فرهنگی

روزه؛ جراحی روح و روان

رسولُ اللَّهِ (صلى الله عليه وآله):

عَلَيْكُمْ بِالصَّوْمِ؛ فَإِنَّهُ مَحْسَمَةٌ لِلْعُرُوقِ وَ مَذْهَبَةٌ لِلْأَشَرِ

پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله):

بر شما باد روزه گرفتن که آن رگ‌ها را می‌بُرد [شهوت را کم می‌کند] و سرمستی را می‌بَرد.

📘 منبع: مستدرک الوسائل، ج ۷، ص ۳۶۸

 پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این حدیث، تصویری دقیق و پزشکی از تأثیر روزه بر وجود انسان ترسیم می‌کنند. ایشان روزه را هم “محسمه” (قطع‌کننده رگ‌ها) و هم “مذهبه” (برطرف‌کننده سرمستی) معرفی می‌فرمایند. این دو تعبیر زیبا، نشان از تأثیر عمیق روزه در مهار غرایز سرکش انسانی دارد.

انسان موجودی است با دو بال فرشته‌گون و تمایلات حیوانی. گاه این تمایلات چنان قدرت می‌گیرند که عقل را به زنجیر می‌کشند و انسان را به پرتگاه هلاکت می‌افکنند. برای مهار این غرایز، خداوند ابزارهایی قرار داده است که یکی از مهم‌ترین آنها روزه است.

پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله در یک تشبیه دقیق و زیبا می‌فرمایند: “بر شما باد روزه گرفتن که آن رگ‌ها را می‌بُرد [شهوت را کم می‌کند] و سرمستی را می‌بَرد.”

این حدیث شریف دو تأثیر مهم روزه را بیان می‌کند:

۱. “مَحْسَمَةٌ لِلْعُرُوق"؛ جراحی رگ‌ها

“محسمه” از ریشه “حسم” به معنای قطع کردن و بریدن است. در پزشکی قدیم، برای درمان برخی بیماری‌ها، رگ‌های بیمار را قطع می‌کردند تا خون غلیظ و آلوده از بدن خارج شود. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روزه را به چنین عمل جراحی تشبیه می‌کنند که رگ‌های شهوت و هوس را در وجود انسان قطع می‌کند.

روزه به انسان یاد می‌دهد که می‌تواند بر معده و شهوت خود مسلط شود. کسی که ۳۰ روز در ماه رمضان اراده خود را تقویت کرده، می‌تواند در بقیه سال نیز بر هوس‌های خود غلبه کند.

۲. “مَذْهَبَةٌ لِلْأَشَر"؛ درمان سرمستی

“أشر” به معنای سرمستی، غرور و طغیان ناشی از فراوانی نعمت است. کسی که همیشه سیر است و به هر چه می‌خواهد می‌رسد، دچار نوعی غرور و غفلت می‌شود. روزه با ایجاد گرسنگی، این سرمستی را از انسان می‌گیرد و او را به یاد نیازمندان و فقرا می‌اندازد.

امروزه دانشمندان ثابت کرده‌اند که گرسنگی کنترل‌شده، علاوه بر تأثیرات جسمی، تأثیرات روحی عمیقی نیز دارد:

· افزایش قدرت اراده و خودکنترلی

· کاهش پرخاشگری و عصبانیت

· افزایش همدلی با دیگران

· ایجاد تواضع و فروتنی

روزه‌ای که جراحی کند

برای اینکه روزه ما این تأثیرات شگرف را داشته باشد، باید:

· تنها به گرسنگی و تشنگی اکتفا نکنیم

· چشم، گوش و زبان را نیز روزه داریم

· در افطار و سحر پرخوری نکنیم

· همواره به یاد خدا و نیازمندان باشیم

خدایا! روزه ما را جراحی قرار ده که رگ‌های طغیان را در وجودمان قطع کند و سرمستی دنیا را از دلمان ببرد.