فرهنگی

قاتل خاموش؛ اسراف‌هایی که نمی‌بینیمشان

خطرناک‌ترین انواع اسراف، آن‌هایی هستند که زیر پوست روزمرگی‌های ما پنهان شده‌اند. اسراف فقط در پول و کالا خلاصه نمی‌شود. آیا ساعت‌ها چرخیدن بی‌هدف در اینستاگرام و غرق‌شدن در محتوای سطحی، مصداق بارز دورریختن گران‌بهاترین نعمت بی‌بازگشت، یعنی «عمر»، نیست؟

آیا غرق‌شدن در کینه، حسادت یا حتی محبت‌های افراطی و وابستگی‌های بیمارگونه، اسراف در سرمایه ارزشمند «احساسات» ما نیست؟ این اسراف‌های پنهان خطرناک‌ترند؛ زیرا گناه‌بودنشان به چشم نمی‌آید.

پولی که صرف تعویض سالانه مبلمان و تجملات بی‌فایده می‌شود، یک «پول مرده» است که می‌توانست به یک «سرمایه زنده» تبدیل شود؛ یعنی به‌جای آن مهمانی یک‌شبه، سهمی در یک کارخانه خریده شود، یک کسب‌وکار کوچک راه بیفتد و برای چند جوان شغل ایجاد گردد. خداوند از باب علاقه و محبت می‌فرماید: «إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» (خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد). آدم‌های عاشق می‌فهمند وقتی معشوق می‌گوید این کار را نکن، یعنی چه.

سفره‌ای که به نیت اطعام، اما به کام اسراف 

در روایات ما آمده است: «کسی میوه‌ای را خورد و نیمی از میوه ماند، آن را دور انداخت. امام (ع) به او نهیب زد که اسراف کردی؛ چرا انداختی؟ در روایات ما هست که از دانه خرما استفاده کنید. تا این حد! خرده‌های نان را استفاده کنید.» (امام خمینی)

این روایت نشان می‌دهد که اسراف در سفره، حتی در اندازه یک دانه خرما هم گناه محسوب می‌شود. اما امروز در هتل‌ها و مهمانی‌ها، غذاهای باقی‌مانده به بهانه بهداشتی نبودن، راهی سطل‌های بزرگ زباله می‌شوند. آیا این شأن یک جامعه اسلامی است؟

اسراف در سفره، فقط دور ریختن غذا نیست؛ گاهی در چیدن سفره‌ای است که از ضروریات خالی و با تفاخر چیده می‌شود. سفره‌ای که می‌توانست فقیری را سیر کند، به کام زباله‌دان‌ها می‌رود. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ» (اسراف‌کنندگان برادران شیاطین هستند). بیایید نگاهی به سفره‌هایمان بیندازیم؛ آیا غذای اضافی در آن هست؟ آیا نیم‌خورده‌ها را دور می‌ریزیم؟

 اسراف پنهان؛ قاتلی که در لباس عادت به خانه ما می‌آید

چند بار پیش آمده که نیمه‌کاره یک بطری آب را دور ریخته‌ایم؟ چند بار غذای مانده را بدون تأسف به سطل زباله سپرده‌ایم؟ اسراف همیشه به معنای خرج‌های میلیونی نیست؛ گاهی در کوچک‌ترین عادت‌های روزمره ما ریشه می‌دواند.

امام صادق (علیه‌السلام) در تعریف اسراف می‌فرمایند: «اسراف این است که شخص چیزهایی بخرد و بپوشد و بخورد که در شأن او نیست.» (حلیة الأولیاء، ج۳، ص۱۱۳). این روایت دقیقاً به همان لباس‌هایی اشاره دارد که در کمد خاک می‌خورند، همان مهمانی‌های پرزرق‌وبرقی که برای چشم‌وهم‌چشمی برگزار می‌شود، و همان غذاهایی که به بهانه بهداشتی نبودن راهی سطل زباله می‌شوند.

اما خطرناک‌ترین اسراف‌ها آنهایی هستند که زیر پوست زندگی ما پنهان شده‌اند: ساعت‌ها چرخیدن بی‌هدف در اینستاگرام، غرق شدن در محتوای سطحی، و دور ریختن گران‌بهاترین نعمت بی‌بازگشت یعنی «عمر». امام خمینی (ره) حتی نیمه لیوان آب باقی‌مانده را دور نمی‌ریختند و کاغذی که یک طرف آن نوشته شده بود، هرگز دور انداخته نمی‌شد. این دقت‌ها نشان می‌دهد که مبارزه با اسراف، از کوچک‌ترین عادت‌ها شروع می‌شود.

قرآن؛ استمرار وحی الهی در تمامی دوران‌ها 

قرآن کریم بر قلب مبارک پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شده است. خداوند متعال می‌فرماید: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ» (شعراء/۱۹۳-۱۹۴). روح الامین (جبرئیل) این قرآن را بر قلب پاک پیامبر نازل کرد و از آنجا بر زبان مبارک حضرت جاری شد و تا گوش مخاطبان رسید.

نکته شگفت‌انگیز این است که این جریان وحی، همچنان ادامه دارد. به همین جهت، هرگاه آیه‌ای از قرآن را می‌بینیم یا می‌شنویم، در حقیقت با ادامهٔ همان وحی الهی مواجهیم که از وجود مبارک پیامبر به ما می‌رسد. این یعنی ما همچنان در حال دریافت وحی الهی هستیم!

توجه به این حقیقت، شیرینی هم‌نشینی و تخاطب با پیامبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌وآله و خدای سبحان را در دل ما صدچندان می‌کند. وقتی قرآن می‌خوانیم، گویی با خود پیامبر سخن می‌گوییم و در محضر خداوند سبحان حضور داریم. این احساس، ادب مراقبه در محضر قرآن کریم را در ما تقویت می‌کند و تلاوت را برایمان لذت‌بخش‌تر می‌سازد

قرآن؛ سرچشمهٔ محبت نامتناهی به خدا

نیروی عظیم محبت در وجود انسان، به سرعت او را به خدمت محبوب می‌رساند و هیچ مانعی قدرت ندارد که جلوی این حرکت را بگیرد. هر اندازه که محبوب، نامتناهی شناخته شود، سرعت حرکت نیز به سمت نامتناهی گرایش پیدا می‌کند.

امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام در حدیثی نورانی می‌فرمایند: «يَا حَمَلَةَ الْقُرْآنِ تَحَبَّبُوا إِلَى اللَّهِ بِتَوْقِيرِ كِتَابِهِ يَزِدْكُمْ حُبًّا وَ يُحَبِّبْكُمْ إِلَى خَلْقِهِ» (بحارالأنوار، ج۸۹، ص۱۷). یعنی: ای حاملان قرآن! با بزرگداشت کتابش، با خدا دوستی کنید تا شما را بیشتر دوست بدارد و شما را محبوب خلقش گرداند.

قرآن، محبوب نامتناهی است که انسان را به محبت نامتناهی و شکستن همهٔ حدود دیگر می‌رساند. آیت‌الله بهجت (ره) می‌فرمایند: اگر محبت در دل انسان بیفتد، او را به راه می‌اندازد و سرعت او را نامتناهی می‌کند؛ لذا با محبت و خدمت به قرآن، راه ارتباط با قرآن را برای خود باز کنید.

قرآن بهترین رفیقی است که می‌شود در هر لحظه و هر مکانی در خدمتش بود و با آن حرکت کرد.