنی سقوط و فرود همانند صعود و فراز، مرحله به مرحله صورت می‌گیرد؛ زیرا آدمی همان طور که به آهستگی از اوّلین درجه حرکت نموده و به آخرین درجۀ رشد و کمال می‌رسد.

در پستی و ذلّت هم مانند فواره آب از گناهان کوچکی به سوی جنایات بزرگی قدم برداشته و رفته رفته گستاخ و بی حیا می‌گردد، تا آن که به حدّ کفر محض رسیده و شیطان هم از او برائت جسته و از حال بد او متنفّر و گریزان است. 

خداوند داستان منافقان که کافران از اهل کتاب را، با وعده‌های دروغ فریفتند به حکایت فریب شیطان تشبیه می‌فرماید: 

کَمَثَلِ الشَّیْطَنِ إِذْ قَالَ لِلْإِنسَنِ اکْفُرْ فَلَمَّا کَفَرَ قَالَ إِنِّی بَرِیءٌ مِّنکَ إِنِّی أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَلَمِینَ» حشر (۵۹): ۱۶.

[ داستان منافقان که کافران از اهل کتاب را با وعده‌های دروغ فریفتند ] چون داستان شیطان است که به انسان گفت: کافر شو. هنگامی که کافر شد، گفت: من از تو بیزارم، من از خدا که پروردگار جهانیان است، می‌ترسم. 

پس از آن که انسان فریب شیطان مکّار را خورد در جستجوی واسطه یا پناهگاهی است تا او را در آغوش رحمت گیرد، ولی هیچ راهی جز بازگشت به سوی خدا نمی یابد؛ زیرا وجودِ بی نهایت برای موجودی جای دیگری نمی گذارد، بلکه اگر انسان از بی نهایت فرار کند باید به خود او پناه ببرد و اگر پنهان هم می‌گردد باز در پناه حقیقت بی انتها قرار دارد.

آثار رسوب به جا مانده از گناه در قلب، گاه خطرناک تر از اصل گناه است؛ زیرا عصیان جای خود را آلوده می‌کند و نظافت و طهارت نفس را که سبب پیوند انسانی به عالم ربوبی است از جان و دل جدا می‌کند، اندک اندک علاقۀ او را به عبادت و پرستش حق کمرنگ نموده و سپس بی اهمیّت می‌سازد. 

در حدیث معراج خطاب به پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله آمده است: 

ای احمد! آیا می‌دانی که بنده چه وقت مرا پرستش می‌کند؟ عرض کرد: نه، ای پروردگار! فرمود: هر گاه هفت خصلت در او فراهم آید: پارسایی که جلوگیر او از حرام‌ها شود و سکوتی که او را از سخنان بیهوده باز دارد و ترسی که هر روز بر گریه او بیفزاید و شرمی که در خلوت و تنهایی از من داشته باشد و خوردن به اندازۀ ضرورتِ دنیا را ناخوش دارد؛ چون من آن را ناخوش دارم و نیکان را دوست بدارد به خاطر آن که من آنان را دوست می‌دارم. 

بحار الأنوار: ۳۰/۷۴، باب ۲، حدیث ۶؛ إرشاد القلوب، دیلمی: ۲۰۵/۱.

هر گاه خداوند بنده را دوست بدارد، نیکویی عبادت را به دل او اندازد. فَضِیلَةُ السّادَةِ حُسْنُ الْعِبادَةِ. 

غرر الحکم: ۱۹۹، حدیث ۳۹۳۷.

نقش عبادت در روایات 

حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: 

إِذا أَحَبَّ اللّهُ عَبْداً أَلْهَمَهُ حُسْنَ الْعِبادَةِ.  غرر الحکم: ۱۹۸، حدیث ۳۹۳۵.

فضل بن شاذان در حکمت مسائلی که از محضر علی بن موسی الرضا علیه السلام گرد آورده است، می‌نگارد: 

اگر پرسشگری بپرسد: چرا مردم خدا را عبادت می‌کنند؟ امام در جواب فرموده است: چون یاد خدا را فراموش نکنند و آداب او را وانگذارند و از دستورها و زجرهای او غافل نشوند؛ زیرا درستی و پایداری آنان در دین است، اگر بدون مراسم عبادی به حال خود رها شوند، پس از مدتی دل هایشان سخت و سنگ می‌شد. 

اگر گفته شود برای چه مردم به نماز مأمور شدند؟ امام در جواب فرموده است: 

برای این که نماز اقرار به ربوبیّت حق تعالی است و این مصلحت عمومی گسترده است؛ زیرا در آن همتایی و همانندی او برداشته شده است و بنده با کمال خاکساری و فروتنی و اعتراف به بندگی و تقاضای عفو از گناهان گذشته ایستاده و هر روز پیشانی بر خاک گذارده تا یاد خدا نموده و فراموشش نکرده؛ و به این وسیله، حالت خشوع و خوف و خواری خود را در برابر پروردگار نشان داده است. 

علاوه؛ در این مراسم بندگی و نیایش، از خدای منّان درخواست دین و دنیا نموده و از ساحت او تقاضای زیاد آنها کرده است. و از او خواستار تنفّر از فساد می‌شود. و اینکه بنده هر روز و شب این عبادت را با این مصلحت‌ها باید بجا آورد تا مدیر و آفرینندۀ خود را فراموش نکند که در نتیجه به ستمگری و گردنکشی بپردازد. 

و اساس ایستادن به پیشگاه پروردگار، سبب می‌شود بنده از گناهان بیزار گشته و بین او و اقسام فساد، مانع پیدا شود. بحار الأنوار: ۶۳/۶، باب ۲۳، فصل ۱، حدیث ۱؛ عیون أخبار الرضا علیه السلام: ۱۰۳/۲،

برتری مرتبۀ بزرگواران، نیکویی عبادت است. 

اَلْعِبادَةُ الْخالِصَةُ أَنْ لایَرْجُوَ الرَّجُلُ إِلاّ رَبَّهُ وَ لایَخافَ إِلاّ ذَنْبَهُ. غرر الحکم: ۱۹۹، حدیث ۳۹۴۵.

آنگاه که وارد نماز شدید، ذهن و فکرتان را متوجّه آن سازید و خدا را با دلی پاک و آسوده بخوانید و با فروتنی و خواری و فرمانبرداری و ترس، مصلحت‌ها و بهره‌های خود را بخواهید و هر گاه رکوع و سجود کردید افکار دنیوی و خیالات بد و ناشایست و کردارهای زشت و اندیشۀ مکر و خدعه و حرام خواری و تجاوز و دشمنی و کینه‌ها را از خود دور سازید و همه اینها را از میان خود به دور افکنید. 

حضرت علی علیه السلام می‌فرماید که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در خطبه ای به ما فرمود: 

بِئْسَ الْعَبْدُ عَبْدٌ خُلِقَ لِلْعِبادَةِ فَأَلْهَتْهُ الْعاجِلَةُ عَنْ الْأَجِلَةِ، فازَ بِالرَّغْبَةِ الْعاجِلَةِ وَ شَقِیَ بِالْعاقِبَةِ.

 بحار الأنوار: ۱۳۷/۷۴، باب ۶، حدیث ۴۷؛ النوادر، راوندی: ۲۲

پرستش خالص این است که مردی امید نداشته باشد مگر از پروردگارش و نترسد مگر از گناه خود. 

در صحف ادریس علیه السلام آمده است: 

إِذا دَخَلْتُمْ فی الصَّلاةِ فَاصْرِفُوا لَهَا خَواطِرَکُم وَ أَفْکارَکُمْ وَ ادْعُوا اللّهَ دُعاءً طاهِراً مُتَفَرِّغاً وَ سَلُوهُ مَصالِحَکُم وَ مَنافِعَکُم بِخُضُوعٍ وَ خُشُوعٍ وَ طاعَةٍ وَ اسْتِکانَةٍ وَ إِذا رَکَعْتُمْ وَ سَجَدْتُمْ فَأَبْعِدُوا عَنْ نُفُوسِکُم أَفْکارَ الدُّنْیا وَ هَواجِسِ السُّوءِ وَ أَفْعالَ الشَّرِّ وَ اعْتِقادَ الْمَکْرِ وَ مَأْکِلَ السُّحْتِ وَالْعُدْوانِ وَ الْأَحْقادِ وَ اطْرَحُوا بَیْنَکُمْ ذلِکَ کُلَّهُ… 

بحار الأنوار: ۲۵۳/۸۱، باب ۱۶، حدیث ۴۹؛ [۴]سعد السعود: ۴۰.

بد بنده ای است آن بنده ای که برای عبادت آفریده شده، امّا دنیا او را از آخرت غافل کرده است، به خواهش‌های زودگذر دنیوی دست یافته و در عاقبت بدبخت شده است. 

علی بن ابراهیم در تفسیر خویش، پرسش‌هایی را که از امیر المومنین علیه السلام دربارۀ آیات قرآن پرسیده اند آورده است که حضرت علی علیه السلام دربارۀ آیۀ: 

وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَآءِ وَ الْمُنکَرِ» عنکبوت (۲۹): ۴۵.بخوان و نماز را برپا دار، یقیناً نماز از کارهای زشت، و کارهای ناپسند باز می‌دارد. 

فرمود: 

مَنْ لَمْ تَنْهَهُ الصَّلاةُ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ لَمْ یَزْدَدْ مِنَ اللّهِ إِلاّ بُعْداً. تفسیر القمی: ۱۵۰/۲،ذیل آیۀ ۴۵ سورۀ عنکبوت؛ بحار الأنوار: ۲۶۳/۸۱، باب ۱۶، حدیث ۶۵.

هر کس نمازش او را از کارهای زشت باز ندارد؛ چیزی به غیر از دوری خدا نصیب او نمی گردد. 

[اَللَّهُمَّ وَ إِذْ سَتَرْتَنِی بِعَفْوِکَ وَ تَغَمَّدْتَنِی بِفَضْلِکَ فِی دَارِ الْفَنَاءِ بِحَضْرَةِ الْأَکْفَاءِ فَأَجِرْنِی مِنْ فَضِیحَاتِ دَارِ الْبَقَاءِ عِنْدَ مَوَاقِفِ الْأَشْهَادِ مِنَ الْمَلاَئِکَةِ الْمُقَرَّبِینَ وَ الرُّسُلِ الْمُکَرَّمِینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ مِنْ جَارٍ کُنْتُ أُکَاتِمُهُ سَیِّئَاتِی وَ مِنْ ذِی رَحِمٍ کُنْتُ أَحْتَشِمُ مِنْهُ فِی سَرِیرَاتِی «۲۲»لَمْ أَثِقْ بِهِمْ رَبِّ فِی السِّتْرِ عَلَیَّ وَ وَثِقْتُ بِکَ رَبِّ فِی الْمَغْفِرَةِ لِی وَ أَنْتَ أَوْلَی مَنْ وُثِقَ بِهِ وَ أَعْطَی مَنْ رُغِبَ إِلَیْهِ وَ أَرْأَفُ مَنِ اسْتُرْحِمَ فَارْحَمْنِی] 

خدایا! اکنون که مرا به پرده گذشت و عفوت پوشاندی، و در این جهان فانی، احسانت را در برابر مردم شامل حال من فرمودی، پس مرا از رسوایی‌های جهان ابدی، در برابر اهل محشر که عبارتند از فرشتگان مقرّب و پیامبران بزرگوار، و شهدا و شایستگان پناه ده؛ آن شهدا و شایستگانی که در دنیا همسایه‌ام بودند، و من زشتی هایم را از آنان می‌پوشاندم، وخویشاوندانی بودند، که در کارهای بد و اعمال خلافم، از آنها شرم داشتم. آنان که به پرده پوشی آنها اعتماد نداشتم.

و به تو ای پروردگارم، در آمرزشت نسبت به خود اطمینان کردم، و تو سزاوارتر کسی هستی که به او مطمئن شوند، و بخشنده تر کسی هستی، که به او رغبت کنند، و مهربان تر کسی هستی، که مهربانیش را بخواهند؛ پس به من رحم کن.

خاطره شهید بهشتی دربارۀ ریاضت نفس 

شهید بهشتی رحمه اللّه خاطرۀ جالبی از مسافرت خود در این زمینه می‌گوید: 

یکی از مشاهدات خودم را بگویم: وین پایتخت اتریش از شهرهای توریستی است و از مراکز دیدنی آن کاخ سلاطین اتریش است.

آخرین امپراتور آن «فرانتس یوزف اول» است. در بازدید از آن کاخ، بخشی بود مربوط به حرم سرا که در آن تخت و وسایل خواب و اتاق‌های خواب قرار داشت. در دفترچۀ راهنمایی که برای بازدیدکنندگان تهیه شده بود،

نوشته شده بود که امپراتور در مواقعی که طبق برنامه به اندرون می‌رفت و در حرم سرا زندگی می‌کرد، بسیاری از اوقات و ساعاتش را در اتاق اختصاصی اش می‌گذراند، آن اتاق خصوصیاتی داشت. در این اتاق یک تخت فلزّی سیمی و یک آفتابه و لگن دستی گذاشته شده بود. آب لوله کشی گرم و سرد در آن جا نبود.

با آن که در اتاق‌های دیگر بود. او مانند یک افسر که چادری در میدان جنگ دارد، در اتاقش زندگی می‌کرد. 

چرا؟ علت آن را هم در آن جا نوشته بود، برای اینکه هر زمان که حضورش در یکی از میدان‌های جنگ لازم بود، سست نباشد و نگوید: چگونه این کاخ و کاشانه 

را رها کنم و در چادر زندگی کنم، بنابراین به این صورت تمرین می‌کرد.

 تفسیر و شرح صحیفه سجادیه: ۳۹۲/۱۱.

حکومت خدا در بیان قرآن 

وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لایَعْلَمُها الّا هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ الّا یَعْلَمُها وَلا حَبَّةٍ فی ظُلُماتِ الْاَرْضِ وَلا رَطْبٍ وَلا یابِسٍ الّا فی کِتابٍ مُبینٍ»  انعام (۶): ۵۹. 

و کلیدهای غیب فقط نزد اوست، و کسی آنها را جز او نمی داند. و به آنچه در خشکی و دریاست، آگاه است، و هیچ برگی نمی افتد، مگر آن که آن را می‌داند، و هیچ دانه ای در تاریکی‌های زمین، و هیچ تر و خشکی نیست مگر آن که در کتابی روشن [ ثبت ] است. 

اِنَّ اللّهَ لایَخْفی عَلَیْهِ شَیْ ءٌ فِی الْاَرْضِ وَلافِی السَّماءِ»  آل عمران (۳): ۵. 

یقیناً چیزی در زمین و در آسمان بر خدا پوشیده نیست. 

رَبَّنا انَّکَ تَعْلَمُ ما نُخْفی وَ ما نُعْلِنُ وَ ما یَخْفی عَلَی الّلهِ مِنْ شَیْ ءٍ فِی الْاَرْضِ وَلا فِی السَّماءِ» - ابراهیم (۱۴): ۳۸. پروردگارا! یقیناً تو آنچه را ما پنهان می‌داریم و آنچه را آشکار می‌کنیم، می‌دانی و هیچ چیز در زمین و آسمان بر خدا پنهان نیست. 

یَوْمَ هُمْ بارِزُونَ لایَخْفی عَلَی اللّهِ مِنْهُمْ شَیْ ءٌ لِمَنِ الْمُلْکُ الْیَوْمَ لِلّهِ الْواحِدِ الْقَهّارِ» غافر (۴۰): ۱۶. 

روزی که همۀ آنان آشکار می‌شوند، [ و ] چیزی از آنان بر خدا پوشیده نمی ماند. [ و ندا آید: ] امروز فرمانروایی ویژۀ کیست؟ ویژۀ خدای یکتای قهّار است. 

اِنَّ الَّذینَ یُلْحِدُونَ فی آیاتِنا لا یَخْفَوْنَ عَلَیْنا افَمَنْ یُلْقی فِی النّارِ خَیْرٌ امْ مَنْ یَأْتی آمِناً یَوْمَ الْقِیامَةِ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ انَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ» فصّلت (۴۱): ۴۰. مسلماً کسانی که معانی و مفاهیم آیات ما را از جایگاه واقعی اش تغییر می‌دهند [ و به تفسیر و تأویلی نادرست متوسل می‌شوند ] بر ما پوشیده نیستند. آیا کسی را که در آتش می‌افکنند، بهتر است یا کسی که روز قیامت در حال ایمنی می‌آید؟ هر چه می‌خواهید انجام دهید، بی تردید او به آنچه انجام می‌دهید، بیناست. 

وَ انَا اعْلَمُ بِما اخْفَیْتُمْ وَ ما اعْلَنْتُمْ» ممتحنه (۶۰): ۱. من به آنچه پنهان می‌داشتید و آنچه آشکار کردید؛ داناترم. 

قُلْ انْ تُخْفُوا ما فی صُدُورِکُمْ اوْ تُبْدُوهُ یَعْلَمْهُ اللّهُ وَ یَعْلَمُ ما فِی السَّمواتِ وَ ما فِی الْاَرْضِ وَ اللّهُ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدیرٌ» [۴] 

بگو: اگر آنچه [ از نیّت‌های فاسد و افکار باطل ] در سینه‌های شماست، پنهان دارید یا آشکار کنید، خدا آن را می‌داند. و نیز آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمین است، می‌داند و خدا بر هر چیز تواناست.

آل عمران (۳): ۲۹. امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرماید: 

اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذی بَطَنَ خَفِیّاتِ الْاُمورِ، وَ دَلَّتْ عَلَیْهِ اعْلامُ الظُّهُورِ. نهج البلاغه: خطبۀ ۴۹. 

سپاس خداوندی را که به همۀ امور پنهانی داناست و نشانه‌های آشکار بر وجودش دلالت دارد. 

و نیز می‌فرماید: 

کُلُّ عَزیزٍ غَیْرُهُ ذَلیلٌ، وَ کُلُّ قَوِیٍّ غَیْرُهُ ضَعیفٌ، وَکُلُّ مالِکٍ غَیْرُهُ مَمْلُوکٌ، وَ کُلُّ عالِمٍ غَیْرُهُ مُتَعَلِّمٌ، وَ کُلُّ قادِرٍ غَیْرُهُ یَقْدِرُ وَ یَعْجُزُ، وَ کُلُّ سَمیعٍ غَیْرُهُ یَصَمُّ عَنْ لَطیفِ الْاَصْواتِ وَ یُصِمُّهُ کَبیرُها وَ یَذْهَبُ عَنْهُ ما بَعُدَ مِنْها، وَ کُلُّ بَصیرٍ غَیْرُهُ یَعْمی عَنْ خَفِیِّ الْاَلْوانِ وَ لَطیفِ الْاَجْسامِ. نهج البلاغه: خطبۀ ۶۴.

و هر عزیزی غیر از او خوار و هر قویّی غیر او زبون و هر مالکی غیر او مملوک و هر عالمی غیر او نیازمند به فراگیری و هر صاحب قدرتی غیر او گاه توانا و گاه ضعیف و هر شنونده ای غیر او از شنیدن صداهای آهسته ناشنوا و از شنیدن آوازهای بلند کر و از شنیدن صداهای دور محروم است. و هر بیننده ای غیر او از دیدن رنگهای پنهان و اجسام لطیف کور. 

براساس آیات و روایات انبیا و ائمه طاهرین علیهم السلام این معنا باید در قلب انسان یقینی باشد که ظاهر و باطن هستی در پیشگاه حضرت حق حاضر و ریز و درشتی از نظر او مخفی نیست. 

او بر تمام امور آگاه و نسبت به هر صدایی و ناله ای شنواست، پس از ظلم و ستم بر مردم ضعیف و بر هر موجود زنده ای بپرهیزید که ستم و ظلم شما، در معرض علم و آگاهی او و نالۀ دادخواهی و شکایت مظلوم در کنار شنوایی حضرت اوست.

فراخوان دوباره پژاک و کومله همراه با ترامپ برای آشوب

گروهک‌های تجزیه طلب از جمله پژاک، پاک و کومله در روزهای اخیر دوباره فراخوان‌هایی را علیه ایران اسلامی صادر کردند؛ فراخوان‌هایی که هم‌پایی آن‌ها با فرزند شاه مخلوع را ثابت می‌کند.

گروهک‌های تجزیه طلب از جمله پژاک، پاک و کومله در روزهای اخیر دوباره فراخوان‌هایی را علیه ایران اسلامی صادر کردند. این فراخوان‌ها پس از آن صادر می‌شود که اغتشاشگران و تروریست‌های مسلح که به دنبال آشوب بودند، از مردم ایران شکست خوردند.

دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا عصر امروز (سه شنبه،‌ 23 دی) در پیامی از اغتشاشگران در ایران خواست تا به اقدامات خود در ایران ادامه دهند.

وی همچنین گفت که کمک‌ها به اغتشاشگران در راه است و تمام نشست‌ها با مقامات ایران را تا زمان پایان سرکوب اغتشاشگران متوقف خواهد کرد.

موساد در قالب رضا پهلوی ظهور کرد

در کنار این فراخوان‌ها، گروهک پهلوی هم که در واقع با اتاق فرمان و مغز فرماندهی سرویس جاسوسی رژیم صهیونیستی (موساد) فعالیت می‌کند با صدور فراخوان‌هایی بخش هایی از کشور را به آشوب کشاند و تعدادی از مدافعان امنیت و مردم ایران را نیز به شهادت رساند.

شدت جنایات این گروهک که با همراهی عناصری از منافقین انجام شد؛ به حدی بالاست که هم اموال عمومی،‌ هم اموال مردم و هم جان مردم بی‌گناه را هدف آسیب خود قرار داد.

البته پیش‌تر در سال های قبل نیز گروهک‌های دیگری مانند الاحوازیه و جیش الظلم همزمان با فعالیت مزدوران و هم‌دستان داخلی فراخوان‌هایی را در فتنه های گذشته از جمله 1401 صادر کرده بودند تا بتوانند با استفاده از فرصت به دست آمده در کشور آشوب ایجاد کنند..

روز 13ام جنگ 12 روزه در جریان است

حمایت از اغتشاشگران و تروریست‌های مسلح توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی در حالی به عنوان برنامه بعدی پس از جنگ 12 روزه جریان دارد که برنامه بعدی آن‌ها حمایت و تسلیح مجدد از گروهک های تروریستی است تا بتوانند با ناامنی مرزهای ایران، ابتدا شهرهای مرزی را ناامن جلوه دهند و سپس، مجدداً بر آتش ناامنی های داخلی بدمند. البته هدف نهایی آن ها نیز ایجاد جنگ داخلی مشابه آن چیزی است که در سوریه رخ داد.

فَإِنَّ النَّاسَ قَدْ تَغَيَّرَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ عَنْ كَثِيرٍ مِنْ حَظِّهِمْ، فَمَالُوا مَعَ الدُّنْيَا وَ نَطَقُوا بِالْهَوَى، وَ إِنِّي نَزَلْتُ مِنْ هَذَا الْأَمْرِ مَنْزِلًا مُعْجِباً اجْتَمَعَ بِهِ أَقْوَامٌ أَعْجَبَتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ، وَ أَنَا أُدَاوِي مِنْهُمْ قَرْحاً أَخَافُ أَنْ [يَعُودَ عَلَقاً يَعُودُ] يَكُونَ عَلَقاً.

1. علل سقوط جامعه:

همانا بسيارى از مردم تغيير كردند، و از سعادت و رستگارى بى بهره ماندند، به دنيا پرستى روى آورده، و از روى هواى نفس سخن گفتند. كردار اهل عراق مرا به شگفتى وا داشته است، كه مردمى خودپسند در چيزى گرد آمدند، مى خواستم زخم درون آنها را مداوا كنم، پيش از آن كه غير قابل علاج گردد.

وَ لَيْسَ رَجُلٌ فَاعْلَمْ أَحْرَصَ [النَّاسِ] عَلَى جَمَاعَةِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه وآله) وَ أُلْفَتِهَا مِنِّي، أَبْتَغِي بِذَلِكَ حُسْنَ الثَّوَابِ وَ كَرَمَ الْمَآبِ؛ وَ سَأَفِي بِالَّذِي وَأَيْتُ عَلَى نَفْسِي وَ إِنْ تَغَيَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ، فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ نَفْعَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْعَقْلِ وَ التَّجْرِبَةِ. وَ إِنِّي لَأَعْبَدُ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ بِبَاطِلٍ وَ أَنْ أُفْسِدَ أَمْراً قَدْ أَصْلَحَهُ اللَّهُ؛ فَدَعْ [عَنْكَ] مَا لَا تَعْرِفُ، فَإِنَّ شِرَارَ النَّاسِ طَائِرُونَ إِلَيْكَ بِأَقَاوِيلِ السُّوءِ، وَ السَّلَامُ.

2. تلاش امام در تحقّق وحدت:

پس بدان در امّت اسلام، هيچ كس همانند من وجود ندارد كه به وحدت امّت محمّد (صلّى اللّه عليه و آله) و به انس گرفتن آنان به همديگر، از من دلسوزتر باشد. من در اين كار پاداش نيك و سرانجام شايسته را از خدا مى طلبم، و به آنچه پيمان بستم وفا دارم، هر چند تو دگرگون شده، و همانند روزى كه از من جدا شدى نباشى.

همانا تيره روز كسى است كه از عقل و تجربه اى كه نصيب او شده، محروم ماند، و من از آن كس كه به باطل سخن گويد يا كارى را كه خدا اصلاح كرده بر هم زند، بيزارم. آنچه را نمى دانى واگذار، زيرا مردان بد كردار، با سخنانى نادرست به سوى تو خواهند شتافت، با درود.