صرفهجویی؛ شاخص اساسی انسان قرآنی در پرتو آیه «کلوا و اشربوا و لا تسرفوا»
صرفهجویی؛ شاخص اساسی انسان قرآنی در پرتو آیه «کلوا و اشربوا و لا تسرفوا»
مهارت صرفهجویی، شاخص انسان قرآنی » يَا بَنِي آدَمَخُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (اعراف:۳۱) ای فرزندان آدم! [هنگام هر نماز و] در هر مسجدی، آرایش و زینتِ [مادی و معنوی خود را متناسب با آن عمل و مکان] همراه خود برگیرید، و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید؛ زیرا خدا اسراف کنندگان را دوست ندارد.
در این آیه، خداوند همه انسانها را مورد خطاب قرار داده و از آنها خواسته است نسبت به استفاده از خوراک و آشامیدنی احتیاط کنند تا به ورطه اسراف نیفتند. اسراف از دیدگاه قرآن کریم، هر نوع زیادهروی چه مالی و چه غیر مالی را شامل میشود.
به دیگر سخن، اسراف در برابر میانهروی قرار دارد. انسان در هر لحظه از عمر خود در درون یکی از این دو دایره است: یا دایره میانهروی و یا دایره اسراف. اگر میانهروی را از دست بدهد، از دایره آن خارج شده و پای در دایره اسراف نهاده است.
همان گونه که میانه روی، اضلاع و ابعاد و لایه های گوناگون دارد؛ اسراف نیز انواع و اقسامی دارد. زیاد خوردن، اسراف است. در زمان نامناسب خوردن نیز اسراف است. خوردن غذای مضر نیز اسراف است. پذیرایی از مهمان با غذای مضر، نیز اسراف است. درست نخوردن غذا نیز اسراف است.
عدم رعایت نکات لازم پیش از غذا و بعد از غذا نیز اسراف است. بهرهگیری از این غذا برای معصیت حضرت حق نیز اسراف است. نداشتن هدف متعالی از خوردن غذا، نیز خود نوعی اسراف است. از این رو، قرآن کریم، انسان قرآنی را انسانی میانهرو و صرفه جو معرفی میکند.
انسان قرآنی با کمک عقل، وحی، فطرت، علم و تجربه نسبت به نیازهای واقعی خود آگاهی پیدا میکند و حد و حدود آن را تشخیص میدهد و بر اساس آن، از نعمتهای خدادادی بهره میگیرد. انسان قرآنی پیوسته مراقب است تا نسبت به مواهب طبیعی نهایت صرفهجویی را داشته باشد و از هر چیزی به بهترین وجه استفاده کند.
به تعبیر دیگر، انسان قرآنی کسی است که بهرهوری او بالاست. تلاش میکند با کمترین هزینه، بیشترین نفع را به خود و جامعه برساند. از هر چیزی در جای خود به بهترین شکل آن استفاده میکند. از این منظر به اعمال خویش بنگریم و مرزهای اسراف و صرفهجویی را مشخص کنیم و تمرین کنیم تا در هر موقعیتی، بیشتر در دایره میانهروی و صرفهجویی قرار بگیریم تا صرفهجویی را در درون خودمان نهادینه سازیم.