فرهنگی

دوست واقعی کیست؟

در شرح حکمت ۱۳۴ نهج‌البلاغه، امیرمؤمنان(ع) نشانه‌های یک دوست حقیقی را بیان می‌کنند.

🔹 انسان ذاتاً اجتماعی است و به یاران نیاز دارد؛ اما دوستان یکسان نیستند:

1. برخی مثل تاجران‌اند؛ تا منفعتی ببینند می‌مانند وگرنه رها می‌کنند.

2. برخی تا جایی پایبندند که خدمات گذشته‌ات را به یاد داشته باشند، اما پس از آن تو را رها می‌سازند.

3. اما گروه سوم، همان دوستان واقعی‌اند که پایه‌ی رابطه‌شان بر محبت و صداقت است.

امام علی(ع) می‌فرمایند:

دوست واقعی در سه حالت تو را فراموش نمی‌کند:

هنگام سختی و نکبت، کنارت می‌ایستد و غمخوار توست.

در زمان غیبت، حرمتت را نگه می‌دارد و پشت سرت بد نمی‌گوید.

پس از مرگت، تو را فراموش نمی‌کند؛ به خانواده‌ات سر می‌زند و برایت دعا و خیرات انجام می‌دهد.

📌 نکته مهم این است که مدعیان دوستی بسیارند، اما دوستان وفادار در این سه عرصه، اندکند.

امام علی(ع) در حدیثی دیگر فرمودند:

«دوست صادق کسی است که عیب تو را به خودت بگوید، در غیبتت وفادار بماند و تو را بر خودش مقدم بدارد.» (غررالحکم، ح 9729)

#حکمت۱۳۵ نهج‌البلاغه

امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:

💠 کسی که چهار توفیق داشته باشد، از چهار نعمت محروم نمی‌شود:

1️⃣ دعا → اجابت

2️⃣ توبه → پذیرش

3️⃣ استغفار → مغفرت

4️⃣ شکر → افزونی نعمت

✨در حکمت ۱۳۵، امیرالمؤمنین علی(ع) چهار ارزش والا را معرفی می‌کنند که ضامن سعادت انسان در دنیا و آخرت است:

1. دعا؛ کلید اجابت

کسی که توفیق دعا پیدا کند، هرگز از اجابت محروم نمی‌ماند. چرا که خداوند وعده داده: مرا بخوانید تا اجابت کنم. (غافر، ۶۰)

2. توبه؛ بازگشت پذیرفته‌شده

هیچ گناهکاری از توبه محروم نمی‌شود، زیرا خداوند می‌فرماید: توبه بر عهده خداست برای کسانی که کار بدی از روی جهالت انجام می‌دهند و سپس زود بازمی‌گردند. (نساء، ۱۷)

3. استغفار؛ راه آمرزش

استغفار دری است به سوی رحمت بی‌پایان خدا. قرآن می‌فرماید: هرکس به خودش ستم کند سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت. (نساء، ۱۱۰)

4. شکر؛ مسیر افزونی نعمت

شکرگزاری نه تنها قدردانی از نعمت‌هاست بلکه راهی برای افزایش آنهاست. همان‌گونه که در قرآن آمده: اگر شکر کنید، نعمتتان را افزون خواهم کرد. (ابراهیم، ۷)

قدرت شگفت‌انگیز دعا در روایت امام صادق(ع)

در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است:

«دعا و بلا تا روز قیامت با هم رفاقت دارند، و دعا حتی بلای قطعی و مستحکم را بازمی‌گرداند.» (اصول کافی، ج۳، ص۲۱۵)

این روایت نشان می‌دهد که دعا نه‌تنها یک عمل عبادی و ارتباط قلبی با خداست، بلکه قدرتی واقعی در تغییر سرنوشت دارد.

🔹 گاهی بلا و سختی در تقدیر انسان نوشته شده است، اما خداوند به برکت دعا همان تقدیر را دگرگون می‌سازد.

🔹 به تعبیر دیگر، دعا بخشی از همان تقدیر الهی است که راه گریز از بلا را فراهم می‌کند.

📌 نکته مهم اینجاست

دعا فقط برای برآورده شدن حاجات مادی نیست؛ بلکه:

دل را آرام می‌کند

انسان را به یاد خدا می‌اندازد

و حتی می‌تواند جریان حوادث را تغییر دهد

رازهای تقرب به خدا در کلام امیرالمؤمنین(ع)

در حکمت ۱۳۶ نهج‌البلاغه، امام علی(ع) با بیانی کوتاه، چهار مسیر اساسی برای رسیدن به خداوند را معرفی می‌کنند:

1. نماز؛ معراج مؤمن

نماز تنها حرکات و اذکار نیست، بلکه بال پرواز روح به سوی خداست. شرط این پرواز، «تقوا»ست؛ همان چیزی که قرآن نیز بر آن تأکید کرده: خداوند تنها از پرهیزگاران می‌پذیرد.

2. حج؛ جهاد ضعیفان

برای آنان که توان حضور در میدان جنگ ندارند، حج، میدانی از جهاد است؛ تمرینی بر صبر، ایستادگی و همبستگی امت اسلامی.

3. روزه؛ زکات بدن

روزه ظاهراً از بدن می‌کاهد اما در حقیقت، آن را می‌پروراند و روح را پاک می‌کند؛ همان‌گونه که بریدن شاخه‌های اضافه درخت، سبب باروری بیشتر آن می‌شود.

4. همسرداری؛ جهاد زن

زن مؤمن با صبر و عشق در همسرداری، همان اجر و پاداشی را دارد که مرد در میدان جهاد کسب می‌کند. این نگاه، نشان از عظمت جایگاه زن در خانواده و جامعه دارد.

🔎 بنابراین، هرکس در جایگاه خود، می‌تواند مجاهدی در راه خدا باشد؛ یکی با نماز، دیگری با روزه یا حج، و دیگری با همسرداری نیکو.

موعظه‌های امیرالمؤمنین(ع) در بازار کوفه و خرید پیراهن سه‌درهمی

✍شخصی به نام «ابو مطر» نقل می‌کند زمانی به کوفه رفتم. در بازار کوفه مردی را دیدم که مردم و بازاری‌ها را نصیحت می‌کند. از سخنان حکیمانه او تعجب کردم. به قیافه اش نگاه کردم هیچ مشخصه ای نداشت. گویی همانند اعراب بیابان گرد بود. 

از کسی سؤال کردم او کیست؟ گفت: غریب هستی؟ گفتم: بله، من از بصره آمده‌ام و در کوفه غریب هستم. اولین بار است که به این شهر آمده ام. گفت: این امیر المؤمنین علی علیه السلام است. 

من به دنبال علی علیه السلام راه افتادم تا ببینم چه می‌کنند. به هر صنفی که می‌رسیدند موعظۀ ویژه ای می‌کردند به برخی فرمودند: 

﴿ لَا تَحْلِفُوا فَإِنَ الْيَمِينَ تُنْفِقُ السِّلْعَةَ وَ تَمْحَقُ الْبَرَكَةَ ﴾ ؛ در خرید و فروش، 

سوگند مخورید؛ زیرا برکت را از بین می‌برد. به عده دیگری از بازاری‌ها فرمودند: 

﴿ أَطْعِمُوا الْمَسَاكِينَ يَرْبُو كَسْبُكُمْ ﴾ ؛  به نیازمندان رسیدگی کنید تا کسب شما برکت پیدا کند. 

همین طور دنبال حضرت می‌رفتم. به اصناف مختلف که می‌رسیدند به تناسب شغل شان موعظه ای می‌کردند تا به صنف پارچه فروش‌ها رسیدند. آن جا ایستادند تا پیراهنی بخرند. فروشنده حضرت را شناخت. از این رو حضرت خرید نکردند. 

مسیر را ادامه دادند تا به مغازه دیگری رسیدند. جوانی آن جا بود که حضرت را نمی شناخت. فرمود: پیراهنی به سه درهم می‌خواهم پیراهن را آماده کرد و حضرت پول آن را داد. 

ایشان راه افتادند و مسیر بازار کوفه را پیمودند تا به مسجد آمدند و در آن جا برای رفع حاجات مردم نشستند. صاحب آن مغازه ای که حضرت از او پیراهن خریده بود وقتی به بازار رسید دیگران به او گفتند: امیر المؤمنین از پسر شما پیراهنی خرید. مرد به پسرش گفت: چند فروختی؟ گفت: سه درهم. 

با عجله خدمت حضرت آمد که یک در هم را برگرداند. حضرت فرمود: نه معامله تمام شده است. من راضی بودم، او هم راضی بود. حضرت هنگامی 

که پیراهن را خریدند، این گونه دعا کردند 

﴿ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رزقني من الرياش… ﴾ ؛ سپاس خدایی که لباسی روزی من کرد. 

به حضرت گفتند: این را از کجا آموختی؟ فرمودند: این دعا را از پیامبر آموختم. ایشان وقتی پیراهنی می‌خریدند و می‌پوشیدند این دعا را می‌خواندند. 

🔰 بحار الأنوار، ج ۴۰، ص ۳۳۲