فرهنگی

میانه‌روی؛ دستور العمل الهی برای زندگی

 ۞ يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (سوره اعراف، آیه ۳۱)

ای فرزندان آدم! زینت خود را در هر مسجدی (و به هنگام هر نمازی) برگیرید و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید که خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد.

تفسیر (برگرفته از تفسیر المیزان و نمونه):

این آیه شریفه یکی از جامع‌ترین دستورات الهی در مورد سبک زندگی است.در بخش اول، به فرزندان آدم دستور می‌دهد که در هنگام عبادت، زینت خود را برگیرند. این دستور، ضمن تأکید بر نظافت و آراستگی ظاهری در مساجد، استفاده از نعمت‌های حلال خداوند برای زیبایی را نیز مجاز می‌شمارد و ردّی است بر تفکرات غلط رهبانیت که پاکی و تقوا را در ژولیدگی و بدحالی می‌دانستند. بخش دوم آیه، به یک اصل کلی در تغذیه و مصرف اشاره دارد: “بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید.” این جمله کوتاه، یک برنامه جامع بهداشتی، اقتصادی و اخلاقی را در خود جای داده است؛ هم نیازهای طبیعی انسان را تأیید می‌کند و هم از زیاده‌روی و تجاوز از حدّ اعتدال نهی می‌نماید.

تفسیر المیزان در توضیح"اسراف” آن را به معنای تجاوز از حدّ اعتدال در هر کاری می‌داند. در این آیه، اسراف به دو صورت می‌تواند باشد: یکی اسراف کمّی، یعنی خوردن و آشامیدن بیش از حد نیاز که هم برای جسم مضر است و هم نوعی ناسپاسی نعمت به حساب می‌آید.

دیگری اسراف کیفی، یعنی تجمل‌گرایی و مصرف اقلام بسیار گران‌قیمت و لوکس در خوراک و پوشاک، در حالی که بسیاری از مردم حتی از حداقل‌ها محروم هستند. امام صادق (ع) نیز در تفسیر این آیه می‌فرمایند: “اسراف آن است که انسان آنچه را که باید بپوشد، از بین ببرد و یا آنقدر بخورد که به او آسیب برساند.” بنابراین، میانه‌روی یک اصل اساسی در تمام شئون زندگی یک مسلمان است.

در دنیای امروز که مصرف‌گرایی به یک ارزش تبدیل شده و تبلیغات گسترده،انسان‌ها را به سوی خرید بیشتر و مصرف بی‌رویه سوق می‌دهد، این آیه نجات‌بخش است. اسراف نه‌تنها برای فرد ضرر دارد (چاقی، بیماری‌های روحی و جسمی)، بلکه برای جامعه نیز زیانبار است (توزیع ناعادلانه ثروت، فشار بر منابع طبیعی و محیط زیست).

اگر افراد جامعه به این دستور الهی عمل کنند، هم سلامت خود را تضمین کرده‌اند و هم منابع مالی و طبیعی را به صورت عادلانه‌تری در اختیار همه قرار می‌دهند. میانه‌روی در مصرف، یک شعار دینی نیست، بلکه یک ضرورت عقلی و انسانی برای بقای نسل‌های آینده است.

در پایان،خداوند می‌فرماید: “إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ” (او اسراف‌کاران را دوست ندارد). این جمله، شدت نفرت خداوند از اسراف را می‌رساند. محبت خداوند به بندگانش، بزرگ‌ترین سرمایه است و کسی که با اسراف خود، هم به خود و هم به جامعه و هم به نعمت‌های الهی ظلم می‌کند، از این سرمایه عظیم محروم می‌ماند.

بیاییم با الگو قرار دادن سیره ائمه معصومین (ع) که در عین سادگی، از نعمت‌های حلال در حد اعتدال استفاده می‌کردند، سبک زندگی خود را اصلاح کنیم و از زمره اسراف‌کاران خارج شویم.