فرهنگی

اقتصاد عصر ظهور: عدالت، تقسیم ثروت و محو انحصار (تفسیر حدیثی از حکومت حضرت مهدی عج)

عنه عليه السّلام: «إذا قام قائم أهل البيت قسّم بالسويّة، و عدل في الرّعيّة، فمن أطاعه فقد أطاع اللّه و من عصاه فقد عصى اللّه، و إنّما سمّي المهدي (مهديّا) لأنّه يهدي إلى أمر خفيّ، و يستخرج التوراة و سائر كتب اللّه عزّ و جلّ من غار بأنطاكية و يحكم بين أهل التوراة بالتوراة، و بين أهل الإنجيل بالانجيل، و بين أهل الزّبور بالزّبور، و بين أهل القرآن بالقرآن.

و يجمع إليه أموال الدّنيا من بطن الأرض و ظهرها، فيقول للناس: تعالوا إلى ما قطعتم فيه الأرحام، و سفكتم فيه الدّماء الحرام، و ركبتم فيه ما حرّم اللّه عزّ و جلّ، فيعطي شيئا لم يعطه أحد كان قبله، و يملأ الأرض عدلا و قسطا و نورا كما ملئت ظلما و جورا و شرا» .

 و في خبر آخر: «يأتيه الرّجل و المال كدس، فيقول: يا مهديّ أعطني، فيقول: خذ» 

فی الروایة : فإذا قام قائمنا حرم على كل ذي كنز كنزه- حتى يأتيه فيستعين به على عدوه و ذلك قول الله: «الَّذِينَ يَكْنِزُونَ‌ الذَّهَبَ‌ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ- فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ‌».

در روایت آمده است بالای دو هزار درهم انباشته شود کنز است البته مقصود از این طلا و نقره طلا و تقره به صورت غیر شفاف و نظارت نشده و غیر مزکی است کما اینکه در روایت دیگر آمده است:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): مَالٌ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ فَلَيْسَ بِكَنْزٍ وَ إِنْ كَانَ تَحْتَ سَبْعِ أَرَضِينَ، وَ كُلُّ مَالٍ لَا تُؤَدَّى زَكَاتُهُ فَهُوَ كَنْزٌ وَ إِنْ كَانَ فَوْقَ الْأَرْضِ.

تفسیر و تحلیل حدیث 

۱. عدالت اجتماعی و تقسیم عادلانه:

حدیث بر تقسیم بالسویه (برابری‌خواهی عادلانه) و عدل در رعیت تأکید دارد. این به معنای نفی هرگونه تبعیض اقتصادی است. در حکومت امام زمان(عج)، منابع عمومی به گونه‌ای توزیع می‌شود که شکاف طبقاتی ریشه‌کن می‌گردد.

۲. مفهوم «کنز» و حد آن:

· در روایات، کنز به مال انباشته‌ای گفته می‌شود که زکات آن پرداخت نشود (حتی اگر روی زمین باشد).

· حد نصاب کنز در برخی روایات ۲۰۰۰ درهم (معادل تقریبی ۵۱۲ گرم نقره) ذکر شده است، اما مقصود اصلی، مالی است که از گردش اقتصادی خارج شود و حقوق فقرا از آن ادا نگردد.

· علمای شیعه بر اساس روایت امام باقر(ع)، مسئولیت نظارت بر خود را در این زمینه یادآور شده‌اند.

۳. حکومت جهانی و احیای کتاب‌های آسمانی:

امام زمان(عج) تورات، انجیل، زبور و قرآن را از غار أنطاکیه استخراج و میان پیروان هر دین، به کتاب خودشان داوری می‌کند. این نشان‌دهنده عدالت فرامذهبی و احترام به همه ادیان الهی در عصر ظهور است.

۴. جمع‌آوری ثروت‌های جهان و بازتوزیع آن:

امام(عج) ثروت‌های زمین را جمع کرده و به کسانی که پیشتر برای مال، قطع رحم و سفک دماء کرده‌اند، اعطا می‌کند. این نماد تطهیر ثروت‌های ناپاک و استفاده از آنها برای خدمت به بشریت است.

نتیجه‌گیری:

حدیث مورد بحث، تصویری از اقتصاد اخلاق‌محور، عدالت‌بنیان و عادلانه در عصر ظهور ارائه می‌دهد. در این نظام:

· انحصار ثروت شکسته می‌شود.

· زکات به عنوان یک اصل نظارتی همگانی اجرا می‌گردد.

· ربا و کنز به کلی محو می‌شوند.

· منابع طبیعت در اختیار همگان قرار می‌گیرد.

این آموزه‌ها می‌تواند الگویی برای حرکت به سمت اقتصاد اسلامی در عصر غیبت نیز باشد.