فرهنگی

 فریاد دل شیعیان در روزگار غیبت؛ ندایی که از زبان امام علی(ع) به آسمان می‌رود

در روزگار سخت غیبت و هنگامی که سختی‌ها و دشمنی‌ها از هر سو انسان را فرا می‌گیرد، بهترین پناه، بازخوانی دعاها و مناجات‌های معصومین(ع) است. امام علی(ع) در دعایی عمیق و پرمعنا، پناهگاه دل‌های مضطرب را به تصویر می‌کشند.

ایشان در بخشی از این مناجات، با تأسی به آیه ۸۹ سوره اعراف، ابتدا از خداوند می‌خواهند: «… رَبَّنَا افتَح بَينَنا وبَينَ قَومِنا بِالحَقِّ وَأَنتَ خَيرُ الفاتِحينَ» (پروردگارا! میان ما و قوممان [که با ما دشمنی می‌کنند] به حق داوری کن و تو بهترین داوری).

سپس در ادامه، دردهای خویش و امت را به پیشگاه الهی می‌برند و می‌گویند:

«اللَّهُمَّ إنّا نَشكُو إلَيكَ:

1. غَيبَةَ نَبِيِّنا(از غیبت پیامبرمان)

2. وَقِلَّةَ عَدَدِنا(و کم‌عددی خود)

3. وَكَثَرَةَ عَدُوِّنا(و زیادی دشمنانمان)

4. وَتَظاهُرَ الأَعداءِ عَلَينا(و همدستی دشمنان علیه ما)

5. وَ وُقوعَ الفِتَنِ بِنا(و درگیر شدنمان با فتنه‌ها)…»

اما این شکایت، پایانی امیدبخش دارد. امام(ع) در اوج نیاز، راه گشایش را نشان می‌دهند و با این کلماتی که می‌تواند زمزمه هر مؤمن منتظری باشد، دعا می‌کنند:

«فَفَرِّج ذلِكَ اللَّهُمَّ بِعَدِلٍ تُظهِرُهُ وَإمامِ حَقٍّ تُعَرِّفُهُ»

(خدایا!پس این گرفتاری‌ها را به وسیله عدالتگری که ظهورش می‌دهی و امام حقی که معرفی‌اش می‌کنی، گشایش ببخش).

این دعا، درس بزرگ “امیدواری فعال” را می‌آموزد. ما نیز در زمانه‌ی خود، با انواع فتنه‌ها و دشمنی‌ها روبرو هستیم. الگوگیری از این مناجات، به ما می‌آموزد که مشکلات را به پیشگاه بی‌نیاز بازگویم، ولی نهایت امید و چشم‌داشت خود را به عدالت گسترده و حاکمیت امام حق (حضرت مهدی عج) معطوف کنیم.

منبع: الذكرى، ج۳، ص۲۹۰

دنیایی که انتظارش را می‌کشیم! توصیف خیره‌کننده امام صادق(ع) از نعمت‌های بی‌کران دوران ظهور

آیا می‌دانید در دوران طلایی ظهور حضرت مهدی(عج)، زندگی چگونه خواهد بود؟ امام صادق(ع) در روایتی باشکوه، گوشه‌ای از آن روزگار پربرکت را این‌گونه ترسیم می‌فرمایند:

“قائم ما هنگامی که قیام کند، زمین به نور پروردگارش روشن می‌شود… و زمین، گنج‌هایش را آشکار می‌کند، تا آنجا که مردم، آن گنج‌ها را روی زمین می‌بینند.”

اما این تنها بخشی از ماجراست. وفور نعمت و عدالت به حدی است که کلیه روابط اقتصادی و اجتماعی دگرگون می‌شود. امام(ع) در ادامه می‌فرمایند:

“و برخى از شما در پى کسى هستند که با رساندن مالى به او، حق خویشاوندى بگزارد و زکاتش را از او بپذیرد، ولى کسى را نمی‌یابد که از او بپذیرد، چرا که مردم با آنچه خداوند از فضل خویش، روزیشان کرده است، از چیزهاى دیگر بى‌نیاز شده‌اند.”

یعنی جامعه به چنان رفاه و غنایی دست می‌یابد که:

· کسی نیازمند نخواهد بود تا به او کمک یا زکات داد.

· خویشاوندی و ارتباطات، تنها بر اساس محبت و معنویت برقرار می‌شود، نه بر پایه کمک‌های مادی.

· تمامی ثروت‌های نهان زمین، در اختیار همگان قرار می‌گیرد.

این تصویر، تنها یک آرزو نیست؛ وعده قطعی خداوند است که به واسطه امام زمان(عج) محقق خواهد شد. این روایت به ما می‌آموزد که جامعه آرمانی اسلام، جامعه‌ای است که در آن فقر، محرومیت و رابطه‌های سودجویانه مادی ریشه‌کن می‌شود و زمین، تمامی برکاتش را برای بندگان شایسته آشکار می‌سازد.

منبع: الإرشاد، ج۲، ص۳۸۱.

سه گناهی که عقوبتشان در همین دنیا می‌رسد! (هشدار جدی)

در آموزه‌های دینی، برخی اعمال، چنان سنگین و ناپسند شمرده می‌شوند که وعده عذاب و عقوبت آنها حتی به دنیا نیز کشیده شده است. این یعنی فرد مجازات خود را دیر یا زود در همین زندگی می‌بیند.

یکی از مهم‌ترین و پرتأکیدترین مواردی که در این زمینه به آن اشاره شده، آزار پدر و مادر است. اهمیت نیکی به والدین تا جایی است که قرآن کریم در آیات متعددی، بلافاصله بعد از دستور به پرستش خداوند یگانه، به احسان به پدر و مادر امر می‌کند.

روایات اسلامی نیز با بیان‌های تکان‌دهنده‌ای بر این موضوع صحه می‌گذارند. پیامبر اکرم(ص) به صراحت می‌فرمایند: “سه گناه است که کیفرشان در همین دنیا می‌رسد و به آخرت نمی‌افتد: آزردن پدر و مادر، زورگویی و ستم به مردم و ناسپاسی نسبت به خوبی‌های دیگران” (أمالی المفید: ۲۳۷ / ۱).

در نقطه مقابل، برای خشنودسازی والدین، پاداش‌های عظیم معنوی وعده داده شده است. امام صادق(ع) می‌فرمایند: “اگر دوست داری خداوند بر عمرت بیفزاید، پدر و مادرت را خوشحال کن” (الزهد للحسین بن سعید: ۳۳ / ۸۷). حتی نگاه محبت‌آمیز به چهره والدین نیز به عنوان عبادت شمرده شده است (تحف العقول: ۴۶).

بنابراین، رعایت حقوق والدین و دوری از هرگونه آزردن خاطر آنها، نه تنها تکلیفی دینی، بلکه مصلحتی مهم برای همین دنیای ماست. همان‌گونه که امام صادق(ع) توصیه می‌فرمایند: با والدین با فروتنی و احترام کامل رفتار کنید و هرگز خود را برتر از ایشان نشان ندهید (الکافی: ۲ / ۱۵۸ / ۱).

 معیارهای یک حاکم ایده‌آل از نگاه امام علی(ع)؛ از عدالت تا خدمتگزاری

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها در جوامع، به ویژه هنگام انتخاب رهبر و مسئولان حکومتی، این است که “معیارهای یک حاکم خوب چیست؟". امام علی(ع) به عنوان الگویی برای حکمرانی عادلانه، در سخنان گهربار خود، ویژگی‌های حاکم شایسته را به روشنی ترسیم کرده‌اند.

ایشان در تعریفی موجز و پرمعنا، بهترین حاکمان را این‌گونه معرفی می‌کنند: “آن است که بیداد را بمیراند و دادگری را زنده سازد” (غررالحکم: ۵۰۰۵). این جمله، مبارزه با ظلم و احیای عدالت را به عنوان نخستین و برجسته‌ترین شاخصه رهبری خوب برمی‌شمارد.

نکته کلیدی دیگر، رابطه “حکومت” و “دین” است. حضرت امیر(ع) با بیانی ژرف هشدار می‌دهند: “هرکس حکومت خود را در خدمت دینش قرار دهد، هر سلطانی مطیع او شود؛ هر کس دینش را در خدمت حکومتش درآورد، هر انسانی در او طمع کند” (غررالحکم: ۹۰۱۶۹۰۱۷). بنابراین، حاکم واقعی کسی است که قدرت را ابزاری برای تحقق ارزش‌های الهی کند، نه آنکه دین را وسیله‌ای برای تثبیت قدرت خود سازد.

اما این حکومت عادلانه و دین‌مدار چه پاداشی دارد؟ امام علی(ع) می‌فرمایند: “هرگاه حکومت بر پایه‌های دادگری بنا شود و با ستون‌های خرد برپا گردد، خداوند دوستداران آن را یاری رساند و دشمنانش را تنها و بی‌یاور گذارد” (غررالحکم: ۴۱۱۸). این وعده، تأیید الهی را مشروط به استقرار عدالت و خردمداری در حکومت می‌داند.

در نهایت، معیار نهایی، رفاه و آسایش مردم است. ایشان خوش‌حال‌ترین حاکمان را کسانی می‌دانند که “مردم در روزگار او به نیکی زندگی کنند و عدالتش را در میان رعیّت خود بگستراند” (غررالحکم: ۳۲۶۱). نتیجه حکمرانی خوب، زندگی نیک برای آحاد جامعه و گسترش عدالت در همه سطوح است.

 هشدار قرآن به دانایان بی‌عمل! (تشبیهی تکان‌دهنده از سوره جمعه)

در مکتب اسلام، آموزش دانش به دیگران، مکمل فراگیری علم و بخشی از مسئولیت هر فرد آگاه است. دین ما کسانی را که حتی اندکی می‌دانند ولی آن را به دیگران نمی‌آموزند، نکوهش می‌کند؛ پس حال کسانی که گنجینه‌ای از دانش دارند ولی نه آن را منتشر می‌کنند و نه خود به آن عمل می‌نمایند، به مراتب وخیم‌تر است.

قرآن کریم در سوره جمعه، آیه ۵، با تمثیلی هشداردهنده، وضعیت این گروه را به روشنی ترسیم می‌کند:

«مَثَلُ الَّذِینَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوهَا کَمَثَلِ الْحِمَارِ یَحْمِلُ أَسْفَارًا»

(ترجمه:مثل کسانی که [مسئولیت و آگاهی] تورات بر آنان نهاده شد، ولی آن را [به دوش] نکشیدند [و به محتوای آن عمل نکردند]، همچون درازگوشی است که کتاب‌هایی را حمل می‌کند [اما از محتوای آن بی‌بهره است]).

این آیه نشان می‌دهد که علم بی‌عمل و دانش بی‌انتقال، نه تنها ارزشی ندارد، بلکه صاحبش را به موجودی بی‌بهره از حقیقت علم تشبیه می‌کند؛ مانند حیوانی که بار کتاب بر پشت دارد، اما از محتوای آن هیچ نمی‌فهمد.

پیشوایان دینی نیز با بیان تشبیهات گویا، بر این خطر تأکید کرده‌اند:

· عالم بی‌عمل، مانند شمعی است که دیگران را روشن می‌کند، اما خودش می‌سوزد و از بین می‌رود.

· مانند گنجی است که در نهان باقی مانده و هیچ‌کس از آن بهره‌ای نمی‌برد.

· همچون سنگ بزرگی در مسیر آب روان است؛ نه خود از آن سیراب می‌شود و نه اجازه جریان آب را به دیگران می‌دهد.

· و مانند چاه فاضلاب است که از درون متعفن است.

این توصیفات به خوبی نشان می‌دهد که ارزش واقعی علم، در عمل به آن و انتشاریافتن آن در جامعه است. کسانی که دانش را نزد خود محبوس می‌کنند، در حقیقت هم به خود و هم به جامعه خیانت کرده‌اند و مشمول این هشدارهای جدی می‌شوند.

منبع:

کتاب دقایقی با قرآن،تألیف: حجت‌الاسلام محسن قرائتی، ناشر: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.