فرهنگی

۱۷ دی ۱۳۱۴؛ روز اجرای توطئه کشف حجاب و آغاز سرکوب زنان باحجاب در دوره رضاخان

توطئه کشف حجاب به دستور رضاخان

۱۷ دی ۱۳۱۴

یکی از پلیدترین توطئه‌های دشمنان اسلام در تاریخ معاصر ایران، ماجرای کشف حجاب است. رضاخان که پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ با حمایت و هدایت انگلیسی‌ها به قدرت رسید، در مسیر اجرای سیاست اسلام‌زدایی و جایگزینی ارزش‌های غربی و لیبرالیستی در جامعه ایران گام برداشت. یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این سیاست، اجرای طرح کشف حجاب بود.

برای آماده‌سازی زمینه اجرای این طرح، مجلس در ششم دی‌ماه ۱۳۰۷ قانون «متحدالشکل کردن البسه» را تصویب کرد. بر اساس این قانون، مردان موظف به پوشیدن کت‌وشلوار، کراوات و کلاه فرنگی شدند. این اقدام مقدمه‌ای برای تغییرات فرهنگی عمیق‌تر در جامعه بود.

در ادامه این سیاست‌ها، با فشارها و تبلیغات حکومتی، گروهی از زنان غرب‌زده، به‌ویژه زنان درباری و همسران دولتمردان، به‌صورت بی‌حجاب یا بدحجاب در محافل عمومی ظاهر شدند. فضای اختناق و سرکوب شدید دوران رضاخانی نیز باعث شد مردم نتوانند واکنش مؤثر و گسترده‌ای در برابر این روند نشان دهند.

در سال ۱۳۱۳، رضاخان به ترکیه سفر کرد. مشاهده تغییرات گسترده‌ای که رژیم لائیک ترکیه به رهبری مصطفی کمال آتاتورک برای غربی‌سازی جامعه مسلمان این کشور اجرا کرده بود، تأثیر عمیقی بر او گذاشت. پس از این سفر، رضاخان با شدت بیشتری سیاست اسلام‌زدایی و به‌ویژه حجاب‌زدایی را دنبال کرد. در بهمن ۱۳۱۳، هم‌زمان با افتتاح دانشگاه تهران، دستور داده شد دختران بدون حجاب در دانشگاه حاضر شوند.

این اقدامات با واکنش‌ها و مخالفت‌های گسترده مردم، به‌ویژه با رهبری روحانیت، روبه‌رو شد. یکی از مهم‌ترین این اعتراض‌ها، قیام مسجد گوهرشاد بود که با سرکوب خونین و کشتار مردم بی‌دفاع به دست مأموران رژیم پایان یافت.

حدود شش ماه پس از فاجعه مسجد گوهرشاد، رضاخان بدون توجه به اعتراض علما و مردم، در روز ۱۷ دی ۱۳۱۴ به‌صورت رسمی و علنی قانون کشف حجاب زنان را اعلام کرد. این اقدام در مراسم جشن فارغ‌التحصیلی دانشسرای مقدماتی دختران در تهران انجام شد. رضاخان در این مراسم، به همراه همسر و دختران بی‌حجاب خود حضور یافت و سخنرانی کرد. این مراسم به ابتکار علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف وقت و از چهره‌های شناخته‌شده فراماسونری، برگزار شد و آغازگر یکی از تاریک‌ترین دوره‌ها در تاریخ زنان ایران بود.

پس از اعلام رسمی کشف حجاب، مأموران حکومت به‌طور شبانه‌روزی در کوچه‌ها و خیابان‌ها گشت می‌زدند. هر جا زنی باحجاب دیده می‌شد، با خشونت چادر و روسری او را برمی‌داشتند. مردان نیز تحت فشار قرار می‌گرفتند تا همسران خود را بدون حجاب به خیابان‌ها و مجالس عمومی بیاورند. این سیاست‌ها با تحقیر، اجبار و خشونت گسترده علیه زنان همراه بود.