معیارهای یک حاکم ایدهآل از نگاه امام علی(ع)؛ از عدالت تا خدمتگزاری
معیارهای یک حاکم ایدهآل از نگاه امام علی(ع)؛ از عدالت تا خدمتگزاری
یکی از مهمترین پرسشها در جوامع، به ویژه هنگام انتخاب رهبر و مسئولان حکومتی، این است که “معیارهای یک حاکم خوب چیست؟". امام علی(ع) به عنوان الگویی برای حکمرانی عادلانه، در سخنان گهربار خود، ویژگیهای حاکم شایسته را به روشنی ترسیم کردهاند.
ایشان در تعریفی موجز و پرمعنا، بهترین حاکمان را اینگونه معرفی میکنند: “آن است که بیداد را بمیراند و دادگری را زنده سازد” (غررالحکم: ۵۰۰۵). این جمله، مبارزه با ظلم و احیای عدالت را به عنوان نخستین و برجستهترین شاخصه رهبری خوب برمیشمارد.
نکته کلیدی دیگر، رابطه “حکومت” و “دین” است. حضرت امیر(ع) با بیانی ژرف هشدار میدهند: “هرکس حکومت خود را در خدمت دینش قرار دهد، هر سلطانی مطیع او شود؛ هر کس دینش را در خدمت حکومتش درآورد، هر انسانی در او طمع کند” (غررالحکم: ۹۰۱۶۹۰۱۷). بنابراین، حاکم واقعی کسی است که قدرت را ابزاری برای تحقق ارزشهای الهی کند، نه آنکه دین را وسیلهای برای تثبیت قدرت خود سازد.
اما این حکومت عادلانه و دینمدار چه پاداشی دارد؟ امام علی(ع) میفرمایند: “هرگاه حکومت بر پایههای دادگری بنا شود و با ستونهای خرد برپا گردد، خداوند دوستداران آن را یاری رساند و دشمنانش را تنها و بییاور گذارد” (غررالحکم: ۴۱۱۸). این وعده، تأیید الهی را مشروط به استقرار عدالت و خردمداری در حکومت میداند.
در نهایت، معیار نهایی، رفاه و آسایش مردم است. ایشان خوشحالترین حاکمان را کسانی میدانند که “مردم در روزگار او به نیکی زندگی کنند و عدالتش را در میان رعیّت خود بگستراند” (غررالحکم: ۳۲۶۱). نتیجه حکمرانی خوب، زندگی نیک برای آحاد جامعه و گسترش عدالت در همه سطوح است.