اصول سبک زندگی در متون تفسیری
1. پایه‌های اعتقادی و عبادی:
ایمان به غیب: اساس سبک زندگی متقین، ایمان و تصدیق قلبی به امور غیبی است که از حواس پنهان هستند. این ایمان، معرفت و شناخت خدا و فرستادگان او و پذیرش آنچه آورده‌اند است. [مجمع البیان, ج1, ص121]
برپاداشتن نماز: نماز باید به صورت مستمر و با شرایط و خصوصیات کامل اقامه شود. «اقامه» به معنای تعطیل نکردن و برپا داشتن است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص63]
انفاق از روزی: بخشی از اموال و روزی‌هایی که خداوند عطا کرده، باید در راه خدا انفاق شود. [مجمع البیان, ج1, ص121]
2. اخلاق فردی و اجتماعی (بر اساس نصایح لقمان):
تواضع و پرهیز از تکبر: نباید از روی تکبر و خودبرتربینی، گونه‌ی خود را از مردم بگردانید (لا تصعر خدک للناس) و در زمین با غرور و فخر راه نروید، زیرا خداوند هیچ متکبر فخرفروشی را دوست ندارد. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
میانه‌روی در راه رفتن: در راه رفتن میانه‌روی پیشه کنید (و اقصد فی مشیک). [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
ملایمت در صدا: صدای خود را پایین بیاورید، زیرا زشت‌ترین صداها، صدای خران است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
صبر بر مصائب: بر آنچه به شما می‌رسد شکیبایی کنید، زیرا این از عزم امور (کارهای مهم و استوار) است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
امر به معروف و نهی از منکر: این دو فریضه، بخشی از وظایف اجتماعی مؤمن است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
3. معاشرت و همنشینی:
همنشینی با اهل ذکر: باید با کسانی همدم شد که همواره مشغول نماز و دعا در صبح و شام هستند و جز این شغلی ندارند. اینان کار خود را تنها برای خشنودی خدا و تقرب به او انجام می‌دهند، نه برای ریا. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج15, ص51]
دوری از دنیاطلبان: نباید به خاطر زیورهای زندگی دنیا و همنشینی با ثروتمندان و اشراف، از اهل ذکر روی گرداند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج15, ص51]
اطاعت نکردن از غافلان: از کسانی که خداوند دلشان را از یاد خود غافل کرده و پیرو هوای نفس هستند، نباید اطاعت کرد. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج15, ص51]
4. اخلاق خانوادگی و جنسی:
حفظ عفت: مؤمنان کسانی هستند که دامان خود را (از گناه) حفظ می‌کنند، مگر نسبت به همسران یا کنیزانشان که در این صورت مورد سرزنش نیستند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج25, ص304]
رعایت امانت و عهد: مؤمنان کسانی هستند که امانت‌ها و عهد خود را رعایت می‌کنند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج25, ص304]
5. نگرش به نعمت‌ها و مصرف:
شکرگزاری: باید به نعمت‌های آشکار و پنهان خداوند توجه کرد و شکرگزار بود. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج19, ص179]
پرهیز از اسراف: در خوردن و آشامیدن و به طور کلی در مصرف، نباید اسراف کرد، زیرا خداوند مسرفان را دوست ندارد. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج9, ص86]
حلال‌خواری: زینت و روزی‌های پاکیزه‌ای که خداوند برای بندگانش آفریده، برای مؤمنان در دنیا و آخرت است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج9, ص86]
6. هدفمندی و جهت‌گیری کلی زندگی:
استقامت در دین: باید روی خود را با ثبات و استقامت به سوی دین حق گرداند (فاقم وجهک للدین حنیفا ). این دین، هماهنگ با فطرت الهی است که مردم بر آن آفریده شده‌اند. [مجمع البیان, ج8, ص474]
تلاش برای پیمودن «عقبه»: در زندگی گردنه‌های سختی وجود دارد که باید با طاعت خدا از آنها عبور کرد. این گردنه می‌تواند کنایه از انجام کارهای سخت اما لازم مانند آزاد کردن بردگان (فک رقبه) باشد. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج27, ص103]
جمع‌بندی: بر اساس متون تفسیری ارائه‌شده، «سبک زندگی» یک فرد مؤمن بر چند ستون اصلی استوار است:
بُعد اعتقادی-عبادی: ایمان قلبی به غیب، اقامه مستمر نماز و انفاق.
بُعد اخلاقی: تواضع، میانه‌روی، صدای آرام، صبر، امر به معروف و نهی از منکر، حفظ عفت و رعایت امانت.
بُعد اجتماعی: همنشینی با اهل ذکر و دوری از غافلان و دنیاطلبان.
بُعد اقتصادی و مصرفی: شکرگزاری از نعمت‌ها، پرهیز از اسراف و استفاده از روزی حلال.
بُعد غایی و جهت‌گیری: استقامت بر فطرت توحیدی و تلاش برای پیمودن راه‌های سخت اما ارزشمند (عبور از عقبه) به سوی رضای الهی. این اصول، چارچوب کلی یک زندگی هدفمند، متعادل و خداپسندانه را ترسیم می‌کنند که رعایت آنها انسان را در زمره «متقین» و «صالحین» قرار می‌دهد.