آتش زیر خاکستر خلیج فارس؛ رزمایش آمریکا و متحدان عربش آیا شعله جنگ را روشن میکند؟
آتش زیر خاکستر خلیج فارس؛ رزمایش آمریکا و متحدان عربش آیا شعله جنگ را روشن میکند؟
همزمان با افزایش تنشها در خلیج فارس و دریای سرخ، آغاز رزمایش «امنیت ۴» با مشارکت آمریکا و کشورهای عربی، این پرسش را داغ کرده: آیا منطقه در آستانه یک بازآرایی امنیتی جدید است یا این تحرکات فقط جنگ روانی است؟
رزمایش مشترک «امنیت ۴» در قطر و با حضور کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و آمریکا آغاز شده. این منطقه اکنون پرتنشترین وضعیت امنیتی سالهای اخیر را دارد. هر مانور نظامی در این شرایط، پیام سیاسی و راهبردی مشخصی دارد.
زمانبندی تاملبرانگیز؛ رزمایش در سایه نگرانی از درگیری
رزمایش «امنیت ۴» از ۲۶ ژانویه در قطر آغاز شده و بین ۸ تا ۱۱ روز ادامه دارد. این رزمایش با حضور نیروهای امنیتی شش کشور عربی حاشیه خلیج فارس و نیروهای آمریکایی برگزار میشود. بیش از ۷۰ سناریوی عملیاتی در آن اجرا میشود.
این مانور گسترده شامل ۲۶۰ ساعت آموزش میدانی فشرده است. نیروهای پلیس و امنیتی امارات، عربستان، قطر، عمان، بحرین و کویت در کنار نیروهای آمریکایی شرکت دارند.
نیروی هوایی آمریکا هدف این رزمایش را تقویت قدرت ایالات متحده در منطقه و آمادهسازی برای «پاسخ انعطافپذیر» به سناریوهای احتمالی اعلام کرده است.
برگزاری این رزمایش در شرایطی است که سطح تنشها در منطقه بهطور محسوسی افزایش یافته و اعزام نیروهای آمریکایی شتاب گرفته. بسیاری از کارشناسان این را نشانه آمادگی واشنگتن برای مداخله نظامی احتمالی میدانند.
یکی از اهداف اصلی، نمایش توان آمریکا در حفظ نیروی هوایی رزمی در منطقه عنوان شده. انتخاب قطر به عنوان میزبان نیز نشاندهنده اعتماد به توانمندیهای امنیتی این کشور است.
پس از حمله تلافیجویانه ایران به پایگاه العدید در ژوئن گذشته، نگرانی قطر درباره آسیبپذیری در صورت گسترش تنش افزایش یافته بود.
پازل رزمایشها؛ از «درع الخلیج» تا «امنیت ۴»
رزمایش قطر فقط بخشی از پازل بزرگتر منطقه است. پیش از این، در ۱۵ دیماه، رزمایش «درع الخلیج ۲۰۲۶» در عربستان برگزار شد.
زمانبندی رزمایش «امنیت ۴» در بحبوحه گمانهزنیها درباره احتمال حمله آمریکا به ایران اهمیت دارد. تهران نیز هشدار داده هرگونه اقدام نظامی با پاسخی فراگیر مواجه میشود.
همزمان، دادههای ردیابی پرواز از افزایش تحرکات نظامی آمریکا حکایت دارد. در دو روز گذشته حداقل سه فروند هواپیمای نیروی هوایی آمریکا از آلمان به کشورهای خاورمیانه از جمله قطر و کویت اعزام شدهاند.
ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه ناوگروهش به سوی منطقه در حرکت است. جنگندههای F-۱۵ آمریکا نیز در خاورمیانه مستقر هستند.
ایالات متحده هماکنون بین ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی نظامی در منطقه دارد و در حداقل ۱۹ نقطه خاورمیانه پایگاه دارد.
واکنشهای یکپارچه در تهران
در واکنش به این تحرکات، مقامات ایران مواضع هماهنگی اتخاذ کردهاند. رئیس قوه قضائیه از لزوم هوشیاری در برابر تهدیدهای نظامی سخن گفت و برخورد قاطع با هر اقدام تروریستی را تأکید کرد.
معاون اول رئیسجمهوری نیز از آمادگی کامل کشور در برابر هرگونه خطای احتمالی دشمن خبر داد و گفت برنامههای اقتصادی و مدیریتی برای شرایط جنگی تدوین شده است.
سخنگوی وزارت دفاع و فرمانده نیروی زمینی ارتش از افزایش آمادگی نظامی خبر داده و هشدار دادند هر تعرضی با پاسخی دردناک مواجه میشود.
سخنگوی وزارت خارجه نیز گسیل نیرو و تهدید نظامی را مغایر حقوق بینالملل دانست و گفت مذاکره فقط زمانی معنا دارد که طرف مقابل به دنبال جنگ نباشد.
هشدار دوستان ایران؛ نگرانی از بیثباتی منطقهای
برخی کشورهای دوست ایران نیز نسبت به پیامدهای اقدام نظامی هشدار دادهاند. کرملین گفت حمله به ایران گامی دیگر در مسیر بیثباتی منطقه است. وزیر خارجه ترکیه نیز به آمریکا هشدار داد فشار بیش از حد بر ایران میتواند آن را به سمت بدترین سناریوها سوق دهد.
برخی مقامات فرانسوی نیز صراحتاً اعلام کردهاند مداخله نظامی در ایران گزینه مطلوبی نیست.
گزارشهایی نیز از تلاش عربستان برای ایفای نقش میانجی منتشر شده. وال استریت ژورنال گزارش داده که دولت آمریکا کشورهای عربی را برای سناریوی حمله احتمالی آماده میکرد، اما ریاض برای منصرف کردن واشنگتن کارزار دیپلماتیک آغاز کرده.
پیام کشورهای عربی به کاخ سفید روشن است: حمله به ایران میتواند بازار نفت را دچار شوک کند، به اقتصاد آمریکا آسیب بزند و بیثباتی را به داخل مرزهای کشورهای عربی بکشاند.
نگرانی اصلی، اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز است. مقامهای سعودی گفتهاند ریاض به تهران اطمینان داده در هیچ درگیری احتمالی مشارکت نخواهد کرد.
با این حال، اجماع عربی کامل نیست. گزارشها نشان میدهد در حالی که عربستان، عمان و قطر به دنبال حل مسالمتآمیز هستند، موضع امارات مبهمتر به نظر میرسد. اختلافات ابوظبی و ریاض بر سر یمن باعث شده امارات از ایفای نقش میانجی فاصله بگیرد.