فرهنگی

جامعه ایمانی؛ پیکره‌ای واحد با اعضایی وابسته 🌐

 جامعه اسلامی مانند یک پیکر واحد است که اعضای آن به یکدیگر وابسته‌اند. قرآن کریم این پیوند مقدس را با تعبیری عمیق و زیبا به نام «ولایت» توصیف می‌کند که نه فقط یک رابطه عاطفی، بلکه یک مسئولیت اجتماعی و دینی متقابل است.

اسلام دینی اجتماعی است و به ارتباط مؤمنان با یکدیگر اهمیت ویژه‌ای می‌دهد. قرآن در آیه‌ای نورانی، تصویری از جامعه مطلوب اسلامی ترسیم می‌کند که در آن، زن و مرد مؤمن، همه یاور و دوستدار یکدیگرند و در برابر خوبی‌ها و بدی‌ها احساس مسئولیت می‌کنند:

«وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ ۚ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَیُطِیعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ۚ أُولَٰئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ» 

ترجمه: «مردان و زنان با ایمان، ولیّ (و یار و یاور) یکدیگرند؛ امر به معروف، و نهی از منکر می‌کنند؛ نماز را برپا می‌دارند؛ و زکات را می‌پردازند؛ و خدا و رسولش را اطاعت می‌کنند؛ بزودی خدا آنان را مورد رحمت خویش قرار می‌دهد؛ خداوند توانا و حکیم است!» (سوره توبه، آیه ۷۱)

تفاوت تعبیر در این آیه با آیه مربوط به منافقان بسیار قابل تأمل است. در آیه ۶۷ همین سوره درباره منافقان آمده: «بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ» (برخی از جنس برخی دیگرند) اما در اینجا می‌فرماید: «بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ» . آیت‌الله مکارم شیرازی در این باره می‌فرمایند: این تفاوت تعبیر به خاطر آن است که بر خلاف مؤمنان، وحدت عمیق و پیوند ولایت در میان منافقان نیست و وحدتشان ظاهری و صوری است .

علامه طباطبایی (ره) در «المیزان» بر این باورند که ولایت مؤمنان نسبت به یکدیگر، یک ولایت حقیقی و مبتنی بر ایمان است که در عمل، خود را در قالب امر به معروف و نهی از منکر، اقامه نماز، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسول نشان می‌دهد .

این آیه به خوبی نشان می‌دهد که جامعه اسلامی، جامعه‌ای است که در آن همه نسبت به هم مسئولیت دارند. امر به معروف و نهی از منکر نه یک حق، که یک وظیفه همگانی است و نماز و زکات، پیوند انسان با خدا و خلق خدا را به هم گره می‌زند.