فرهنگی

امام صادق علیه‌السلام فرمودند:

> «لاتَطيبُ السُّكنى إلاّ بِثَلاثٍ: الهَواءِ الطَّيِّبِ و الماءِ الغَزيرِ العَذبِ و الأرضِ الخَوّارَةِ».

«زندگی جز با سه چیز گوارا نمی‌شود: هوای پاک، آب فراوان و گوارا، و زمینی نرم و حاصلخیز.»

منبع: تحف العقول، ص۳۲۰.

این روایت به عوامل اساسی رفاه و آرامش زندگی انسان اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که از نگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام، تأمین نیازهای طبیعی و محیطی، مقدمه‌ای برای زندگی مطلوب است.

۱. «الهَواءِ الطَّيِّبِ»؛ هوای پاک و سالم

هوای پاک، نخستین شرط زندگی سالم معرفی شده است. قرآن کریم نعمت‌های طبیعی را از نشانه‌های رحمت الهی می‌داند:

> «وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ» (انبیاء، ۳۰)

هرچند آیه درباره آب است، اما مفسران شیعه مانند علامه طباطبایی در المیزان، از آن به وابستگی حیات انسان به عناصر ضروری طبیعت یاد کرده‌اند. هوای سالم نیز از همین سنخ نعمت‌های الهی است که بقای زندگی به آن وابسته است.

۲. «الماء الغزير العذب»؛ آب فراوان و گوارا

قرآن کریم بارها آب را منشأ حیات معرفی کرده است:

> «وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا» (فرقان، ۴۸)

در تفسیر نمونه آمده است که آب پاک و گوارا، یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی و اساس آبادانی جوامع انسانی است. تأکید امام صادق(ع) بر فراوانی و گوارایی آب، نشان‌دهنده اهمیت امنیت آبی در زندگی انسان است.

۳. «الأرض الخوّارة»؛ زمین نرم و آماده کشت

«خوّارة» در لغت به زمینی گفته می‌شود که نرم، حاصلخیز و قابل بهره‌برداری باشد. چنین زمینی امکان کشاورزی، تولید غذا و آبادانی را فراهم می‌کند.

قرآن کریم نیز به زنده شدن زمین و رویش محصولات به عنوان نشانه‌ای از قدرت و رحمت خداوند اشاره می‌کند:

> «فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا» (فاطر، ۹)

بر اساس تفاسیر شیعه، آبادانی زمین و بهره‌برداری صحیح از آن، از نعمت‌های بزرگ الهی و زمینه‌ساز رفاه جامعه است.

جمع‌بندی

این حدیث نشان می‌دهد که اسلام، زندگی مطلوب را تنها در امور معنوی خلاصه نمی‌کند، بلکه سلامت محیط زیست، دسترسی به آب سالم و وجود منابع طبیعی مناسب را نیز از پایه‌های آسایش انسان می‌داند. از نگاه امام صادق علیه‌السلام، جامعه‌ای که از هوای پاک، آب گوارا و زمین حاصلخیز برخوردار باشد، زمینه مناسب‌تری برای رشد مادی و معنوی خواهد داشت.

منابع:

تحف العقول، ص۳۲۰.

قرآن کریم: سوره انبیاء، آیه ۳۰؛ سوره فرقان، آیه ۴۸؛ سوره فاطر، آیه ۹.

علامه طباطبایی، تفسیر المیزان.

آیت‌الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه.

حماسه‌آفرینان عاشورا، بی‌هدف و کورکورانه به کربلا نیامده بودند. آنان اهل بصیرت بودند؛ هم در زمینهٔ درستی و حقانیت راه و رهبرشان، هم دربارهٔ درک اینکه وظیفه‌شان جهاد و یاری امام است. یاران اباعبدالله علیه السلام مانند مسلم، درنهایتِ بصیرت بودند. در زیارتی که برای مسلم‌بن‌عقیل است می‌خوانیم: «وَ أَنَّکَ قَدْ مَضَیْتَ عَلَى بَصِیرَةٍ مِنْ أَمْرِکَ مُقْتَدِیاً بِالصَّالِحِینَ وَ مُتَّبِعاً لِلنَّبِیِّینَ‌». 

🔹 همچنین، زمانی که بُریر در مقابل دشمن ایستاد، گفت: «اَلْحَمدُلِلَّهِ الَّذِی زادَنِی فِیکُمْ بَصِیرَةً». 

🔹 اما قطعاً بابصیرت‌ترین یار امام حسین علیه السلام قمر بنی‌هاشم، حضرت ابوالفضل علیه السلام بود. 

✨ امام صادق علیه السلام در ضمن حدیثی فرموده‌اند: «كان عمّنا العباس نافذ البصيرة صلب الايمان جاهد مع أبی عبدالله و ابلی بلاء حسنا و مضی شهیدا». 

🔹 (عموی ما عباس، انسانی بابصیرت و ژرف‌نگری و آراسته به ایمانی آگاهانه و استوار و عمیق بود؛ به همراه ابی عبدالله علیه السلام [دلیرانه] مبارزه کرد و [در آزمون سخت زندگی] با به جان خریدن رنج‌ها و گرفتاری‌های بسیار [در راه خدا، سرافراز و سربلند سر بر آورد و پس از جهادی شجاعانه،] جان را در راه خدا هدیه کرد). 

✅ او در کربلا، پرچمدار قهرمان و کارآمد اردوگاه آزادی بود و پس از شهادت یاران فداکار حسین علیه السلام و قهرمانان هاشمی، آنگاه که آب را ناجوانمردانه تحریم کردند، گام به پیش نهاد و رو به سالارش حسین علیه السلام کرد و اجازهٔ پیکار خواست…

📚 منبع: کتاب زیبایی‌ها و زشتی‌های کربلا، اثر حجت‌‌ الاسلام راجی، صفحه ۱۴۱

منظومه‌ فکری امام خمینی ره با ظرفیت‌سازی و عقلانیت تحولات نسل‌ها

 این منظومه تنها در حوزه فقه و اصول خلاصه نمی‌شود، بلکه در مجموعه علوم انسانی، انسان‌شناسی الهی و عرصه اجتماعی نیز امتداد دارد. رهبر معظم انقلاب در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد سه خواسته مهم از حوزه علمیه دارند؛ نخست ساماندهی ولایت فقیه در نظام اجتماعی، دوم کشف و تحقق «فقه امت‌ساز» و سوم پاسخگویی به عقلانیت تحول یافته نسل‌ها. این مطالب تنها با فلسفه و کلام قابل تحقق نیست.

علم اصول مقدمه واقعی اجتهاد

 در علم اصول امام خمینی(ره) توجه بر «فطرت، عرف و عقل» وجود دارد و این نگاه باعث ایجاد پیوندی میان اصول و فقه می‌شود. ایشان علم اصول را «مقدمه واقعی» برای اجتهاد می‌دانستند و با افراد اخباری‌ و تفریط برخی اصولیان مقابله می‌کردند.

غیرت امام خمینی ره و ابتناء انديشه اصولی ایشان بر تولّی و تبرّی

 امام خمینی(ره) غیرت ویژه‌ای در مرزبندی اصول فقهی بر پایه تولی و تبری داشتند و این سیر باعث شد فقه امام(ره) امتداد جهانی پیدا کند و در عرصه‌های مختلف جریان‌ساز باشد.

جایگاه ویژه قوه قدسیه در اجتهاد

امام(ره) اجتهاد را علاوه بر قوه و ملکه، دارای مرتبه قدسیه می‌دانستند. مرتبه‌ای که اجتهاد را از صرف یک توان علمی به یک توان معنوی ارتقا می‌دهد.

ایشان اجتهاد را مقید به «طرق معتبر نزد اصحاب فن» می‌دانستند و این ویژگی‌های پایبندی امام را به سنت استنباطی نشان می‌دهند که فقه جواهری است.

قدرت نظام‌سازی اندیشه اصولی امام ره و فقه امت‌ساز

اندیشه اصولی امام خمینی ره قدرت آن را دارد که در زمینه نظام، فقه امت‌ساز و پاسخگویی به عقلانیت نسل‌ها را محقق کند و حوزه‌های علمیه با بازخوانی این اندیشه‌ها مسیر آینده خود را روشن کند.

روح اصول امام خمینی(ره) باید کشف شود

 کشف «روح الاصول» امام ره و بازتعریف فقه از نگاه ایشان می‌تواند در تولید نظریه حکومت اسلامی و تحقق فقه امت‌ساز نقشی اساسی ایفا کند.

 سه نکته برای تکمیل مطالعه اندیشه امام خمینی ره

۱. بازتعریف فقه از نگاه امام خمینی(ره):

امام فقه را «تئوری اداره انسان از گهواره تا گور» دانسته‌اند. این تعریف باید به‌عنوان مبنای بازتعریف اصول فقه و اجتهاد مورد توجه قرار گیرد.

۲. منظومه‌وارگی و کشف شبکه مفاهیم اصولی امام ره:

کشف شبکه مفاهیم اندیشه امام ره می‌تواند به بازخوانی دقیق‌تر و نظام‌مندتر اندیشه اصولی ایشان منجر شود.

۳. تأثیر مسئله اعتباریات:

 امام خمینی(ره) علم اصول را علمی اعتباری می‌دانستند و آن را از فلسفه جدا می‌کردند. بنابراین باید خوانشی جدید از اندیشه اصولی امام در بستر اعتباریات ارائه شود تا روح الاصول ایشان کشف گردد.

از حکومت اصولی تا حکومت ولایی

 امام خمینی(ره) حکومت را به‌گونه‌ای تعریف کردند که به عنوان حکم اولی اسلام مطرح شود و این نگاه ارتباط مستقیمی با اصول فقهی ایشان دارد. باید رساله‌های منطقی برای کشف این روابط تدوین شود تا ارتباط میان حکومت در ادله و حکومت در تحقق فقهی روشن گردد.

ظرفیت امتداد اجتماعی در اندیشه امام ره

 امام خمینی(ره) از معدود فقهایی بودند که تطبیق مفاهیم بر موضوعات را بر عهده عرف می‌دانستند نه وجدان؛ این نگاه به عرف خبرگانی و کارشناسی، یکی از راه‌های امتداد اجتماعی اندیشه امام ره است. کشف روح الاصول امام و بازخوانی اندیشه اصولی ایشان می‌تواند پاسخ‌گوی مطالبات رهبر معظم انقلاب در زمینه نظام‌سازی، فقه امت‌ساز و عقلانیت تحول‌یافته نسل‌ها باشد.

گنجینه بیانات امامین انقلاب چراغ راه آینده کشور است

✏️ امسال سی‌و‌هفتمین ۱۴ خردادی است که از فراق خمینی کبیر می‌گذرد و اوّلین ۱۴ خردادی است که پدر مهربان امّت، مرید و یار وفادار و برجسته‌ی مکتب امام، رهبر عظیم‌الشأن شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای اعلی‌الله‌مقامه‌الشریف میهمان ضیافت الهی شده و طنین صدای پرصلابت و کلام حکیمانه و نافذ‌ش در مرقد مطهّر امام شنیده نمی‌شود. امّا مجموعه‌ی بیانات و مکتوبات ده‌ ساله‌ی بنیانگذار جمهوری اسلامی و سی‌وشش‌ ساله‌ی رهبر عظیم‌الشأن شهید، گنجینه‌ی ارزشمند و بی‌بدیلی برای همه‌ی ما و چراغ راه مسیر آینده است.

✍🏼 بخشی از پیام رهبر انقلاب اسلامی به‌مناسبت سی و هفتمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (ره) ۱۴/خرداد/۱۴۰۵

 🌷۲۳ خرداد اولین سالگرد شهادت فرماندهان و دانشمندان شهید در جریان حمله رژیم پلید صهیونیستی با حمایت آمریکای جنایتکار گرامی باد.

🕯 هر چند دشمنان دین خدا بخاطر شهادت خادمان ملتِ مومن و انقلابیِ ایرانِ اسلامی خوشحال هستند ، «وَ هَذَا يَوْمٌ فَرِحَتْ بِهِ آلُ …» اما «اینها یقیناً از عوالم غیب و از فلسفه شهادت بی خبرند» ؛ قطعاً این کور دلان اموی مسلک ، نمی فهمند و نخواهند فهمید که شهدا به آنچه از فضل خداوند به واسطه شهادت ، نسیب آنان شده ، به شکل وصف ناپذیری شادمان و خرسندند ، «فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ» و پیوسته به دوستان خود و در باره جایگاه دوستان خود بشارت می دهند ، «وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ» ، که در فرهنگ جهان بینی توحیدی و اسلام ناب محمدی ﴿صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ﴾ ، اصلاً جای هیچگونه خوف و اندوه و نگرانی نیست ؛ «أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» ؛ چرا که خدا هست و امام زمان ﴿عَلَيهِ السَّلام﴾ ، حیُ و حاضرُ و ناظرُ و موثرِ در عالَم است.