وقتی زمین میمیرد و آسمان میبندد، تفسیر دعای باران امام علی (ع) برای زندگی امروز ما
وقتی زمین میمیرد و آسمان میبندد، تفسیر دعای باران امام علی (ع) برای زندگی امروز ما
«اللَّهُمَّ خَرَجْنَا إِلَيْكَ حِينَ اعْتَكَرَتْ عَلَيْنَا حَدَابِيرُ السِّنِينَ وَ أَخْلَفَتْنَا مَخَايِلُ الْجُودِ، فَكُنْتَ الرَّجَاءَ لِلْمُبْتَئِسِ وَ الْبَلَاغَ لِلْمُلْتَمِسِ، نَدْعُوكَ حِينَ قَنَطَ الْأَنَامُ وَ مُنِعَ الْغَمَامُ وَ هَلَكَ السَّوَامُ أَلَّا تُؤَاخِذَنَا بِأَعْمَالِنَا وَ لَا تَأْخُذَنَا بِذُنُوبِنَا، وَ انْشُرْ عَلَيْنَا رَحْمَتَكَ بِالسَّحَابِ الْمُنْبَعِقِ وَ الرَّبِيعِ الْمُغْدِقِ وَ النَّبَاتِ الْمُونِقِ، سَحّاً وَابِلًا تُحْيِي بِهِ مَا قَدْ مَاتَ وَ تَرُدُّ بِهِ مَا قَدْ فَاتَ.»
خداوندا، وقتی به سوی تو بیرون آمدیم که سالهای قحطی و خشکسالی به ما رو آورده، و ابرهاى باراندار به ما پشت کرده، و تو امید هر غمزدهای، و برآورنده حاجت هر حاجتمند. در این زمان که مردم ناامیدند، و ابرها باران ندادهاند، و چرندگان از بین رفتهاند، از تو میخواهیم که ما را به اعمال زشتمان مؤاخذه نکنی، و به گناهانمان نگیری. الهی، با ابر پرباران، و بهار پرآب، و گیاه شاداب، سفره رحمتت را بر ما بگستران، از باران دانهدرشت خود که زمین مرده را به آن زنده کنی، و آنچه را از بین رفته به ما برگردانی، بر ما بباران.
تفسیر دعا
این فراز از خطبه ۱۱۵ نهجالبلاغه، تنها یک درخواست برای باران مادی نیست؛ بلکه نماد کامل رابطه عبد و مولا و الگویی برای دعا کردن و حل بحرانهاست. امیرالمؤمنین (ع) در این دعا، جغرافیای یک بحران و راه خروج از آن را ترسیم میکنند.
۱. آغاز از نقطه ناامیدی (حین اعْتَکَرَت…)
امام (ع) دعا را از جایی آغاز میکند که همه راههای زمینی بسته شده است: سالهای پیاپی خشکسالی (حَدابیر السّنین) و رویگردانی ابرها (أخلفتنا مخایل الجود). این تعبیر، به ما میآموزد که وقتی بنده به انتهای خط میرسد، خداوند آغاز راه میشود. “خَرَجْنَا إِلَیْکَ” نشان از یک حرکت جمعی و عاجزانه به سوی تنها ملجأ دارد.
۲. شناخت دقیق معبود (فَکُنْتَ الرَّجَاءَ…)
پس از بیان مشکل، امام بلافاصله مقام خداوند را با دو وصف یادآور میشود:
· الرَّجَاءَ لِلْمُبْتَئِسِ: امید ناامیدان. این توصیف، رابطه عاطفی و امیدبخش با پروردگار را نشان میدهد.
· الْبَلَاغَ لِلْمُلْتَمِسِ: برآورنده حاجت جویندگان. این عبارت، رابطه مبتنی بر نیاز و حاجت را ترسیم میکند. اینکه ابتدا"امید” میآید و سپس “برآوردن حاجت"، نشان میدهد که اولین برکت دعا، بازگرداندن امید به دلها است، حتی پیش از نزول باران.
۳. اقرار به گناه پیش از درخواست باران (أَلَّا تُؤَاخِذَنَا…)
این بخش، هسته مرکزی عرفان شیعی در مواجهه با بلایا را نشان میدهد. امام (ع) پیش از درخواست باران، از خداوند میخواهد که آنان را به خاطر گناهانشان مؤاخذه نکند. این یعنی:
· اقرار به رابطه علّی بین گناه و بحرانهای طبیعی.
· تواضع و انکسار در پیشگاه الهی.
· اولویت بخشیدن به رضایت خداوند بر رفع مشکل.
۴. درخواست بارانِ حیاتبخش (انْشُرْ عَلَیْنَا رَحْمَتَكَ…)
درخواست امام (ع) برای باران، بسیار هنرمندانه و پرمعناست:
· بِالسَّحَابِ الْمُنْبَعِقِ: ابری که از باران لبریز و جوشان است.
· الرَّبِيعِ الْمُغْدِقِ: بهاری که بسیار بخشنده و پربرکت است.
· النَّبَاتِ الْمُونِقِ: گیاهی که خوشمنظر و سرسبز است. این سه عبارت،نشان میدهد که رحمت الهی، باید سرریزکننده، دائمی و زیبا باشد.
۵. فرجامِ زندگیبخش (تُحْيِي بِهِ مَا قَدْ مَاتَ…)
امام (ع) در پایان، هدف نهایی از این درخواست را بیان میکنند: احیای مردهها و بازگرداندن از دسترفتهها. این تنها اشاره به زنده شدن زمین خشکیده نیست،بلکه نویدی است برای:
· زنده شدن دلهای مرده از بیایمانی.
· بازگشت برکات معنوی و اقتصادی که از جامعه رخت بربسته.
· احیای امید در میان یأس عمومی.
جمعبندی و درسهای کاربردی برای امروز
این دعا به ما میآموزد که در مواجهه با هر بحرانی (اقتصادی، اجتماعی، معنوی):
1. پناهبردن به خدا باید اولین واکنش ما باشد.
2. باید علل معنوی بحران (گناهان) را پیش چشم داشته باشیم.
3. درخواست خود را با تسبیح و تمجید پروردگار آغاز کنیم.
4. برای رحمت الهی، مشخص و دقیق دعا کنیم.
5. به رحمت خداوند امیدوار باشیم، چرا که او “الرَّجَاءَ لِلْمُبْتَئِسِ” است.