کمخوری، کلید سلامت؛ تبیین رابطه تغذیه متعادل و تندرستی در کلام امام رضا (علیه السلام)
کمخوری، کلید سلامت؛ تبیین رابطه تغذیه متعادل و تندرستی در کلام امام رضا (علیه السلام)
لَوْأَنَّ النَّاسَ قَصَرُوا فِي الطَّعَامِ، لَاسْتَقَامَتْ أَبْدَانُهُمْ.
اگر مردم در خوردن[و نوشیدن]، به کم بسنده میکردند، بدنهایشان سالم و استوار بود.
مکارم الأخلاق،جلد ۲، صفحه ۱۸۰.
تفسیر حدیث
این حدیث گرانقدر از امام رضا (علیه السلام) که در کتاب ارزشمند «مکارم الأخلاق» نقل شده است، حکمتی کلیدی در حوزه «سلامتی جسمانی» و «تندرستی» را با بیانی کوتاه و عمیق بیان میدارد. تفسیر این کلام بر محورهای زیر استوار است:
1. اصل «کمخوری» و میانهروی: تأکید امام (ع) بر «قَصَرُوا» (کمخوری و میانهروی) ریشه در آموزههای قرآنی و سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) دارد. این مفهوم، عینیت بخشیدن به آیه شریفه «وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» (اعراف: ۳۱) است که از اسراف در خوردن و نوشیدن نهی میکند. در روایات متعدد، معصومان (علیهم السلام) تاکید کردهاند که معده، خانه تمام بیماریهاست و پرهیز، سرآمد تمام داروها.
2. نگاه جامع به انسان: این روایت نشان میدهد که ائمه (ع) به سلامت جسمانی به عنوان بستر و ابزاری مهم برای عبادت و تکامل معنوی توجه ویژهای داشتهاند. بدن سالم، امکان عبادت بهتر، تلاش بیشتر در راه خدا و خدمت به خلق را فراهم میسازد. امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند: «صِحَّةُ الْبَدَنِ مِنْ قِلَّةِ الْحَرَصِ» (سلامتی بدن از کمحَرصی است).
3. پیامدهای اسراف در خوردن: اسراف در طعام نه تنها موجب بیماریهای جسمی مانند چاقی، فشارخون و ناراحتیهای گوارشی میشود، بلکه بر سلامتی روح و روان نیز تأثیر منفی میگذارد. سنگینی بدن، کسالت، تنبلی و کاهش فعالیتهای مفید از آثار پرخوری است. در مقابل، کمخوری موجب سبکی بدن، حضور قلب، نشاط و آمادگی برای عبادت و کار میشود.
4. بعد اخلاقی و اجتماعی: کمخوری و قناعت، تنها یک توصیه بهداشتی نیست، بلکه فضیلتی اخلاقی است که موجب بینیازی از دیگران، عزت نفس و آزادگی از اسارت شکم میگردد. امام رضا (ع) در جایی دیگر میفرمایند: «عَلَيْكَ بِالْقَصْدِ فِي الْمَأْكَلِ فَإِنَّهُ أَبْعَدُ مِنَ السَّرَفِ وَأَصَحُّ لِلْبَدَنِ وَأَعْوَنُ عَلَى الْعِبَادَةِ» (بر تو باد به میانهروی در خوراک؛ زیرا از اسراف دورتر و برای بدن سالمتر و برای عبادت کمککنندهتر است).
5. توصیه عملی برای زندگی: این حدیث، یک دستورالعمل عملی و پیشگیرانه برای همه انسانها در همه اعصار است. امروزه با گسترش بیماریهای ناشی از پرخوری و تغذیه ناسالم، این کلام نورانی بیش از پیش جلوه میکند و نشان میدهد که تعالیم اهل بیت (علیهم السلام) پاسخگوی نیازهای بشر در تمامی حوزهها، حتی بهداشت فردی است.
خلاصه تفسیر: این حدیث شریف، با نگاهی حکیمانه، کمخوری و میانهروی در غذا را کلید اصلی سلامت جسم معرفی میکند و آن را به عنوان یک سفارش بهداشتی، اخلاقی و عبادی تبیین مینماید. سلامت بدن، بستری برای انجام مسئولیتهای فردی و اجتماعی و تکامل معنوی انسان است.