فرهنگی

چرا اسلام این‌قدر بر ازدواج تأکید دارد؟، پاسخ امام رضا (ع) به فواید شگفت‌انگیز نکاح

«لَوْ لَمْ يَكُنْ فِي الْمُناكَحَةِ وَالْمُصاهَرَةِ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ، وَلا سُنَّةٌ مُتَّبَعَةٌ، وَلا أَخْبَارٌ مُتَظَاهِرَةٌ، لَكَفَى بِإصْلاحِ ذَاتِ الْبَيْنِ، وَتَقْرِيبِ الْبَعِيدِ، وَتَأْلِيفِ الْقُلُوبِ، وَاشْتِمالِ الْحُقُوقِ، وَكَثْرَةِ الْعَدَدِ، وَتَأَلُّفِ الْوَلَدِ لِشِدَّادِ الأَيَّامِ وَغِيَرِ الدَّهْرِ، أَنْ يَرْغَبَ فِيهَا الْعَاقِلُ الْعَالِمُ، وَيُسَارِعَ إلَيْهِ الْمُوَفَّقُ الْمُصِيبُ.»

اگر در باره ازدواج و وصلت، آیه‌ای روشن، و سنّتی پیروی شده و اخبار فراوان نبود، بی‌گمان، نیکی کردن به خویشاوند، نزدیک ساختن افراد دور، الفت بخشیدن میان دل‌ها، در هم تنیدن حقوق، افزودن بر جمعیت، و اندوختن فرزند برای سخت‌های روزگار و پیشامدهای زمانه، کافی بود که خردمند دانا، به این کار رغبت نماید و انسان ره‌یافته درست‌اندیش، به آن بشتابد.

تفسیر حدیث 

این حدیث نورانی از امام رضا (ع)، که همچون چراغی پرفروغ راه سعادت را نشان می‌دهد، به زیبایی استدلالی عقلانی و جامع برای یکی از مهم‌ترین سنت‌های اسلامی یعنی “ازدواج” ارائه می‌دهد. امام (ع) در این بیان، فراتر از یک دستور شرعی صرف، به تبیین حکمت‌ها و فواید عینی و اجتماعی این پدیده مقدس می‌پردازد.

فراتر از یک دستور: نگاهی حکیمانه

امام (ع) بحث خود را با این فرض آغاز می‌کنند که حتی اگر هیچ آیه، سنت یا روایت صریحی درباره وجوب یا استحباب ازدواج وجود نداشت، عقل سلیم و خرد جمعی به تنهایی برای درک ضرورت آن کافی بود. این، نشان‌دهنده عمق نگاه اسلام و اهل بیت (ع) به فطرت انسانی و خردورزی است.

شش فایده عقلانی ازدواج از نگاه امام رضا (ع):

۱. إصْلاحِ ذَاتِ الْبَيْنِ (نیکی کردن به خویشاوندان) ازدواج

تنها پیوند دو فرد نیست؛ بلکه پیوند دو خانواده و دو قبیله است. این پیوند، کدورت‌های احتمالی گذشته را می‌زداید و باعث ایجاد صلح و آشتی میان خویشاوندان می‌شود. در جامعه شیعی که بر محور “صله رحم” استوار است، این فایده از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است.

۲. تَقْرِيبِ الْبَعِيدِ (نزدیک کردن افراد دور) ازدواج

فاصله‌های قومی، نژادی و اجتماعی را از بین می‌برد. فردی که قبلاً “غریبه” به حساب می‌آمد، با ازدواج به عضوی از خانواده تبدیل می‌شود. این امر به تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش تبعیض‌ها کمک شایانی می‌کند.

۳. تَأْلِيفِ الْقُلُوبِ (الفتبخشی میان دل‌ها)

این جمله،یادآور آیه «وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ» است. ازدواج، مهر و محبتی پایدار بین زن و شوهر و سپس بین خانواده‌های آنان ایجاد می‌کند. این محبت و دلبستگی، استحکام‌بخش بنیان جامعه اسلامی است. الفت قلوب، جامعه را از فروپاشی داخلی نجات می‌دهد.

۴. اشْتِمالِ الْحُقُوقِ (در هم تنیدن حقوق)

ازدواج،شبکه‌ای از حقوق متقابل را بین زن و شوهر، والدین و فرزندان، و حتی بین دو خانواده ایجاد می‌کند. این حقوق (نفقه، احترام، تربیت، ارث و…) مانند تار و پودی محکم، روابط اجتماعی را منسجم و قانونمند می‌سازد و از هرج و مرج جلوگیری می‌کند.

۵. كَثْرَةِ الْعَدَدِ (افزایش جمعیت)

امام رضا(ع) به صراحت به افزایش کمی جمعیت به عنوان یک مزیت بزرگ اشاره می‌فرمایند. جامعه شیعی برای حفظ اقتدار، تداوم نسل مؤمنان و گسترش فرهنگ اهل بیت (ع) نیاز به جمعیت جوان و پویا دارد. این نگاه، پاسخی محکم به تفکرات ضد فرزندآوری در دنیای مدرن است.

۶. تَأَلُّفِ الْوَلَدِ لِشِدَّادِ الأَيَّامِ (ذخیره کردن فرزند برای روزهای سخت) فرزندان

پشتوانه و سرمایه آینده خانواده و جامعه هستند. آنان در روزهای پیری و ناتوانی پدر و مادر، یاور و حامی هستند و در حوادث سخت اجتماعی، مدافع ارزش‌ها و کیان جامعه اسلامی. این نگاه استراتژیک، نشان‌دهنده دوراندیشی عمیق اسلامی است.

جمع‌بندی

امام رضا (ع) در این حدیث، ازدواج را نه یک انتخاب شخصی صرف، بلکه یک “استراتژی اجتماعی حکیمانه” معرفی می‌کنند که عقل هر خردمندی را به سوی خود جلب می‌کند. از نگاه ایشان، ازدواج تنها برای ارضای غریزه جنسی نیست؛ بلکه کارخانه‌ای برای تولید محبت، امنیت، جمعیت، انسجام و قدرت برای امت اسلامی است.