کاروانِ بینقشه، سرگردانِ بیابان
#امام_جواد_علیه_السلام :
✓ «هر كه راههاى ورود [به كارها] را نداند، راههاى خروج او را به زحمت اندازد».
⁙ «مَن لم يَعرِفِ المواردَ أعيَتهُ المَصادِر».(۱)
✍️ دو واژهٔ «موارد» و «مصادر»، از تعبیرات سفر و بیابانگردی گرفته شدهاند:
▿ الموارد ▿
معنای لغوی: آبشخورها؛ جایی که کاروان برای نوشیدن آب وارد میشود
معنای کنایی: راههای ورود، مبادی، اصول و مقدمات یک کار
▿ المصادر ▿
معنای لغوی: جای بازگشت و برونرفت؛ مبدأ صدور
معنای کنایی: راههای خروج، پیامدها، سرانجام و ساماندادن به کار
🗯 امام علیهالسلام با این استعارهٔ لطیف میفرماید: ▿
همانگونه که کاروانِ بیابانگرد، اگر آبشخورها و منزلهای مسیر را نشناسد، در ادامهٔ راه و بازگشت خود ناتوان و بیتاب میشود،
در امور معنوی و اجتماعی نیز کسی که مبادی و اصول کار را نداند، در پایانبندی و برونرفت از آن درمانده میگردد.
↲ کسی که بدون شناخت درست وارد کاری میشود، در ساماندادن به نتایج آن عاجز میماند. ▿
▣ در تدبیر شخصی: انسان باید اول اصول، ابزار، زمان و هدف کار را بشناسد تا سپس از آن بیرون آید.
▣ در روابط اجتماعی: پیش از پیوند و اعتماد، باید «ورود و خروج» افراد شناخته شود.
▣ در امور معنوی و ولایت: کسی که مبدأ ولایت و حقیقت راه را نداند، از فرجام و سرانجام خود غافل میماند؛ چراکه ولایت، روحِ آغازها و پایانهاست.
در معنای اقتصادی: «شناخت منابع درآمد» و «تدبیر هزینهها» که یکی از مصادیق این حکمت است، نه تمام معنای آن.
ا —
◌ الدرّة الباهرة: ص٣٩