فرهنگی

بگذار خدا آبروداری کند؛ منبع اصلی عزت کجاست؟

یک عمر دست‌اندازی کرد تا در چشم دیگران کسی باشد. پله‌های تحسین و تشویق را روی شانۀ طرف‌دارهایش یکی‌یکی بالا رفت و درست وقتی به قله‌های شهرت و محبوبیت رسید، همان آدم‌ها نردبان را از زیر پایش کشیدند! تمام استخوان‌های عزتش درهم شکست؛ چون قاعدۀ این دنیا را نمی‌دانست؛ چون خبر نداشت که آبرو را نباید جز به دستان مهربان خدا بسپارد. خوش‌نامی را از دهان‌هایی توقع داشت که جز به بدگویی باز نمی‌شوند و عزت را از کسانی گدایی می‌کرد که خود آبرویی نداشتند. به قول حافظ: «چند نشینی بر در ارباب بی‌مروت؟! / کاین درِ دولت به روی که گشودند؟»

آیا تابه‌حال برای گرفتن وام به یک ورشکسته مراجعه کرده‌اید؟ شاید خنده‌دار به نظر برسد، اما این خطای محاسباتی، داستان تکراری بسیاری از افراد و ملت‌ها در جست‌وجوی «عزت» است. آن‌ها برای کسب آبرو، قدرت و امنیت، به درگاه کسانی می‌روند که خودشان از درون تهی و بی‌مقدارند.

قرآن درست به قلب همین خطای محاسباتی می‌زند: «أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا» (نساء/۱۳۹). آیا عزت را نزد آنان (دشمنان) می‌جویند؟ (چه نشانی اشتباهی!) چراکه تمامِ عزت، یک‌جا فقط برای خداست. این کار نه‌تنها به عزت نمی‌رسد، بلکه به ذلت ختم می‌شود. تاریخ پُر است از سرنوشت کسانی که این نشانی اشتباهی را رفتند. سرنوشت شاه ایران که روزی با تکیه بر آمریکا خود را ژاندارم منطقه می‌نامید، اما در پایان، همان‌ها حتی حاضر نشدند در خاکشان به او پناه دهند.

در منطق قرآن، عزت واقعی و کامل متعلق به خداوند و متعلق به هر کسی است که در جبهۀ خدایی قرار می‌گیرد. عزت متعلق به پیامبر و به مؤمنین است؛ اگرچه منافقان و کافران این را درک نمی‌کنند. این همان منطق آزادگان جهان است که در اوج فشار برای بیعت با یک قدرت فاسد، فریاد «هیهات منا الذلة» سر دادند.

آیت‌الله بهجت به این درد عمیق اشاره می‌کرد: «با داشتن قرآن و عترت و علمای معاصر باز این‌قدر از آمریکا و شوروی گدایی می‌کنیم، تا تفضّلی به ما بدهند. حاضریم صبح تا شام سر راه آن‌ها بنشینیم تا پشیز ریالی به ما بدهند. صورت ظاهر آن‌ها را می‌بینیم، ولی باطن آن را که استعباد و نوکری است، درک نمی‌کنیم.»

در زندگی شخصی ما هم این اصل جاری است. اگر برای کسب احترام، از اصول خود کوتاه بیاییم، در نهایت خوار خواهیم شد. عزت یک ملت، از راه اتکا به قدرت لایزال الهی، تکیه بر توان داخلی و استعداد جوانان به دست می‌آید، نه با لبخند زدن به قدرت‌هایی که خودشان در باتلاق مشکلات فرو رفته‌اند.

دست شیطان را در پوست گردو بگذاریم؛ راهبرد اصلی دشمن چیست؟

شیطان دوست دارد سفر خانوادگی را به خاطر جا گذاشتن قاشق و چنگال به کام هم تلخ کنیم و سفر دوستانه را به خاطر قاطی شدن دُنگ‌ها. توی خیابان به بهانۀ یک سپر به سر ساده، دست به یقه شویم و توی خانه به خاطر یک سوءتفاهم کوچک. شیطان دوست دارد توی همه صف‌ها عصبی باشیم؛ چه پمپ بنزین و خودپرداز، و چه بانک و چه نانوایی! می‌خواهد همه جا به جان هم بیفتیم؛ چه در روزنامه‌ها و چه در شبکه‌های اجتماعی و چه در تلویزیون.

تابه‌حال به مکالمات روزمره در خانه‌ها دقت کرده‌اید؟ دیده‌اید چطور یک اختلاف‌نظر ساده بر سر تربیت فرزند در عرض چند دقیقه به جنگی تمام‌عیار تبدیل می‌شود که در آن تمام اشتباهات گذشته روی میز ریخته می‌شود؟ یا چطور یک شوخی ناخواسته به زخمی عمیق و کینه‌ای چندساله میان دو برادر یا عروس و مادرشوهر بدل می‌گردد؟ و آیا دقت کرده‌اید که چطور یک بحث ساده زیر یک پست خبری در فضای مجازی، در عرض چند دقیقه به دعوایی پُر از توهین و کینه‌توزی تبدیل می‌شود؟

چه‌کسی از این دشمنی‌ها سود می‌برد؟ قرآن کریم اسم رمز راهبرد اصلی شیطان را فاش می‌کند؛ یک هدف نهایی که تمام برنامه‌های دیگر او در خدمت همان است: «إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ» (مائده/۹۱). شیطان فقط یک چیز می‌خواهد: اینکه میان شما بذر دشمنی و کینه بکارد.

منطق این راهبرد بسیار ساده است. انگشتان یک دست تا وقتی پراکنده باشند، ضعیف و شکننده‌اند؛ اما وقتی کنار هم قرار می‌گیرند و متحد می‌شوند، به یک مشت محکم تبدیل می‌شوند که می‌تواند از خود دفاع کند و ضربه بزند. مأموریت اصلی دشمن این است که با بزرگ‌نمایی تفاوت‌ها، دامن‌زدن به سوءتفاهم‌ها و شعله‌ورکردن کینه‌ها، نگذارد این انگشتان به هم برسند.

در یک بحث خانوادگی، وقتی یک جواب دندان‌شکن و کنایه‌آمیز به ذهنت می‌رسد که می‌دانی طرف مقابل را می‌سوزاند، همان لحظه به یاد بیاور که این بهترین پاس گل به شیطان برای ایجاد کینه است.

از همسرت یک رفتار غیرمنتظره می‌بینی؟ شیطان فوراً در ذهن تو شروع به بافتن سناریوهای منفی می‌کند. قبل از هر قضاوتی، از خودت بپرس: «آیا می‌توانم جور دیگری نگاه کنم؟»

هنگام عصبانیت شیطان می‌خواهد فوراً واکنش شدید نشان دهی. چند نفس عمیق بکش، یک لیوان آب بخور و یا محیط را ترک کن و بعد از آرام‌شدن، منطقی صحبت کن.

شیطان تو را در گفت‌وگوهای سیاسی و دینی وسوسه می‌کند که به‌جای نقد «نظر» طرف مقابل، به «شخصیت» او یک برچسب بزنی. عقیده‌اش را نقد کن، اما به شخصیتش احترام بگذار.

در مدرسه و بین دوستان، دوستت می‌آید و از یک دوست مشترک دیگر بدگویی می‌کند. شیطان از تو می‌خواهد حرفش را تأیید کنی و چیزی هم به آن اضافه کنی تا جمعشان به هم بخورد. تو رابطه‌شان را ترمیم کن، نه تخریب.

ما به خودمان قول داده‌ایم دست شیطان را در پوست گردو بگذاریم. به تفرقه‌افکنی‌هایش که میدان بدهیم، کارمان به یک روز هم نخواهد کشید.

عملیات ظفر ۶؛ پیروزی در سخت‌ترین شرایط زمستانی

پنجم اسفندماه سال ۱۳۶۶،در حالی که آخرین ماه زمستان با سرمای سخت و کوهستان‌های پوشیده از برف کردستان عراق، هرگونه تحرک نظامی را ناممکن می‌ساخت، رزمندگان اسلام با اجرای عملیات غافلگیرانه «ظفر ۶» بار دیگر قدرت و اراده خود را به رخ دشمن بعثی کشیدند. این عملیات که در شرق استان کرکوک و منطقه عمومی «سنگاو» انجام شد، نشان داد که ایمان و اراده رزمندگان ایرانی، از طبیعت و تجهیزات پیشی می‌گیرد.

موقعیت‌شناسی عملیات:

منطقه عمومی سنگاو در شرق استان کرکوک کردستان عراق،یکی از مناطق حساس و استراتژیک برای ارتش بعث بود. تسلط بر این منطقه، دید مستقیم بر شهرهای مهمی مانند کرکوک، سلیمانیه و چمچال ایجاد می‌کرد و راه‌های ارتباطی میان این شهرها را تحت کنترل می‌گرفت. به همین دلیل، دشمن با استقرار چندین گردان و پادگان‌های متعدد، این منطقه را به یکی از پایگاه‌های مستحکم خود تبدیل کرده بود.

اهداف و دستاوردها:

در عملیات ظفر ۶ که با رمزهای مقدس و در شرایط سخت زمستانی آغاز شد،رزمندگان اسلام توانستند:

· بلندی‌های استراتژیک گرده‌ناصر، گرده‌مقبره، گرده‌سو، گرده‌قالی و بلندی ۶۰۶ را آزاد کنند

· پل مهم شهر باصره را به تصرف خود درآورند

· چندین روستای منطقه را از اشغال نیروهای بعثی خارج کنند

· بر راه‌های ارتباطی سنگاو به چمچال-کرکوک، سنگاو به قادرکرم-قره‌داغ-سلیمانیه و راه فرعی سنگاو به دربندیخان مسلط شوند

انهدام تجهیزات و تأسیسات دشمن:

یکی از نقاط قوت این عملیات،انهدام گسترده تأسیسات نظامی دشمن بود:

· پادگان گردان مستقل پیاده مکانیزه از سپاه یکم عراق

· پادگان محل استقرار گردان ۱۳۵ و گردان ۲۵ خفیه

· ۱۴ پایگاه نظامی دشمن در منطقه

· ده‌ها انبار مهمات

تلفات انسانی دشمن:

در این عملیات،تعداد ۵۷۰ نفر از نیروهای بعثی عراق کشته، زخمی یا به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند. این آمار با توجه به محدودیت وسعت عملیات و شرایط سخت جغرافیایی، نشان‌دهنده موفقیت چشمگیر تاکتیک‌های جنگی ایران بود.

انهدام تجهیزات سنگین:

· ۶ دستگاه تانک و نفربر

· ۲ قبضه توپ ضدهوایی

· ۸ قبضه خمپاره‌انداز ۸۲ میلیمتری

· چندین قبضه تیربار

غنائم به‌جا مانده از دشمن:

· ۲ دستگاه نفربر زرهی (به غنیمت گرفته شد)

· ۶۰ دستگاه انواع بی‌سیم

· چندین قبضه خمپاره‌انداز

· شماری سلاح انفرادی

همکاری با معارضان کرد عراقی:

نکته مهم در این عملیات،همکاری مؤثر قرارگاه رمضان نیروی زمینی سپاه پاسداران با معارضان کرد عراقی بود. این همکاری نشان‌دهنده دیپلماسی فعال نظامی ایران در جبهه شمالی و استفاده از ظرفیت‌های مردمی منطقه برای مقابله با رژیم بعث بود.

شرایط سخت عملیاتی:

اجرای عملیات در اوج سرما و برف زمستان کوهستان،یکی از چالش‌برانگیزترین جنبه‌های ظفر ۶ بود. رزمندگان اسلام با وجود یخبندان شدید، کمبود امکانات زمستانی و دشواری تحرک در برف، توانستند با طراحی دقیق و استفاده از عنصر غافلگیری، دشمن را شکست دهند.

چرا ظفر ۶ مهم است؟

این عملیات هرچند در مقایسه با عملیات‌های بزرگی مانند کربلای ۵ یا والفجر ۸ کمتر مورد توجه رسانه‌ای قرار گرفته،اما از چند جهت حائز اهمیت است:

· اثبات توان رزمندگان اسلام در سخت‌ترین شرایط آب و هوایی

· همکاری موفق با نیروهای بومی منطقه

· ایجاد تهدید همزمان برای دشمن در جبهه شمالی

· تسلط بر راه‌های مواصلاتی استراتژیک کردستان عراق

· تضعیف روحیه نیروهای بعثی در مناطق کردنشین

یاد و خاطره:

با گرامیداشت یاد و خاطره همه رزمندگان،جانبازان و شهدای عملیات ظفر ۶، از خداوند متعال برای تمامی ایثارگران این حماسه عظیم، علو درجات و برای بازماندگان، صبر و اجر مسئلت داریم

عملیات والفجر ۹؛ تعقیب دشمن در جبهه شمالی و شکست استراتژی بعث

در پنجم اسفندماه سال ۱۳۶۵،یکی از عملیات‌های مهم و کمتر گفته شده دفاع مقدس با رمز «یاالله» در خاک عراق آغاز شد. عملیاتی که با وجود کوتاهی مدت آن، پیام‌های استراتژیک مهمی برای تحلیلگران نظامی و تاریخ‌نگاران داشت. عملیات والفجر ۹ که در ادامه سلسله عملیات‌های والفجر در جبهه شمالی طراحی شد، نشان داد که روحیه تهاجمی رزمندگان اسلام و توان بالای فرماندهی سپاه، حتی با یگان‌های تازه‌تأسیس نیز می‌تواند دشمن را غافلگیر کند.

موقعیت‌شناسی عملیات:

عملیات والفجر ۹ در شرق«چوارتا»ی کردستان عراق و در وسعتی حدود ۲۰۰ کیلومتر مربع اجرا شد. اهمیت این منطقه در نزدیکی به مرزهای ایران و تسلط بر ارتفاعات استراتژیک بود که دید مناسبی بر تحرکات دشمن ایجاد می‌کرد. انتخاب این منطقه نشان داد که فرماندهان جنگ، پس از سال‌ها تجربه نبرد، به خوبی بر نقاط ضعف و قوت دشمن اشراف داشتند.

اهداف و دستاوردها:

در این عملیات،رزمندگان اسلام توانستند بر بخش‌های مهمی از خاک عراق مسلط شوند:

· چندین پاسگاه مرزی

· ارتفاعات کانا، شاهکوران، موبرا و ماخلان

· تنگه سورا (یکی از مهمترین گذرگاه‌های منطقه)

· ارتفاعات ۱۴۷۰ و ۱۴۸۹

آمار خسارات وارده به دشمن:

نیروهای عراقی در این عملیات متحمل خسارات سنگینی شدند:

· انهدام یک فروند هواپیما و یک فروند بالگرد

· انهدام ۲۰ دستگاه تانک و ۹۰ دستگاه خودرو

· انهدام ۱۰ قبضه توپ ضد هوایی

· از بین رفتن ۳ گردان رزمی، یک تیپ کماندویی، یک گردان توپخانه و یک گردان تانک

· کشته، زخمی و اسیر شدن ۲۷۵۰ نفر از نیروهای دشمن

· غنیمت گرفتن مقادیر زیادی سلاح سبک، نیمه‌سنگین و مهمات

نکته استراتژیک: همزمانی با نبرد فاو

یکی از مهمترین ویژگی‌های عملیات والفجر ۹،همزمانی آن با درگیری‌های سنگین نیروهای ایرانی در منطقه فاو بود. در حالی که ارتش بعث عراق با تمام توان در فاو پاتک می‌کرد و سعی در بازپس‌گیری این منطقه استراتژیک داشت، نیروهای سپاه با یگان‌های تازه‌تأسیس خود در جبهه شمالی دست به ابتکار عمل زدند.

این تاکتیک دو جبهه‌ای نشان داد که:

۱.دشمن توان مدیریت همزمان دو جبهه گسترده را ندارد

۲.روحیه نیروهای عراقی با شکست در دو جبهه متزلزل می‌شود

۳.ابتکار عمل استراتژیک در دست فرماندهان ایرانی بود

پایان تلخ اما عبرت‌آموز:

چند روز پس از پایان عملیات و تحویل خط به نیروهای پدافندی،مناطق فتح‌شده هنوز کاملاً تثبیت نشده بود که نیروهای عراقی با پاتکی سنگین توانستند همه نقاط تصرف‌شده را بازپس گیرند. این بخش از ماجرا اگرچه تلخ است، اما درس مهمی از ضرورت تثبیت مواضع و اهمیت پدافند پس از عملیات را به ما می‌آموزد.

چرا والفجر ۹ مهم است؟

این عملیات هرچند به دلیل بازپس‌گیری مناطق توسط عراق،در تاریخ کمرنگ‌تر از عملیات‌های بزرگتری مانند والفجر ۸ (فتح فاو) دیده شده، اما از چند جهت حائز اهمیت است:

· اثبات توان یگان‌های تازه‌تأسیس سپاه

· موفقیت تاکتیک جنگ در دو جبهه همزمان

· شناسایی بهتر منطقه کردستان عراق برای عملیات‌های بعدی

· وارد آوردن تلفات سنگین به نیروهای نخبه دشمن (تیپ کماندویی)

یاد و خاطره:

اینجانبان بر خود لازم می‌دانیم یاد و خاطره همه رزمندگان،جانبازان و شهدای این عملیات غرورآفرین را گرامی داشته و از خداوند متعال برای همه آنان علو درجات مسئلت نماییم.

واقعه بیعت با امام رضا (ع)؛ از اجبار تا تدبیر الهی

در تاریخ اسلام،رویدادهای کمی به اندازه واقعه ولایتعهدی امام رضا علیه‌السلام بحث‌برانگیز و عبرت‌آموز بوده است. روزی که مردم با هشتمین اختر تابناک آسمان امامت به عنوان ولیعهد مأمون عباسی بیعت کردند؛ بیعتی که به ظاهر افتخارآمیز، اما در باطن مملو از توطئه و اجبار بود. در این نوشتار، به بررسی این رویداد مهم در سال ۲۰۱ هجری می‌پردازیم.

دعوت به مرو:

مأمون عباسی در سال ۲۰۰ هجری،رجاء بن ابی الضحاک را به همراه گروهی ویژه به مدینه فرستاد تا امام رضا (ع) را به مرو احضار کنند. هدف مأمون از این احضار، که با تجلیل و تکریم ظاهری همراه بود، در حقیقت کنترل امام و استفاده از جایگاه ایشان برای مشروعیت بخشیدن به خلافت خود بود.

پیشنهاد خلافت و پاسخ کوبنده امام:

مأمون پس از حضور امام در مرو،به ایشان پیشنهاد داد که خلافت را به ایشان واگذار کند. اما امام با بصیرت کامل فرمودند:

«اگر خلافت از آن توست که خدا به تو داده،نمی‌توانی خود را عزل کنی و به دیگری ببخشی و اگر خلافت از آن تو نیست، تو را اختیار آن نیست که به دیگری تفویض نمایی.»

این پاسخ،نشان‌دهنده عمق بینش سیاسی امام و عدم فریب خوردن ایشان از ظاهربینی مأمون بود.

پیشنهاد ولایتعهدی و تهدید مأمون:

پس از دو ماه گفتگو و اصرار مأمون،وی پیشنهاد ولایتعهدی را مطرح کرد تا پس از او خلافت به امام برسد. امام که از شهادت خود پیش از مأمون خبر داشتند، فرمودند: «من پیش از تو از دنیا می‌روم.» اما مأمون نپذیرفت و سرانجام امام را تهدید به قتل کرد. بدین ترتیب، امام به ناچار ولیعهدی را پذیرفت، اما با شرایطی که مأمون نیز پذیرفت.

مراسم باشکوه بیعت:

در روز بیعت،مأمون مجلس عظیمی ترتیب داد و کرسی امام را در کنار کرسی خود قرار داد. ابتدا پسرش عباس با امام بیعت کرد و سپس سایر اشراف، سادات و علما. در این مراسم:

· بدره‌های زر به مردم بخشیده شد

· خطبا و شعرا به مدیحه‌سرایی پرداختند

· دستور داده شد نام امام بر منبرها و سکه‌ها نقش بندد

· لباس سیاه که نماد عباسیان بود به سبز تغییر یافت

ازدواج‌های سیاسی:

مأمون برای تحکیم این پیوند،دخترش ام‌حبیبه را به عقد امام رضا (ع) و دختر دیگرش ام‌الفضل را به عقد امام جواد (ع) درآورد.

ابونواس و قصیده معروف:

در این ایام،شاعران بسیاری امام را مدح گفتند. اما ابونواس شاعر نامدار که شیعه‌مذهب بود، سکوت کرد. مأمون او را عتاب نمود که چرا با آن همه توانایی، امام را مدح نگفته‌ای؟ ابونواس این اشعار را سرود:

«قیل لی انت اوحد الناس طرا… قلت لا استطیع مدح امام کان جبریل خادما لاییه»

(به من گفتند تو در همه فنون سخن بی‌نظیری…گفتم نتوانم مدح امامی که جبرئیل خادم اوست)

مأمون چنان شاد شد که دهان ابونواس را از لؤلؤ پر کرد.

نتیجه‌گیری:

واقعه بیعت با امام رضا(ع) هرچند با اکراه و اجبار همراه بود، اما زمینه‌ساز نشر معارف اهل بیت در شرق جهان اسلام شد. این روز یادآور مظلومیت امام هشتم و در عین حال تدبیر الهی برای حفظ اسلام ناب محمدی است. بر ماست که با گرامیداشت این روز، از سیره آن امام همام درس بگیریم.