فرهنگی

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم:

تَرْكُ لُقْمَةِ حَرَامٍ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ صَلَاةِ أَلْفَيْ رَكْعَةٍ تَطَوُّعاً

پرهیز از یک لقمه‌ی حرام، نزد خداوند از دو هزار رکعت نماز مستحبی بهتر است.

📚 مجموعة ورام، ج2، ص120

هر چند حرام، همچو طعم رطب است

اما زپی‌اش تیرگی نیمه شب است

پرهیز ز یک لقمه از آن نزد خدای

به از دو هزار رکعت مستحب است

ما معمولاً شهدا را موجوداتی از یک سیاره‌ی دیگر می‌بینیم. آدم‌هایی که انگار از همان بدو تولد، یک هاله‌ی نورانی دورشان بوده و کارهای خارق‌العاده می‌کردند. اما وقتی به جزئیات زندگی‌شان نگاه می‌کنی، تازه می‌فهمی رازِ بزرگشان در چیزهای خیلی ساده و کوچک بوده است. درست در همان لحظه‌هایی که ما راحت از کنارشان رد می‌شویم و می‌گوییم “حالا مهم نیست".

چند وقت پیش به بخشی از خاطرات شهید مقامی برخوردم که مرا چند دقیقه‌ای میخکوب کرد. این خاطرات، سه صحنه‌ی کوتاه از زندگی اوست که هر کدام مثل یک پتک، محکم به ریشه‌ی باورهای روزمره‌ام زد.

صحنه‌ی اول: یک حبه سیر و یک تکه کلم!

دوران خدمتش در قرارگاه خاتم در خلیج فارس بود و با شرکت‌های چینی همکاری می‌کرد. یکی از سربازها بدون هماهنگی، مقداری سبزیجات از چینی‌ها می‌آورد و شهید هم بعد از خوردن، تازه متوجه این ماجرا می‌شود. حالا حدس بزنید واکنش او چیست؟ به اندازه‌ی یک حبه سیر و یک تکه کلم بروکلی که خورده بود، پول آن را حساب و پرداخت می‌کند!

راستش را بخواهید، این قسمت را که خواندم، زیر لب گفتم: “خب، حالا یک حبه سیر چه اهمیتی دارد؟” اما بعد با خودم فکر کردم که همین جملات کوچک هستند که سرنوشت آدم را در دنیا و آخرت مشخص می‌کنند. برای او، مرزِ حلال و حرام، حتی به اندازه‌ی یک حبه سیر هم که شده، قابل عبور نبود. او در آن لحظه به همه‌ی ما یاد داد که تقوا و پرهیزکاری، فقط در نمازهای طولانی و شب‌های احیا نیست؛ در همین لقمه‌های ناچیز و حقوق دیگران است.

صحنه‌ی دوم: بیمه‌ای که “حق من نبود"!

در دوران سربازی، هنگام شوخی با یکی از همکارانش دچار آسیب می‌شود. بیمه، مبلغی را به حسابش واریز می‌کند. حالا اینجا جای بسیار مهمی است. اکثر ما آدم‌ها در چنین موقعیتی با خودمان می‌گوییم: “چه عالی، خداروشکر که این پول آمد!" 

اما شهید مقامی این پول را نمی‌پذیرد و می‌گوید: “من در حین کار و ماموریت دچار سانحه نشدم، این مبلغ حق من نیست.”

او کلی پیگیری می‌کند تا مبلغ را برگرداند، اما از نظر قانونی این کار ممکن نمی‌شود. و بعد از ناامیدی از عودت پول، تصمیم می‌گیرد کل مبلغ را در راه خیر پرداخت کند. این یعنی چه؟ یعنی امانت‌داری در بالاترین سطح. او می‌دانست پولی که از راه ناحق به دست بیاید، برکت زندگی را از بین می‌برد ولو اینکه از طرف یک سیستم قانونی واریز شده باشد.

صحنه‌ی سوم: یک تماس عجیب دو هفته قبل از پرواز!

و زیباترین و لرزاننده‌ترین بخش ماجرا. فقط دو هفته قبل از شهادت، با حاج آقا مرادی تماس می‌گیرد. در مورد چه چیزی سوال می‌پرسد؟ درباره‌ی “حق‌الله” و “حق‌الناس” و اینکه چطور می‌توان آن‌ها را جبران و رفع کرد!

این جمله را چند بار با خودم تکرار کردم. او داشت برای یک سفر بزرگ آماده می‌شد. کسی که خودش را آماده‌ی ملاقات با خدای خود می‌داند، حساب‌هایش را می‌رسد. او دوست نداشت حتی یک ذره از حق مردم یا حق خدا بر گردنش باقی بماند. چه بسا اگر زنده می‌ماند، باز هم به دنبال رفع همان حقوق ناچیز بود.

حرف دل من با شما:

وقتی این خاطرات را می‌خوانم، حس می‌کنم در زندگی روزمره‌ی خودم چقدر راحت از کنار حقوق دیگران می‌گذرم. یک کم‌کاری، در آمدن به کلاس، یک دروغ سفید، یک هزینه‌ای که باید پرداخت می‌کردم و نشد، یا حتی حقی که در یک معامله نادیده گرفتم. ما فکر می‌کنیم این‌ها به چشم نمی‌آید. اما شهید مقامی به ما نشان داد که در محاسبه‌ی الهی، هیچ چیز کوچکی وجود ندارد.

💠 استقامت درمقابل عذرهای شرعی

#مصلحت_سنجی

#عقلانیت

#شجاعت

🔺يكى از عواملى كه در كارهاى بزرگ، جلوِ انسان را سدّ میكند، #عذرهاى_به_ظاهر_شرعى است. گاهی انسان باید كار #واجب و تكليفى را انجام دهد اما انجام چنین کاری مستلزم یک اشکال بزرگ است، مثلا لازمه چنین کاری #کشته_شدن عده زیادی است، اینجا آن شخص احساس میكند كه ديگر #تكليف ندارد.

در مقابل امام حسين(ع) از اين‏گونه عذرهاى شرعى كه میتوانست هر انسان ظاهر بينى را از ادامه راه منصرف كند، خیلی زیاد بود: 

🔺از اِعراض مردم كوفه و كشته شدن مسلم گرفته تا حادثه کربلا، از شهادت اصحاب گرفته تا اسارت آل الله. امام حسین(ع) میتوانست بگوید شرایط محیا نیست، مردم تحمّل نمیكنند، #مصلحت اقتضا میکند کنار بیاییم.

يك‏وقت به كسى میگويند: «اين راه را نرو؛ ممكن است شكنجه یا کشته شوى.» انسانِ قوى میگويد: «شكنجه شوم! کشته شوم، چه مانعى دارد؟» 

🔺اما يك‏وقت میگويند: «نرو؛ ممكن است گروهى از #مردم، به‏ خاطر اين حركت تو #سختی کشده و #كشته شوند.» اينجا ديگر پاى جان ديگران در میان است.

مصلحت چه اقتضا میکند؟ مگر دیگر بزرگان اسلام، #مصلحت_سنجی نکردند؟

🔺#عبدالله_بن_عباس، #عبدالله_بن_جعفر، #محمد_بن_حنفیه و… چگونه با این مسئله برخورد کردند؟ تمام تلاش خود را کردند تا این مصلحت سنجی خود را بر امام خود نیز تحمیل کنند اما زورشان نرسید. چه اینکه امروز نیز عده ای مشی شان چنین است.    

🔺مطلب مهم و اساسی این است که اگر امام حسين(ع) میخواست در مقابل حوادثِ بسيار تلخ و دشواری که برای او پیش آمد با ديدِ يك متشرّعِ معمولى نگاه كند و عظمتِ رسالتِ خود را به فراموشى بسپارد، قدم ‏به ‏قدم می‏توانست #عقب ‏نشينى كند و بگويد ديگر تكليف نداريم. #مصلحت در بیعت با یزید است.

🔺اما ایشان چنين نكرد. اين، نشان از #استقامت او دارد، اما نه استقامت به نحو مرسوم بلکه استقامت در مقابل #موازین_شرعی، عرفی و عقلی. تحمل این سنخ مشکلات، خیلی سخت تر از دیگر مشکلات است چرا که در ظاهر #خلاف_مصلحت به نظر می آيد. 

🔺کسی میتواند در مقابل این مصلحت سنجی ها و عذرهای به ظاهر شرعی استقامت کند که اوّلًا در حد اعلى #بصيرت داشته و بفهمد چه كار بزرگى انجام میدهد.

ثانياً #قدرت_نفس داشته و ضعفِ نفسش او را نگيرد، چنین شخصی دیگر پایش نخواهد لرزید. امام حسين(ع) اين دو خصوصيت را در كربلا به خوبی از خود نشان داد. لذا حادثه‏ كربلا مثل خورشيدى بر تارك تاريخ درخشيد؛ هنوز هم می‏درخشد، و تا ابدالدّهر هم خواهد درخشيد.

🔺#امام_راحل نیز در اين خصوصيت، به طور كامل دنباله ‏رو امام حسين(ع) شد. یک روز به او گفتند با این کارت، حوزه علمیه قم را به تعطیلی میکشانی، روز دیگر گفتند همه علما و مراجع علیه شما تحریک میشوند و بین علما #اختلاف می افتد، روز دیگر گفتند جواب این خون های ریخته شده را چه کسی میدهد؟

🔺اين طرز فكرهاست که فشار مى ‏آورد و ممكن است هركسى را از ادامه حركت منصرف كند. اما امام، #استقامت ورزيد و پای او در هیچ کدام از این موارد نلرزيد. عظمت روح او و عمق بصيرتى كه بر او حاكم بود، در اين جاها ديده میشود.

▫️از همان ابتدای انقلاب عده ای از #مبارزه_با_امریکا میترسیدند. به مرور در این چهل سال افراد زیادی به این نتیجه رسیدند که نمیشود با امریکا مبارزه کرد، حتی همان هایی که اول انقلاب برای مبارزه با امریکا دو آتیشه بودند.

▫️همان ها که دیروز خود را #فرزندان_امام میدانستند و شعار مرگ بر امریکایشان گوش آدم و عالم را پُر کرده بود اما امروز در #آغوش_امریکا روزگار سپری میکنند.

آن وقت #افراط میکردند و امروز #تفریط.

▫️بهانه میکنند که #مردم تحمل تهاجم امریکا را ندارند، اما حقیقت این است که خود بریده اند. بله قطعا همراهی مردم بسیار مهم و اساسی است اما مشکل ما همیشه در #خواص_ترسو و #بی_بصیرت بوده، نه مردمی که همراه نبوده اند. تمام حرف این است که راه، همان است که خمینی به تبع حسین(ع) رفت. 

▫️امروز نیز شنیده میشود که برخی میگویند: دیگر چالش با #اسرائیل بس است، بیش از این ماجرا را کش ندهید، با مذاکره مسئله را حل کنید چرا که مردم تحمل سختی و نبرد با اسرائیل را ندارد و…

همینقدر ساده و گوگولی…

هنوز قائلند که دنیای امروز دنیای #مذاکره و گفتمان است، نه دنیای قدرت و #موشک. 

▫️انسان حقیقتا تعجب میکند. بله #عقلانیت خیلی مهم و اساسی است اما این نگاه بیشتر شبیه به #ترس است، تا عقلانیت.

#عقلانیت میگوید: وقتی تو در حال #دفاع از خودت هستی و او با تمام توانش به تو ضربه زده، تو نباید کوتاه بیای و باید ضربه محکم تری بزنی تا او عقب بکشد، وگرنه اگر تو عقب بکشی، قطعا او احساس قدرت میکند و مجدد به تو ضربه محکم تری خواهد زد. 

▫️#مصلحت جزو عناصر مهم و اساسی فقه شیعه و فقاهت حضرت امام است اما قرار نیست به بهانه مصلحت، هر جا که مشکلی پیش آمد، برای پیشبرد کار خود، عَلَم مصلحت به دست گیریم. 

▫️البته لازم است #فرآیند_صحیح_مصلحت_سنجی به صورت فنی و علمی دنبال شود تا بتوان در چارچوبی صحیح آن را پیاده کرد، اما بدانیم مسئول تشخیص مصلحت، تنها و تنها، #امام_جامعه است، نه #مرجفون_جامعه.

💠 شیوه حکمرانی اسلام در تربیت اجتماعی

🔺#شیخ_صدوق در خصال، روایتی از امام صادق(ع) نقل میکند که بخشی از آن بین عوام مشهور است،

همان ماجرای مسلمانی که یک همسایه و رفیق #مسیحی داشت و بعد از مدتی او را مسلمان کرد

اما با #افراط خود در اینکه او را شبانه روز به عبادت بست، او نیز مجدد از اسلام به مسیحیت برگشت. 

(کامل روایت)

🔺اما این روایت قبل و بعدی دارد که کمتر به آن توجه شده است. راوی از حضرت میپرسد: در میان ما برخی مردم قائل به #ولایت امیرالمومنین(ع) هستند و او را بر دیگر مردم مقدم میدارند

اما آنچنان که ما معتقد به ولایت و فضیلت شما هستیم، آنها اینگونه نیستند. آیا آنها را #دوست بداریم و از خود بدانیم؟

🔺حضرت میفرماید: اجمالا آرى. بعد حضرت میفرمایند خداوند اسلام را بر هفت بخش قرار داده: 1. #صبر 2. #راستگويى 3. #يقين 4. #راضى_بودن 5. #وفا 6. #علم 7. #حلم

🔺سپس این موارد را ميان مردم تقسيم كرده و كسى كه همه اين هفت بخش را داشته باشد، او داراى #ايمان_كامل است.

اما برخى از مردم دارای يك بخش از آنها بوده، برخی دو بخش، برخی سه بخش و… 

🔺سپس حضرت تاکید میکنند: شما به كسى كه دارای يك بخش است، دو بخش را #تحميل نكنيد و از او چنین توقع زیادتری از وسعش را نداشته باشید. و به كسى كه دو بخش دارد، سه بخش را تحميل نكنيد و… 

🔺بعد میفرمایند اگر شما توقع زیاد از وسع هر شخص از او داشته باشید، در اين صورت بار آنان را سنگين کرده و آنها را دچار #نفرت می‏سازيد 

اما توصیه من به شما این است که با آنان با مهربانى رفتار كنيد و بر آنان كار را آسان بگيريد.

(فَتُثَقِّلُوهُمْ وَ تُنَفِّرُوهُمْ وَ لَكِنْ تَرَفَّقُوا بِهِمْ وَ سَهِّلُوا لَهُمُ الْمَدْخَل‏)

🔺اینجاست که حضرت همان ماجرای معروف را از باب مثال ذکر میکنند. حضرت در اینجا میخواهند اشاره به #مناط، ملاک و شاخصی مهم در #شیوه_حکمرانی اسلامی کنند لذا میگویند: 

پس شما با آنان سخت نگيريد و بیش از وسع هر شخص بر او تحمیل نکنید. 

🔺در ادامه نیز میفرمایند: آيا نمیدانى كه حكومت #بنى_اميه با #شمشير، #خشونت، جور و #اجبار کارش را پیش میبرد اما حكومت ما با #مهربانى، دلجويى، وقار، #تقيّه، #خوش_برخوردى، پرهيزگارى و كوشش اهداف خود را دنبال میکند؟ 

پس شما نیز مردم را به دين خود و راهى كه در آن هستيد، راغب سازيد اما با همین شیوه ای که گفته شد.

(أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ إِمَارَةَ بَنِي أُمَيَّةَ كَانَتْ‏ بِالسَّيْفِ وَ الْعَسْفِ وَ الْجَوْرِ وَ أَنَّ إِمَارَتَنَا بِالرِّفْقِ وَ التَّأَلُّفِ وَ الْوَقَارِ وَ التَّقِيَّةِ وَ حُسْنِ الْخُلْطَةِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ فَرَغِّبُوا النَّاسَ فِي دِينِكُمْ وَ فِيمَا أَنْتُمْ فِيهِ)

📌پ.ن:

▫️البته که این روایت به دنبال تقریر #اسلام_رحمانی نیست بلکه همین دین که اینجا دستور به مهربانی با مردم میدهد، درجای دیگر که لازم است با خاطیان برخورد شود، آن روحیه جلالی و خشن خود را نیز ظهور میبخشد که البته همین برخورد تند نیز از سر رحمت و #نگاه_تربیتی اوست. 

▫️اساسا در #تربیت_اجتماعی، تاکید اسلام بر این است که «دین برای همه مردم است اما همه دین، برای همه مردم نیست.» 

این نکته خیلی #عمیق و مهم است چرا که میخواهد ما را به اختلاف #سطوح_انسان_ها در تربیت و هدایت توجه بدهد.

▫️ای کاش ما انقلابیون نیز در مواضع اجتماعی خود، همین قاعده و اصل را رعایت کرده و آن را ستون #تربیت_اجتماعی خود قرار میدادیم.