فرهنگی

‼️ چرا بعضی بچه‌ها نمی‌توانند از حق خود دفاع کنند؟

در پارک، مدرسه یا مهدکودک، شاید این صحنه را دیده باشید:

کودکی اسباب‌بازی‌اش را بدون اعتراض به کودک دیگری می‌دهد؛

در صف، نوبتش را از دست می‌دهد؛

یا وقتی همسالانش او را مسخره می‌کنند، فقط سکوت می‌کند.

بعضی والدین تصور می‌کنند فرزندشان «بیش از حد مؤدب» یا «آرام» است؛

اما گاهی پشت این رفتار، عزت‌نفس پایین پنهان شده است.

کودکی که عزت‌نفس سالمی دارد، می‌آموزد:

«من هم به اندازه دیگران حق دارم.»

او می‌تواند با احترام بگوید:

«الان نوبت من است.»

«دوست ندارم این کار را با من انجام بدهی.»

«لطفاً اسباب‌بازی‌ام را پس بده.»

اما کودکی که بارها احساس کرده نظرش مهم نیست، مدام با دیگران مقایسه شده یا برای ابراز خواسته‌هایش سرزنش شده است، کم‌کم یاد می‌گیرد که برای حفظ رابطه، از حق خودش بگذرد .

#روان‌شناسان این مهارت را #جرأت‌مندی (Assertiveness) می‌نامند؛ 

مهارتی که نه پرخاشگری است و نه انفعال. کودکان آن را بیش از هر چیز، از رفتار والدین می‌آموزند.

🫰🏻اگر می‌خواهیم فرزندمان در آینده قربانی زورگویی نشود، لازم است از کودکی به او بیاموزیم:

احترام گذاشتن به دیگران، هرگز به معنای نادیده گرفتن حقوق خود نیست.

🌱 کودکی که امروز با احترام از حق خود دفاع می‌کند، فردایی خواهد داشت که کمتر اسیر تحقیر، سوءاستفاده و روابط ناسالم می‌شود.این موضوع بر پایه پژوهش‌های روان‌شناسی رشد و آموزش مهارت جرأت‌ورزی (Assertiveness) تدوین شده است؛ مهارتی که یکی از پیش‌بینی‌کننده‌های مهم #عزت‌نفس، #سلامت_روان و کیفیت روابط اجتماعی در بزرگسالی محسوب می‌شود!

⚫️زاویه نگاه به عظمت کربلا و قهرمانان آن

 عظمت کربلا به جنبه معنویت و روحانیت آن است نه فاجعه بودن آن / قهرمانان اصلی کربلا سیدالشهداء(ع) و یاران ایشان‌اند نه شمر و ابن زیاد!

🔹 معمولاً اهل منبر وقتی که می‌خواهند قضیه کربلا را بزرگ کنند جنبه فاجعه‌بودن و ظلم و ستم‌ها را بزرگ می‌کنند، در جستجوی پیدا کردن و حتی جعل کردن فاجعه‌هایی هستند؛ با بیان‌های مختلف و تشبیهات و مجسم‌ساختن‌ها جنبه فاجعه بودن را تقویت می‌کنند و حال آنکه ما باید از خود بپرسیم: بزرگی حادثه کربلا از چه نظر است؟ آیا از نظر فجیع‌بودن است؟ 

🔹 قطعاً این فاجعه، فاجعه کم‌نظیری است؛ ولی فاجعه عظیم و شاید عظیم‌تر از این در دنیا زیاد بوده. عظمت مطلب از لحاظ سیدالشهداء(ع) و یاران آن حضرت است، نه از لحاظ ابن زیاد و ابن سعد و اتباع و اشیاع آنها؛ عظمتِ سعادت است نه عظمتِ شقاوت. 

🔹 کربلا بیش از آن اندازه که نمایشگاه شقاوت و بدی و ظهور پلیدی بشر باشد، نمایشگاه روحانیت و معنویت و اخلاق عالی و انسانیت است؛

 ولی اهل منبر کمتر به آن جنبه توجه دارند؛ و به عبارت دیگر در این قضیه از آن جنبه باید نگاه کرد که:

 اباعبدالله(ع) و اباالفضل(ع) و زینب(س) قهرمان داستانند نه از آن جهت که شمر و سنان قهرمان داستانند.

📝 شهید آیت‌الله مطهری، حماسه حسینی، ج٢، ص۴۷

تکلیف در سخت‌ترین شرایط؛ درسهایی از جنگ تبوک و تفسیر آیهٔ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا

💠 اگر «نمیتوانستیم»، خدا بر ما «تکلیف» نمیکرد…

🔸«دفاع در مقابل دشمن»، هرچه سختی هم داشته باشد، باز «تکلیف» ساقط نمیشود

🔻«بار سنگين جهاد فى‌سبيل‌الله، و دشوارى‌هاى آن، موجب اسقاط تكليف نميشود و آن معنا نيز كه براى آيه‌ى «لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا» گمان كرده‌اند، درست نيست. 

🔻بيانِ «لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا» اين است كه در «مجاهده‌ى فى‌سبيل‌الله»، هرقدر كه مشكلات زياد باشد، #تكليف_ساقط_نميشود؛ 

چه‌اينكه ديديم كه در #جنگ_تبوك نيز مشكلات سربازان اسلام بسيار بود؛ 

🔻مشكلاتى چون: 

1. خستگى بازگشتِ از جنگِ طائف 

2. دور ماندن از زن و بچّه و خانه 

3. گرماى سوزان هوا و دل كندن از سايه‌هاى دلنشين درختان پاييز 

4. رسيدن وقت چيدن ميوه‌ها كه تنها درآمد آنها بود 

5. دورى راه و پياده‌روى در هواى گرم براى مواجهه با دشمن 

6. آن هم دشمنی نيرومند و خطرناك چون روم، كه اوّل‌قدرت آن روز بود و از ايران نيز قدرتمندتر بود. 

🔻اينها همه مشكلات و مشقّاتى بود كه در سر راه اعزام به جنگ تبوك خود را نشان ميداد و آنها حق داشتند به پيامبر(ص) بگويند ما نميرويم؛ 

ولى با اين‌همه وقتى يك عدّه كوتاهى كردند، خطاب شديد آمد كه اگر نرفتيد عذاب اليم سرنوشت شما است. 

🔻اين آيه نشان ميدهد بايد با مشكلات مبارزه كرد؛ زيرا مشكلات هرچه باشد #به‌قدر_وسع است؛ يعنى ميتوان تكليف را انجام داد. 

اگر نميتوانستى خدا بر تو تكليف نميكرد، پس ميتوانى. اينجا #قدرت_انسان را بايد وسعت داد. 

🔻خيلى مواقع اتّفاق مى‌افتد كه انسان نميتواند بارى را بردارد، ولى وقتى كارش گير ميكند و كسى نيست كه كمك كند، ميرَود زير بار، تلاش ميكند، بار را برميدارد و كار را انجام ميدهد، و به فرمايش حضرت على(ع): «اَتَزعَمُ اَنّكَ جِرمٌ صَغِيرٌ وَ فِيكَ انطَوَى العَالَمُ الاَكبَرُ» و خداوند دانا است كه آنچه امر فرموده «ما لايطاق» نيست، بلكه انجام‌شدنى است.» 

📚 رهبر شهید، تفسیر سوره‌ برائت، ص۲۰۳. (بیانات در سال ۱۳۵۱)

💠 خلاصه تفسیر رهبر شهید درباره آیه شریفه «لاٰ يُكَلِّفُ اَللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا»

⬅️ تفسیر مشهور:

▫️آیه‌ در مقام #تحدید_تکلیف تفسیر میشود؛ یعنی خدا بیش از توان انسان از او چیزی نمی‌خواهد، پس هرجا انسان واقعاً توان نداشته باشد، تکلیف از او برداشته می‌شود.

▫️با این نگاه، علی‌القاعده #قیام_سیدالشهدا(ع) یا #نهضت_امام‌خمینی را اگر در موقف خودشان تحلیل کنیم، کارهایی به ظاهر نشدنی بودند لذا چون خداوند به ورای توان تکلیف نمیکند، بنابراین، حکم قیام برداشته میشود.

⬅️ تفسیر رهبر شهید:

برداشت مشهور را انکار نمی‌کنند، اما معتقدند عمق و روح اصلی آیه چیز دیگری است. به باور ایشان، این آیه بیش از آنکه «محدودکننده تکلیف» باشد، اثبات‌کننده «#وسعت_توان_انسان» است.

▫️در برداشت رایج، حرکت از «وسع» به «تکلیف» است، یعنی چون توان محدود است، پس تکلیف نیز محدود میشود.

▫️اما در برداشت رهبر شهید، حرکت برعکس است: از «تکلیف» به «وسع». یعنی چون خدا تکلیف کرده است، این خودش بزرگترین دلیل است که این کار در وسع و توان انسان قرار دارد؛ هرچند در آغاز، دشوار یا حتی ناممکن به نظر برسد.

چون خدا هرگز به امر محال یا خارج از توان انسان فرمان نمی‌دهد.

▫️بنابراین، آیه در نگاه ایشان بیش از آنکه مجوز «#ترک_تکلیف» به بهانه «ناتوانی» باشد، ابطال‌کننده بسیاری از ادعاهای ناتوانی است.

‼️حالا خودتان این مسئله را به سال 51 ببرید که ایشان چگونه با این تفسیر راقی، مبارزه علیه رژیم طاغوت را تئوری پردازی میکردند و اگر امروز به این اقتدار رسیده‌ایم، نتیجه همان نگاه‌های الهی بوده است.

امروز نیز در تقابل با رژیم صهیونی امریکایی همان مسئله وجود دارد، تطبیقش با خودتان..

💠 فرار از سختی و فتنه‌ها، یعنی آغاز فتنه‌ای بزرگ‌تر

⬅️ «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ: ائْذَنْ لِي وَ لَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ» (التوبة: 49)

🔺برخی به خاطر سختی‌ها و ناملایمات جنگ، به پیامبر(ص) می‌گفتند:

به ما اجازه بده که به جنگ نیاییم، و ما را با این کار به دردسر و گرفتاری نیانداز.

🔺آنها گمان می‌کردند که با کنار کشیدن از #میدان_امتحان_الهی، خود را از ابتلا و سختی‌ها نجات می‌دهند.

🔺حال آنکه حقیقت برعکس بود:

همین کناره‌گیری‌شان، عین سقوط در فتنه بود. آنها با همین کناره‌گیری و شانه خالی کردن از #مسؤولیت، خود را در گرداب فتنه‌ای بزرگ‌تر انداختند.

🔺حقیقت آن بود که آنها از ترس فتنه و گرفتاری، به قلب فتنه سقوط کردند.

🔺شاید ماجرای #تله_تنش که برخی از آن دم میزدند مصداق همین قاعده باشد، آنها که به بهانه نیافتادن در تله تنش به دنبال تنش‌زدایی بودند، با همین سیاست، کشور را گرفتار فتنه‌ای بس عظیم‌تر کردند.

🔺و این حقیقتی دائمی است:

فرار از #امتحانات_الهی، خود گرفتار آمدن در امتحانی سخت‌تر است. کسی که به بهانه‌ی آرامش و آسایش از میدان تکلیف فرار می‌کند، در واقع در آتشی بزرگ‌تر قدم نهاده است.

🔺گاهی عده‌ای، از ترس فشار دشمن یا هزینه‌های ایستادگی، پیشنهاد #عقب‌نشینی داده و می‌گویند: «برای خودمان دردسر درست نکنیم؛ هزینه‌ ندهیم؛ کوتاه بیاییم تا آرام شویم.»

🔺اما حقیقت آن است که چنین عقب‌نشینی‌هایی، نه‌تنها بحران را رفع نمی‌کند، بلکه کشور را وارد فتنه‌ای بزرگ‌تر می‌کند: دشمن گستاخ‌تر می‌شود، مطالباتش بیشتر می‌گردد، و جامعه با مشکلاتی عمیق‌تر روبه‌رو می‌شود.

🔺این را با عمق جان باور کنیم:

اگر به بهانه‌های مختلف، از فتنه و سختی‌ها، خود را کنار کشیده یا تسلیم شویم، به قلب فتنه سقوط خواهیم کرد.

چرا که گریز از مسئولیت‌های سخت، راه را به سوی مسئولیت‌های بسیار سنگین‌تر و پرهزینه‌تر می‌گشاید.

🔺اگر جامعه‌ای از ایستادگی و مقاومت دست بکشد، دیر یا زود گرفتار فتنه‌ای بزرگتر خواهد شد که نه تنها برای آنها آسایش به بار نخواهد آورد، بلکه اصل موجودیت و عزتشان را نیز تهدید خواهد کرد.