هشدار قرآن به دانایان بیعمل! (تشبیهی تکاندهنده از سوره جمعه)
هشدار قرآن به دانایان بیعمل! (تشبیهی تکاندهنده از سوره جمعه)
در مکتب اسلام، آموزش دانش به دیگران، مکمل فراگیری علم و بخشی از مسئولیت هر فرد آگاه است. دین ما کسانی را که حتی اندکی میدانند ولی آن را به دیگران نمیآموزند، نکوهش میکند؛ پس حال کسانی که گنجینهای از دانش دارند ولی نه آن را منتشر میکنند و نه خود به آن عمل مینمایند، به مراتب وخیمتر است.
قرآن کریم در سوره جمعه، آیه ۵، با تمثیلی هشداردهنده، وضعیت این گروه را به روشنی ترسیم میکند:
«مَثَلُ الَّذِینَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوهَا کَمَثَلِ الْحِمَارِ یَحْمِلُ أَسْفَارًا»
(ترجمه:مثل کسانی که [مسئولیت و آگاهی] تورات بر آنان نهاده شد، ولی آن را [به دوش] نکشیدند [و به محتوای آن عمل نکردند]، همچون درازگوشی است که کتابهایی را حمل میکند [اما از محتوای آن بیبهره است]).
این آیه نشان میدهد که علم بیعمل و دانش بیانتقال، نه تنها ارزشی ندارد، بلکه صاحبش را به موجودی بیبهره از حقیقت علم تشبیه میکند؛ مانند حیوانی که بار کتاب بر پشت دارد، اما از محتوای آن هیچ نمیفهمد.
پیشوایان دینی نیز با بیان تشبیهات گویا، بر این خطر تأکید کردهاند:
· عالم بیعمل، مانند شمعی است که دیگران را روشن میکند، اما خودش میسوزد و از بین میرود.
· مانند گنجی است که در نهان باقی مانده و هیچکس از آن بهرهای نمیبرد.
· همچون سنگ بزرگی در مسیر آب روان است؛ نه خود از آن سیراب میشود و نه اجازه جریان آب را به دیگران میدهد.
· و مانند چاه فاضلاب است که از درون متعفن است.
این توصیفات به خوبی نشان میدهد که ارزش واقعی علم، در عمل به آن و انتشاریافتن آن در جامعه است. کسانی که دانش را نزد خود محبوس میکنند، در حقیقت هم به خود و هم به جامعه خیانت کردهاند و مشمول این هشدارهای جدی میشوند.
منبع:
کتاب دقایقی با قرآن،تألیف: حجتالاسلام محسن قرائتی، ناشر: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.