فرهنگی

ثواب زیارت امام رضا (ع) با زیارت دوستان صالح اهل بیت

◼️امام رضا (ع) فرمودند: مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلى زِيارَتِنا فَلْيَزُرْ صالِحى مَوالينا يُكْتَبْ لَهُ ثَوابُ زِيارَتِنا.

هركس نتواند ما را زيارت كنـد، دوستان و پيروان شايسته ما را زيارت كند، تـا پاداش زيـارت مـا برايش نوشته شود.

📚مسند الامام الرضا عليه السلام، ج ۲، ص ۲۵۴

مفهوم «زیارت» در فرهنگ شیعی:

امام رضا علیه‌السلام در این روایت شریف می‌فرمایند: «مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلى زِيارَتِنا فَلْيَزُرْ صالِحى مَوالينا يُكْتَبْ لَهُ ثَوابُ زِيارَتِنا». از منظر شیعه، «زیارت» فقط به حضور فیزیکی در کنار مرقد مطهر معصومان علیهم السلام محدود نمی‌شود؛ بلکه تجدید پیمان ولایت، ابراز ارادت قلبی و پیروی از سیره آنان نیز نوعی زیارت معنوی است.

اما این حدیث، به افرادی که از نظر مسافت، بیماری، یا شرایط اجتماعی قادر به سفر زیارتی نیستند، راهی عملی برای کسب ثواب زیارت نشان می‌دهد: «زیارت دوستان صالح اهل بیت». تعبیر «صالِحی مَوالینا» یعنی شیعیانی که از نظر ایمان و عمل صالح، شاخصه‌های ارادت به اهل بیت را دارند.

علامه مجلسی در شرح این حدیث می‌نویسد: «ثواب زیارت امام، به قدری عظیم است که خداوند به لطف خود، راه‌های متعددی برای کسب آن قرار داده؛ از جمله دیدار مؤمنان صالح و محبت عملی به ایشان». بنابراین، این حدیث جایگاه اجتماعی مؤمنان را تا حد جایگاه امامان ارتقا نمی‌دهد، اما محبت و ارتباط با ایشان را مایه برکت و ثواب عظیم معرفی می‌کند.

پیامدهای عملی و ارتباط با «حرمت مؤمن»:

نکته مهم آنکه «زیارت مؤمن صالح» فقط به رفتن به خانه او (عیادت یا دیدار) نیست؛ بلکه شامل احترام به او، رفع نیازش، دلجویی از او، و دفاع از آبرویش می‌شود. امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: «المُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنَ الْكَعْبَةِ» (الکافی، ج۲، ص۳۵۴) – حرمت مؤمن از حرمت کعبه بالاتر است. بر این اساس، امام رضا علیه‌السلام می‌فرماید اگر نمی‌توانی به زیارت من بیایی، به دیدار یک مؤمن صالح برو و به او احترام بگذار.

این روایت، علاوه بر تسلی خاطر کسانی که از فیض زیارت محرومند، یک وظیفه اجتماعی بزرگ را نیز گوشزد می‌کند: پیوند با مؤمنان صالح، دلجویی از ایشان و حفظ حرمت آنان، خود عبادتی است که ثواب زیارت امام را دارد.

در دوران معاصر، این حدیث می‌تواند تشویقی برای حضور در جمع‌های مؤمنانه، سرکشی از بیماران، دیدار با علما و صالحان، و تقویت روابط برادرانه در جامعه ایمانی باشد. به تعبیر دیگر، «زیارت» فقط به سمت مشهد یا کربلا رفتن نیست؛ گاهی مؤمن صالح همسایه ات، حرمی است که ثواب زیارت امام رضا را دارد.

بدنی که با حرام تغذیه شود، به بهشت نمی‌رود ،هشدار پیامبر (ص) درباره لقمه حرام

 رابطۀ تغذیه با ایمان:

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله در این روایت که «مسند أبی یعلی» (ج۱، ص۷۵، ح۷۸ و ۷۹) آن را نقل کرده، با صراحت تمام می‌فرماید: «لا يَدخُلُ الجَنَّةَ جَسَدٌ غُذِّيَ بِحَرامٍ»؛ یعنی بدنی که با مال یا خوراک حرام تغذیه شده باشد، هرگز وارد بهشت نمی‌شود. این تعبیر، هشداری بسیار شدید درباره «لقمه حرام» و تأثیر آن بر سرنوشت اخروی انسان است.

از منظر شیعه، «حرام» فقط به خوردن گوشت خوک یا شراب محدود نمی‌شود؛ بلکه هر مالی که از راه ربا، رشوه، دزدی، غصب، دروغ، کم‌فروشی، یا هرگونه تصرف نامشروع به دست آید، حرام است و تأثیر آن به صورت مستقیم بر جان و قلب انسان می‌نشیند.

علامه مجلسی در «مرآة العقول» (ج۲۳، ص۲۴۷) ذیل روایات مشابه می‌نویسد: «الحرام یُثمر قسوة القلب و یمنع قبول الحق و یؤدی إلی الکفر». امام صادق علیه‌السلام نیز می‌فرماید: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً جَعَلَ لَهُ وَاعِظاً مِنْ قَلْبِهِ» (الکافی، ج۲، ص۴۲۷) – اما لقمه حرام دل را چنان سخت می‌کند که جای واعظ درونی را خالی می‌گذارد.

 استثنائات، توبه و آثار دنیوی حرام‌خواری:

نکته مهم آنکه این حدیث، وعده «خلود در جهنم» برای هر حرام‌خواری نیست، بلکه نفی «دخول در بهشت» به طور مطلق است مگر پس از تطهیر. بر اساس عقیده شیعه، اگر کسی از راه حرام تغذیه کرده باشد، با «توبه نصوح»، «استرداد حقوق مردم»، و «تصفیه بدن از حرام» (استبراء) می‌تواند شایسته بهشت شود.

اما آنچه مهم است، تأثیر وضعی لقمه حرام است؛ یعنی خودِ آن لقمه، بدون آنکه انسان متوجه باشد، مانع رشد ایمان، اجابت دعا، و پذیرش طاعات می‌شود. امام باقر علیه‌السلام می‌فرماید: «إِنَّ الْعَبْدَ لَیُرْزَقُ الْحَلَالَ فَتَکُونُ إِجَابَتُهُ عِنْدَ الرَّکْعَتَیْنِ وَ الْأَرْبَعِ، وَ إِنَّ الْعَبْدَ لَیُرْزَقُ الْحَرَامَ فَمَا یُسْتَجَابُ لَهُ فِی أَرْبَعِینَ صَبَاحاً» (الکافی، ج۵، ص۲۱۲).

پیام عملی این حدیث برای زندگی امروز: درآمد حلال، در انتخاب شغل، خرید و فروش، معاملات بانکی و حتی تغذیه روزانه باید با وسواس دینی رعایت شود؛ چراکه لقمه حرام، سدی نفوذناپذیر میان بنده و بهشت است و حتی اگر عبادتها ظاهراً کامل باشند، اثر خود را بر قلب می‌گذارد.

 خداشناسی در کلام امام صادق (ع): بود آنگاه که هیچ چیز نبود، علم الهی به گذشته و آینده

صادق علیه السلام: اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي كَانَ إِذْ لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ غَيْرُهُ وَ كَوَّنَ اَلْأَشْيَاءَ فَكَانَتْ كَمَا كَوَّنَهَا وَ عَلِمَ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ

✨ستایش از آن خدایی است که بود هنگامی که چیزی جز او نبود و اشیاء را ایجاد کرد و آنها همانگونه شدند که او آنها را پدید آورد و آنچه بود و آنچه خواهد شد را می داند.

📚پی‌نوشت: التوحید ص۷۵ ح۲۹

تحلیل صفت «بودن خداوند هنگامی که هیچ چیز جز او نبود»:

امام صادق علیه‌السلام در این فراز از دعا که شیخ صدوق در کتاب «التوحید» (ص۷۵، ح۲۹) نقل کرده، به یکی از عمیق‌ترین مباحث خداشناسی اشاره می‌فرماید: «اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي كَانَ إِذْ لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ غَيْرُهُ». این عبارت، تصریح به ازلیت و قدم ذاتی خداوند دارد. از منظر متکلمان شیعه، خداوند «قدیم ازلی» است؛ یعنی وجود او آغاز ندارد و هیچ زمانی نبوده که او نباشد.

در مقابل، تمام موجودات دیگر «حادث» هستند؛ یعنی زمانی نبوده‌اند و سپس به اراده خدا پدید آمده‌اند. این مطلب، پاسخ به سؤال «خدا از چه زمانی بوده؟» است؛ هر کس بپرسد «کی بوده؟»، در واقع زمان را بر او تحمیل کرده، حال آنکه خداوند خالق زمان است و فوق آن.

علامه مجلسی در «بحار الأنوار» (ج۴، ص۲۵۶) می‌نویسد: «مراد از “کان” در اینجا، “وجود أزلی” است نه “بودن در زمان"، زیرا خداوند منزه از مقارنت با زمان است». امام صادق علیه‌السلام با این تعبیر کوتاه، برهانی ساده و محکم بر خالقیت و وحدانیت خدا اقامه می‌کنند: اگر زمانی هیچ چیز جز او نبود، پس او خالق همه چیز است.

 تحلیل علم الهی و قدرت تکوین اشیاء:

امام علیه‌السلام در ادامه می‌فرماید: «وَ كَوَّنَ اَلْأَشْيَاءَ فَكَانَتْ كَمَا كَوَّنَهَا وَ عَلِمَ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ». این بخش، به دو صفت «قدرت تکوینی» و «علم ازلی» خدا اشاره دارد. «تکوین» یعنی ایجاد کردن اشیاء از عدم؛ همانگونه که اراده الهی تعلق گرفت، عیناً همان گونه پدید آمدند.

این نشان می‌دهد که جهان، با همه نظم و زیبایی، دقیقاً مطابق نقشه الهی آفریده شده است. سپس علم خداوند را یادآور می‌شود: او می‌داند «ما کان» (آنچه گذشته) و «ما هو کائن» (آنچه خواهد آمد) را.

طبق آموزه‌های شیعه، علم خداوند «ازلی و ذاتی» و «جامع» همه چیز است؛ یعنی نه تنها به کلیات، بلکه به جزئیات و همه زمان‌ها (گذشته، حال، آینده) آگاهی دارد. شهید مطهری در کتاب «عدل الهی» می‌گوید: «علم الهی عین ذات اوست و محدود به زمان و مکان نیست».

بنابراین این حدیث شریف، حمد و سپاس خدا را به خاطر سه صفت بزرگ: ازلیت، قدرت تکوین، و علم مطلق آموزش می‌دهد و مبنای محکمی برای خداشناسی توحیدی فراهم می‌آورد.

سایه جنگ از جنگ بدتر است؛ آیت‌الله یزدان‌پناه: نگرانی مردم از آتش‌بس نشانه هوشیاری است

📝| آیت‌الله یزدان‌پناه

استاد فلسفه و عرفان اسلامی

_مگر ما همان آدم‌های گذشته نبودیم که گاه مرعوب می‌شدیم؟ چه شد که وقتی آن شخص کثیف می‌گوید «من شما را به عصر حجر برمی‌گردانم»، دل‌ها نلرزید؟ بلکه اراده‌ها قوی‌تر شد و مردم بیشتر و محکم‌تر به صحنه آمدند. این‌ها اثرِ به میدان‌آمدن است. اگر در خانه می‌نشستیم، دل‌ها تکان نمی‌خورد. خدا بیداری و حیات را به این ملت داد و رعب را برداشت._

➖ چرا دل‌های مردم در هنگام اعلان آتش‌بس لرزید؟ چون تصمیم‌گیری مردم دیگر بر اساس ترس نیست. ترس گره کور ماست که تصمیم‌گیری‌های ما را سست می‌کند.

➖ اکنون که دو هفته از آتش‌بس گذشته است، چرا باید دنباله‌اش را بگیریم؟ بر فرض که پای میز مذاکره رفتیم، به تمام خواسته‌هایمان رسیدیم و هیچ امتیازی هم ندادیم؛ آیا دلمان قرص می‌شود که کار تمام شده و طرف مقابل به تعهداتش پایبند می‌ماند؟ تجربه مذاکرات پیشین به ما چه می‌گوید؟ مگر او قبلاً تعهدش را پاره نکرد؟ الان هم پاره می‌کند؛ چنین کسی را باید سر جایش نشاند.

➖ اصلاً فرض کنید چنین شخصی تعهد کرده است؛ آیا احساس نمی‌کنید سایه جنگ باقی می‌ماند؟ سایه جنگ بدتر از جنگ است. سایه جنگ کارها را فشل می‌کند. چرا باید از برتری خودمان دست بکشیم و این سرمایه‌ای که داریم را از بین ببریم؟

➖ امروز برای حفظ استقلال و جلوگیری از تجزیه ایران، چاره‌ای جز ایستادگی وجود ندارد. با کوتاه‌آمدن در مقابل دشمن، این دشمن کوتاه نمی‌آید. این دشمن جنگ را حیاتی می‌بیند. نه فقط رژیم صهیونیستی، بلکه آمریکا هم چنین نظری دارد و معتقد است اگر جلوی ایران گرفته نشود، دیگر نمی‌توانند هیچ کاری بکنند.

➖ بنده خدایی می‌گفت: 

رهبر ما را زدند، دیگر زندگی معنا ندارد؛ باید بجنگیم و خون‌خواهی کنیم؛ دیگر هرچه شد، شد. بله، ما کار را با ظرافت و عقلانیت پیش می‌بریم؛ اما تا آخر می‌رویم و بقیه‌اش با خداست.

➖ پس هم عقلانیت زمینی می‌گوید باید در مقابل دشمن بایستیم و مذاکره را ادامه ندهیم و هم عقل آسمانی می‌گوید باید در مقابل دشمن ایستاد؛ چراکه خدا وعده کرده است که اگر او را یاری کنید، او شما را یاری می‌کند.

خاطرجمع باشید که خدا نصرت خواهد کرد؛ وعده قطعی الهی در قرآن به یاری‌کنندگان دینش

خاطرجمع باشید که خدا نصرت خواهد کرد

وقتی خدای متعال با تأکید فراوان و چندجانبه میفرماید: «و لینصرنّ اللَّه من ینصره»؛(1) بی‌گمان، بی‌تردید، حتماً و یقیناً خدای متعال نصرت میکند، یاری میکند کسانی را که او را، یعنی دین او را یاری کنند - وقتی خدا این را میگوید - من و شما هم میدانیم که داریم از دین خدا حمایت میکنیم، یاریِ دین خدا میکنیم. بنابراین، خاطرجمع باشید که خدا نصرت خواهد کرد.

دیدار اعضای دفتر رهبری و سپاه حفاظت ولی امر، پنجم مردادماه هشتاد وهشت